________________
પડે છે. એકથી બે ભલા, ઝાઝા હાથ રળિયામણા સાથે મળીને કામ કરીએ તો શક્તિ વધવાની છે. એ રીતે તમે વેરવિખેર છો. એ બધાં એકત્રિત થઈને સમાજ માટે કંઈ કામ કરો દેશનો પ્રશ્ન આવે ત્યારે પણ કામ આપો. એ માટે સંગઠન જરૂરી છે. પણ એની પાછળ કોઈ યોગ્ય માણસની દોરવણી નહિ રહે તો અને તમારામાંથી કોઈ સારા નેતા પેદા નહિ કરો, તો એ સંગઠન આપણને પાછા પાડશે. દેશની એક શક્તિ છે તેને હું અહિંસા નામ આપીશ. બાપુજીએ એ પડેલી વાતને ઉપર લાવીને આપણને આપી છે. પોતે ઘસાઈને બીજાને કંઈક આપવું આ વાત ધ્યાનમાં રાખશો તો, બધા પ્રશ્નોનો નિકાલ આવી જશે. કહેવાય છે ખરું કે, અમારું સંગઠન બધા વાદોથી પર છે. પણ અંદર તપાસ કરજો. કોઈ ને કોઈ તત્ત્વ પડ્યું હશે. કેટલાક સામ્યવાદી, કેટલાક સમાજવાદી, કેટલાક કોંગ્રેસવાદી હશે.
કારોબારીમાં જેની બહુમતી તેની દોરવણી ચાલવાની. સત્ય, અહિંસાનો ધ્રુવ કાંટો હશે તો વાંધો નહિ આવે. આ વાત કાર્યકરોએ ધ્યાન રાખવાની છે. વિદ્યાર્થી તો કોરા કાગળ જેવા છે. ધારશો તેવું ચિત્ર દોરી શકશો. એટલે તમારી મર્યાદા જાળવીને શક્તિ મુજબ રચનાત્મક પ્રવૃત્તિઓ તરફ તમારી શક્તિ વાપરશો.
અભ્યાસ માટેનો પાયો બ્રહ્મચર્ય ઉપર છે, તમારી જનનેન્દ્રિય ઉપર કેટલો કાબૂ છે તેના ઉપર તમારા અભ્યાસનો આધાર છે. ભીંત ઉપરના ફોટા, ચિત્રો વગેરે ઉપર તમારી આંખ કેટલી ઠરે છે એવા બીભત્સચિત્રો તમને ગમે છે કે એને ભૂંસી નાંખવા તે ગમે છે ? અભ્યાસ કર્યો સ્થળે ચાલે છે તે પણ એક પ્રશ્ન છે. કેવા શિક્ષકો ભણાવે છે, કયા વાતાવરણમાં ભણાવે છે, કેવું શિક્ષણ આપે છે, તે પણ શિક્ષણ ઉપર આધાર રાખે છે.
એક યુગ એવો હતો કે, કલમમાંથી શસ્ત્રો, ઉપર ગયો. ક્ષત્રિય વર્ગ ઊભો થયો. લડાઈથી જ ખોરાક મેળવતો લડાઈથી પ્રતિષ્ઠા મેળવવી વગેરે. પછી કલમયુગ આવ્યો. તેમાંથી બુદ્ધિવાદ પેદા થયો. બુદ્ધિવાદથી મૂડીવાદ પેદા થયો હવે કલમમાંથી કોદાળી તરફ જવું પડશે. માત્ર નકશો જોવાથી નદી નહિ દેખાય, કે ગામ નહિ જોવાય પ્રત્યક્ષ અનુભવ કરવો પડવાનો ગ્રામ વિદ્યાપીઠો હવે વધારવી પડશે. વાલીઓને સમજાવા પડશે.
સાધુતાની પગદંડી
