________________
प्रमेयचन्द्रिका टीका श०२० उ०५ सु०१ पुद्गलस्य वर्णादिमत्वनिरूपणम् ५६५ तायां चैकः प्रदेशः कालः प्रदेशद्वयं तु तथाविधैकपदेशावगाहादिकारणमपेक्ष्यैः कत्वेन विवक्षितमिति स्यान्नील इत्येको भङ्गः १, स्यात् कालस्तथैव प्रदेशद्वयं तु भिन्नप्रदेशादिना कारणभेदेन विवक्षितमको नीलकाविति ब्यपदिष्टमिति द्वितीयः २, अथ च द्वौ तथैव कालको उक्तौ एकरतु नीलक इत्येवं तृतीयः ३ । तदेवम् एकत्र विकसंयोगे त्रयाणां भावात् दशमु द्विकसंयोगेषु त्रिशद्भङ्गा भवन्ति ३० । एते च मूत्रसिद्धा एवेति' भङ्गत्रयं दर्शयित्वा तदपरं भङ्गान्तरं दर्शयति 'सिय काऔर तृतीय अवान्तर भंग-सिय कालए य नीलए य' यह है प्रथम भंग में जो दो वर्णों वाले होने के कथन में प्रदेश द्वय को एकरूप से विवक्षित किया गया है उसका कारण तथाविध एक प्रदेश में उन दोनों के अवगाह होने आदि की अपेक्षा से हैं इसी अपेक्षा से उन दोनों प्रदेशों में एकता की विवक्षा कर ली गई है इसी से 'सिय कालए य सिय नीलए य' ऐसा प्रथम भङ्ग बना है द्वितीय भङ्ग में प्रथम प्रदेश उसका काल हो सकता है ऐसा कहा गया है और पहिले जिन दो प्रदेशों में प्रथम भंग में तथाविध एक प्रदेश में अवगाह होने आदि के कारण की अपेक्षा लेकर एकत्व विवक्षित हुआ है अब उन दोनों प्रदेशों को दो भिन्न प्रदेश मानकर ये दोनों प्रदेश उसके नीले भी हो सकते हैं ऐसा कहा गया है यह द्वितीयभंग हैं तृतीय भंग में दो प्रदेश उसके काले हो सकते हैं और एक प्रदेश उसका नीला हो सकता है ऐसा कहा गया है इस प्रकार से प्रथम भङ्ग को भी तीन भंग रूप विभागों में प्रकट करके अब सूत्रकार लालगाय नीलएय' मा प्रमाणे छ. ५3at मे पवाणा वाना કથનમાં બે પ્રદેશને જે એક રૂપે વિવક્ષિત કર્યા છે. તેનું કારણ તે રીતના એક પ્રદેશમાં તે બન્નેના અવગાહના હેવા વિગેરેની અપેક્ષા એ છે એજ अपेक्षाथी तभन्न प्रदेशमा ४५४ानी विवक्षा ४२वामा मावी छे. तेथी 'सिय कालएय सिय नीलएय' सेव। ५३ सन्या छ भागमा प्रथम દેશ તેને કાળા વર્ણવાળા હોય છે તેમ કહેવામાં આવ્યું છે અને પહેલા જે બે પ્રદેશમાં પહેલા ભંગમાં તે પ્રકારના એક પ્રદેશમાં અવગાહ હોવા વિગેરે કારની અપેક્ષાએ એકત્વ વિવક્ષિત થયું છે. હવે એ બન્ને પ્રદેશને બે જુદા જુદા પ્રદેશ માનીને તે તેના બેઉ પ્રદેશ નીલા વર્ણવાળા પણ હોઈ શકે છે. એમ કહેવામાં આવ્યું છે. આ પ્રમાણેને આ બીજો ભંગ છે. ત્રીજા ભંગમાં તેને બે પ્રદેશ કાળા હોય છે. અને એક પ્રદેશ તેને નીલ વર્ણવાળો હોય છે. એમ કહ્યું છે. આ રીતે પહેલા ભંગને પણ ત્રણ ભંગા રૂપ વિભાગોમાં
શ્રી ભગવતી સૂત્ર: ૧૩
