________________
प्रमेयचन्द्रिका टीका श०२४ उ.२० सू०५ मनुष्येभ्यः पं. तिरश्वामुत्पातः ३०१ जघन्यकालस्थितिको जातो यथा संज्ञिपञ्चन्द्रियतिर्यग्योनिकस्य पश्चेन्द्रियतिर्यग्योनिकेषु उत्पद्यमानस्य मध्यमेषु त्रिषु गमकेषु वक्तव्यता भणिता। एषेव एतस्यापि मध्यमेषु त्रिषु गमकेषु निरवशेषा भणितव्या, नवरं परिमाण. मुत्कर्षेण संख्याता उत्पधन्ते शेषं तदेव ४-५-६ । स एव आत्मना उत्कर्षकालस्थितिको जातः सैव प्रथमगमवक्तव्यता नवरमवगाहना जघन्येन पश्च धनुः शतानि, उत्कर्षेणापि पञ्चधतुः शतानि, स्थितिरनुबन्धो जघन्येन पूर्वकोटिा, उत्कर्षेणापि पूर्वकोटिः, शेषं तथैव यास वादेश इति, कालादेशेन जघन्येन पूर्वकोटि रन्तर्मुहूर्ताभ्यधिका, उत्कर्षेण त्रीणि पल्योपमानि पूर्वकोटिपृथक्त्वाभ्यधिकानि, एतावन्तं यास्कुर्यात् ७ । स एव जघन्यकालस्थितिकेपूत्पन्न एषैव वक्तव्यता । नवरं कालादेशेन जघन्येन पूर्वकोटि रन्तर्मुहूर्ताभ्यधिका, उत्कर्षेण चतस्रः पूर्वकोटय श्चतुमिरन्तर्मुहूर्तेरभ्यधिकाः ८। स एवोत्कर्ष. कालस्थितिकेषु उत्पन्नो जघन्येन त्रिपल्योपस्थितिकेषु उत्पद्येत, उत्कर्षेणापि त्रिपल्योपमस्थितिकेषु उत्पोत, एषैव लब्धिर्यथैव सप्तमगमके । भवादेशेन द्वे भवग्रहणे, कालादेशेन जघन्येन त्रीणि पल्योपमानि पूर्वकोटयऽभ्यधिकानि उत्कर्षणापि त्रीणि पल्योपमानि पूर्वकोटयाऽभ्यधिकानि, एतावन्तं यावत्कुर्यात् ९ । सू०५।
टीका-'जइ मणुस्सेहितो उपवज्जति' हे भदन्त ! यदि पञ्चेन्द्रियतिबग्यो निकाः मनुष्येभ्यो-मनुष्यगतिभ्य आगत्योत्पद्यन्ते तदा-'किं सन्निमणुस्से हितो उववज्जति' कि संझिमनुष्येभ्य आगत्योपद्यन्ते अथवा-'असन्निमणुस्सेहितो उपव. ज्जति' असंज्ञिमनुष्येभ्य आगत्य उत्पद्यन्ते इति प्रश्नः । भगवानाह-'गोयमा' ___ अब सूत्रकार मनुष्यों से आकरके जीव पश्चन्द्रियतिर्यश्चों में उत्पन होता है इस विषय का कथन करते हैं-'जइ मणुस्से हितो उबवज्जति' इत्यादि।
टीकार्थ-गौतम ने प्रभु से ऐसा पूछा है-हे भदन्त ! यदि मनुष्यगति से आकर के पश्चेन्द्रियतिर्यग्योनिक जीव उत्पन्न होते हैं तो 'कि सणि मणुस्से हितो उववज्जंति, असगि मणुस्सेहिंतो उववज्जति' क्या वे संज्ञी मनुष्यों से आकरके उत्पन्न होते हैं ? अथवा असंज्ञी मनुष्यों से
હવે સૂત્રકાર મનુષ્યોમાથી આવીને જીવ સંજ્ઞી પંચેન્દ્રિય તિર્યમાં 6पन्न थाय छे. त विषयनु थन ३२ छे. 'जइ मणुस्सहिंतो उवववज्जति' इत्याहि
ટીકાર્ય--ગૌતમસ્વામીએ પ્રભુને એવું પૂછયું છે કે હે ભગવાન જે મનુષ્ય ગતિમાંથી આવીને સંજ્ઞી પંચેન્દ્રિયતિયચ એનિવાળા જ उत्पन्न थाय छ, तो तमा 'किं सणिमणुस्सेहिंतो उववज्जति, असण्णिमणु. स्सेहितो उबवजति' शुशी मनुष्य माथी मावीन उत्पन्न थाय छ ।
શ્રી ભગવતી સૂત્ર : ૧૫
