________________
૩૦
મહાપ્રભુ વલ્લભાચાર્યજી મનુષ્યનું શરીર પંચમહાભૂત(પૃથ્વી, જલ, તેજ, વાયુ, આકાશ)નું બનેલું છે અથવા ત્રણ ગુણ સત્ત્વ, રજસ્, તમનું બનેલું છે. બ્રહ્મનું સ્વરૂપ પંચમહાભૂત કે ત્રણ ગુણનું બનેલું નથી, પરંતુ બ્રહ્મનાં બધાં જ અંગ આનંદમય છે. સ્વતંત્ર, સર્વવ્યાપી સ્વતંત્ર અને લૌકિક ગુણરહિત બ્રહ્મ છે. આવું અનુપમ અગાધ માહામ્ય બ્રહ્મનું છે.
અક્ષરબ્રહ્મા ભારતીય તત્ત્વચિંતનમાં દરેકનાં આધિભૌતિક - આધ્યાત્મિક અને આધિદૈવિક આમ ત્રણ ત્રણ સ્વરૂપ સ્વીકારવામાં આવે છે. બ્રહ્મનું આધ્યાત્મિક સ્વરૂપ અક્ષરબ્રહ્મ છે. તે આનંદમય બ્રહ્મનું આધારરૂપ ચરણરૂપ છે. એના અક્ષરરૂપ, કાલરૂપ, કર્મરૂપ અને સ્વભાવરૂપ એવાં ચાર સ્વરૂપો છે.
આર્ધિદૈવિક બ્રહ્મ પૂર્ણ, સત્-ચિત્ આનંદરૂપ છે, જ્યારે અક્ષરબ્રહ્મમાં આનંદાંશનો કાંઈક તિરોભાવ થયેલો છે. જ્ઞાન દ્વારા જેઓ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે તેમને લય અક્ષરબ્રહ્મમાં થાય છે. જ્ઞાનીજનો અક્ષરબ્રહ્મને પરમફલરૂપે સ્વીકારે છે અને ભક્તજનો અક્ષરબ્રહ્મને પ્રભુના - પુરુષોત્તમના ધામરૂપે સ્વીકારે છે.
હું એક છું, અનેક રૂપે પ્રકટ થાઉં, એમ રમણ કરવાની ભગવાને ઈચ્છા કરી; પોતાનો પૂર્ણ આનંદ ઓછો કરી, જીવસ્વરૂપ ધારણ કરી ભગવાન ક્રીડા કરે છે. જીવ પ્રભુનો અંશ છે. જાજ્વલ્યમાન અગ્નિમાંથી અનેક તણખા બહાર આવે છે તેમ
