SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 38
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ दोनों उदाहरण है जो योगसूत्र के भाष्य में भी हैं। विशेष बात यह है कि दोनो भाष्यों में शाब्दिक सादृश्य भी बहुत अधिक है। एक विशेषता यह भी है कि गणित-विषयक एक तीसरा उदाहरण तत्त्वार्थसूत्र के भाष्य में पाया जाता है जिसका योगसूत्र के भाष्य में अस्तित्व तक नहीं है। दोनों भाष्यों का पाठ क्रमश: इस प्रकार है : ".. शेषा मनुष्यास्तिर्यग्योनिजाः सोपक्रमा निरुपक्रमाश्वापवायुषोऽनपवायुषश्च भवन्ति । 'अपवर्तनं शीघ्रमन्तर्मुहूर्तात्कर्मफलोपभोग उपक्रमोऽपवर्तननिमित्तम् । · सहतशुष्कतृणराशिदहनवत् । ययाहि संहतस्य शुष्कस्यापि तृणराशेरवयवशः क्रमेण दह्यमानस्य चिरेण दाहो भवति तस्यैव शिथिलप्रकोर्णापचितस्य सर्वतो युगपदादीपितस्य पवनोपक्रमाभिहतस्याशुदाहो भवति । तद्वत् । यथा वा सख्यानाचार्यः करणलाघवार्थ गुणकारभागहाराभ्यां राशि छेदादेवापवर्तयति न च संख्येयस्यार्थस्याभावो भवति तद्वदुपक्रमाभिहतो मरणसमुद्धातदु खातः कर्मप्रत्ययमनाभोगपूर्वकं करणविशेषमुत्पाद्य फलोपभोगलाघवार्थ कर्मापवर्तयति न चास्य फलाभाव इति । कि चान्यत्-यथा वा धौतपटो जलाद्रं एव च वितानितः सूर्यरश्मिवाय्वभिहतः क्षिप्रं शौषमुपयाति न च संहते तस्मिन् प्रभूतस्नेहागमो नापि वितानितेऽकृत्स्नशोष त हद् यथोक्तनिमित्तापवर्तनैः कर्मणः क्षिप्रं फलोपभोगो भवति । न च कृतप्रणाशाकृताभ्यागमाफल्यानि ।"-तत्त्वार्थ-भाष्य, २.५२।। "आयविपाक कर्म द्विविधं सोपक्रम निरुपकम च । तत्र यथार्द्र वस्त्रं वितानितं हसीयसा कालेन शुष्येत्तथा सोपक्रमम । यथा च तदेव संपिण्डितं चिरेण संशुष्येदेवं निरुपक्रमम् । यथा वाग्निः शुष्के कक्षे मुक्तो वातेन समन्ततो युक्तः क्षेपीयसा कालेन दहेत् तथा सोपक्रमम् । यथा वा स एवाग्निस्तणराशौ क्रमशोऽवयवेष न्यस्तश्विरेण दहेत तथा निरुपक्रमम । तदैकभविकमायुष्कर कर्म द्विविधं सोपक्रमं निरुपक्रमं च ।"-योगभाष्य, ३.२२ । (ग) अक्षपाद का 'न्यायदर्शन' लगभग ईस्वी सन् के आरम्भ का माना जाता है। उसका 'वात्स्यायननाष्य' दूसरी-तीसरी शताब्दी के भाष्यकाल की प्राथमिक कृतियों में से एक है। इस कृति के कुछ शब्द और विषय तत्त्वार्थभाष्य में मिलते हैं। न्यायदर्शन (१.१.३ ) मान्य प्रमाणचतुष्कवाद का निर्देश तत्त्वार्थ अ० १ सू० ६ और ३५ के भाष्य में Jain Education International For Private & Personal Use Only www.jainelibrary.org
SR No.008066
Book TitleTattvarthasutra Hindi
Original Sutra AuthorUmaswati, Umaswami
AuthorSukhlal Sanghavi
PublisherParshwanath Vidyapith
Publication Year1976
Total Pages444
LanguageHindi
ClassificationBook_Devnagari, Philosophy, Religion, Epistemology, Tattvartha Sutra, & Tattvarth
File Size9 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy