________________
६२०
भगवतीसूत्रे
3
नानुसरणीयः सर्वेषामपि न्यायानां वक्तुर्विवक्षाधीनत्वात्, वक्ष्यमाणविकल्पासंभवाच्च, इति प्रथमे विकल्पे ' त्रिविधं त्रिविधेन 9 इत्यत्र एक एव भङ्गः, अग्रे वक्ष्यमाणेषु द्वितीय तृतीय - चतुर्थेषु त्रयस्त्रयो भङ्गाः पश्चमषष्ठयोः नव नव भङ्गा भवन्ति, सप्तमे त्रयो भङ्गाः, अष्टमनवमयोस्तु नत्र नव भङ्गा भवन्ति इति सर्वे भङ्गा एकोनपञ्चाशद, एवमियमतीतकालमाश्रित्य करणकारणानुमोदन योजना कृता । अथबा - एवं करणादियोजना द्रष्टव्याअतीतकाले मनःप्रभृतीनां कृतं कारितमनुमोदितं वा प्राणातिपातं क्रमेण न करोति, न कारयति, न चानुजानाति, तन्निन्दनेन तदनुमोदना निषेधतस्ततो निवर्तते, तन्निन्दनस्याभावे हि तदनुमोदनाऽनिवृत्तेः कृतादिरसौ वधः प्राणाति संबंध नहीं लगाया गया हैं । क्यों कि कथन जितना भी होता है वह वक्ता विवक्षा के अधीन हुआ करता है । तथा इस तरहका क्रम यहां लगाने से बक्ष्यमाण विकल्पोंका कथन भी नहीं बन सकता है । 'त्रिविधं त्रिविधेन' इस प्रथम विकल्प में एक ही भंग है । तथा वक्ष्यमाण द्वितीय, तृतीय, चतुर्थ इन विकल्पोमें तीन २ भंग हैं । पांचवें और छठे विकल्पोमें नौ नौ भंग होते हैं। सातवे विकल्पमें तीन भंग और आठवें तथा नौवें विकल्प में नौ नौ भंग होते हैं इस तरह कुल भंग ये ४९ हो जाते हैं । अतीतकालको लेकर यह करण, कारण और अनुमोदनाकी योजना कि गई है- अर्थात् अतीतकालमें मन, वचन और काय संबंधी कृत, कारित और अनुमोदना हाग हुए प्राणातिपातका श्रमणोपासक श्रावक इन ४९ विकल्पों के लेकर प्रतिक्रमण करता है । अथवा यह करणादि योजना इस प्रकार से
આધીન થયા કરે આવેલા વિકલ્પે નું
નથી, કારણ કે જેટલું કથન કરવામાં આવે છે તે વક્તાના વિજ્ઞાને છે. તથા એ પ્રમાણેના ક્રમ અહીં અનુસરવાથી નીચે દર્શાવવામાં उथन यागु सं ंभवी शतु नथी. 'त्रिविधं त्रिविधेन' या पहेला विषमां भेउ न ભંગ છે. નીચે જેનું વિવેચન કરવામાં આવ્યું છે તે ખીજા, ત્રીજા અને ચેાયા વિકામાં ત્રણ ત્રણ ભંગ છે. પાંચમા અને છઠ્ઠા વિદ્યામાં નવ-નવ ભંગ છે. સાતમા વિકલ્પમાં ત્રણ ભંગ, આઠમાં અને નવમાં વિકલ્પમાં નવ નવલગ છે. આ રીતે કુલ ૪૯ બંગ થાય છે. અતીતકાળની અપેક્ષાએ આ કરવુ, કારણ અને અનુમેનાનીયેાજના કરવામાં આવી છે. એટલે કે અતીતકાળમાં મન, વચન અને કાયા દ્વારા જે પ્રાણાતિપાત ક" હાય, કરાવ્યું હોય કે જે પ્રાણાતિપાતની અનુમેદના કરવામાં આવી હોય, તેનું શ્રમણેાપાસક શ્રાવક ૪૯ વિકલ્પે દ્વારા પ્રતિક્રમણ કરે છે, અથવા આ કરણાદિ યાજના
શ્રી ભગવતી સૂત્ર : ૬
