________________
પાયથી સ્થિતિબધ અને રસબંધ
તે કમસ્થિતિ અલ્પ બંધાય છે, અને કષાય તીવ્ર-અધિક હાય તો ક સ્થિતિ પણ કષાયને અનુસારે અધિકાધિક યાવત્ સર્વાંત્કૃષ્ટ સ્થિતિ પણ બંધાય છે, તે કારણથી કષાય વડે સ્થિતિ મધ થાય એમ કહ્યું છે.
૩૪૯
તથા કના રસબંધનું કારણ પણુ કષાય છે, પરંતુ સ્થિતિમધમાં કષાયની જે કારણુતા છે તે અપેક્ષાએ રસબંધમાં કષાયની કારણુતા જુદા પ્રકારે છે. કષાયના પ્રશસ્તકષાય અને અપ્રશસ્તકષાય એવા એ વિભાગેા છે. મેાક્ષ અને મેક્ષના સાધના દેવ-ગુરુ-ધર્મ ઉપરના રાગાદિ પિરણામ તે પ્રશસ્તકષાય છે, અને સંસાર તેમ જ સ'સારના સાધના ક ંચનકામિની વગેરે ઉપરના રાગ તે અપ્રશસ્તકષાય છે. કષાય પેાત હુમેશા અપ્રશસ્ત જ છે, એમ છતાં કષાયેાય સાથે જો શુભલેશ્યા વત્તતી હેાય તા પેાતાના સ્વરૂપે હુમેશા અપ્રશસ્ત એવા પણ કષાય પ્રશસ્તકષાય ગણાય છે. અને કષાયેાય સાથે અશુભ લેશ્યાએ વિદ્યમાન હેાય તે તે અપ્રશસ્તકષાય જ ગણાય છે. પ્રશસ્તકષાયેાય પ્રસંગે અધાતિકની જે પ્રકૃતિએ ખંધાય તેમાં શુભપણું ( પુન્યપ્રકૃતિપણુ' ) પ્રગટ થાય છે, અને પ્રશસ્તકષાયાદયની તીવ્રતા-મંદતાના પ્રમાણમાં શુભરસની પણ તીવ્રતા મંદતા ઉત્પન્ન થાય છે. તેમ જ તે સમયે ખ'ધાતી ઘાતિકની પ્રકૃતિએમાં અશુભરસની મંદતા ( અલ્પતા ) અધાય છે.
એ જ પ્રમાણે અપ્રશસ્તકષાયાદય પ્રસંગે બંધાતી અધાતિ કની પ્રકૃતિએમાં અશુભપણુ ( પાપપ્રકૃતિપણુ*) બંધાય છે, તેમ જ અપ્રશસ્તકષાયેયની તીવ્રતા-મંદતા અનુસારે એ
