________________
७२
हीरसौभाग्यम्
सर्ग १० श्लो० ४-६
ત્રિજગત વિજેતા, કામદેવને પરાભવ કરનારા રાજિમતી ભર્તાર શ્રી નેમિનાથ ભગવાનની કીર્તિને જાણે ગાતી હતી! તે ખેડૂત-યૌવનાઓ) પા પાકા
संसेवितो द्विरसनैरसुराश्रयश्च ख्यातो रसातलतया नरकानुषङ्गी । एतद्विगानमपनेतुमिदंमिषेण वासो व्यधायि किमु भौगिगृहेण भूमौ ॥५॥
भोगिगृहेण नागलोकेन इदमिषेण अस्य दिल्लोदेशस्य दम्भेन कपटेन भूमौ महीमण्डखे वासः स्थितिय॑धायि विहिता । उन्प्रेक्ष्यते-पतदिदैव जनैरभिधीयमानमीश वा विगानमपवादमपनेतुं निवारितुमिव । एतत्किम् । यदसौ भागिगृहा द्विरसनैर्भुजगैः खलैश्च ससेवित आश्रितः । च पुनरसुराणां दैत्यानामाश्रयः स्थानम् । 'असुरा दितिदनुजाः पातालौकःसुरारयः' इति हैम्याम् । पुन रसातलमित्यनिष्टवाक्यम् । धनपालोऽप्याह'रसातलं यातु यदत्र पौरुषम्' इति । तत्त्वेन ख्यातः प्रथितः पुनर्नरकस्य नाम्नोऽसुरविशेषस्य । सप्तनरकानां दुर्गतीनामनुषङ्ग मिलनं यस्य ।
લોકાર્થ
દિલ્હી દેશનાં બહાને નાગકે પૃથ્વી ઉપર વાસ કર્યો. (અર્થાત્ દિહીદેશ નાગલોક જે સુંદર હત) શા માટે ? નાગો વડે અથવા ખલપુરુષથી આશ્રિત, દૈત્યનું આલયસ્થાન, “રસાતલ એવા અનિષ્ટ શબ્દથી પ્રસિદ્ધ, “રક નામને દૈત્ય અથવા જેમાં સાતે નરકે છે, તેથી લેકેની નિદ્રા દૂર કરવા માટે જાણે નાગલોકે ભૂમિ ઉપર આવીને આશ્રય ન કર્યો હોય ! ૫ |
तनियोद्यतनिजस्य भयादवेत्य यातं प्रणश्य बलि सम तलेऽचलायाः । पृष्ठे विलग्न इव तं विजिगीषुरेष स्वर्गः क्षितावुपजगाम मिषादमुष्य ॥६॥
तद्विजिगीषुस्तद्बलेः सम नागलोकं विचेतुमिच्छुः पराभवनशीलः । अत अव पृष्ठे पश्चाद्विलग्नः अमुष्य दिल्लीदेशस्य मिषायाजात् । उत्प्रेक्ष्येते-एष प्रत्यक्षः स्वर्गो देवलोकः क्षितौ क्षाणीमण्डले उपजगाम समागतः । किं कृत्वा । तस्य बलिसद्मनो निर्जये परिभवनविधाने उद्यतस्य उद्यम विनिर्मिमाणस्य उत्सुकस्य वा । निजस्यात्मनो भयादर्थात्स्वर्गस्य भीतेरचलायाः पृथिव्यास्तले अधस्ताभागे प्रणस्य यातं प्रतिभ्रष्ट बलिस नागलोकमवेत्य विज्ञाय । पूर्वे हि बलिसद्म भूलोकस्वकियोरुपरिष्टादासीत्-इति कविसमयः ।
