________________
सर्ग ११ श्लो० १४५-१४६]
हीरसौभाग्यम्
२४१
तेजसां साधिमानं चारिमाणं स्फूर्ति बिभ्रतीति । 'त्वयादृतः किं नरसाधिमभ्रमः' इति नैषधे । किं कुर्वन्त्यः । आत्मनि स्वे स्त्रीत्वं स्त्रीलिङ्गतां कलयन्त्यः। किंवत् । वनितावत् । यथा नार्यः धामसु सौधेषु साधुतां धारयन्ति । यतो गृहमण्डनाः बियः। अथ वा । 'घरघरणीइपणघरचलइनही' इति लोकोक्तिः । पुनरात्मनि विषये स्त्रीत्व वनिताभाव बिभ्रते ॥
કલેકાર્થ તેજની સુંદરતા ધારણ કરતી તેમજ વનિતાની જેમ પિતાના વિષયમાં સ્ત્રીલિંગતાને વહન કરતી એવી મણીની માલાઓ, ઘર ગૃહિણી, સી અને ધન આદિને જેમણે ત્યાગ કર્યો છે તેવા મહાત્માઓના ચિત્તને ખુશ કરતી નથી. મેં ૧૪૫ विभ्राणा अपि बाह्यतो विशदतां छिद्रं दधत्यन्तरा
तेनामी उचिता न मौक्तिकगणा द्वेधापि शुद्धात्मनाम् । भूप स्तम्भजुपो जडात्मवदमी येन व्रजा वीवधै
धिन्ते च परांस्ततो मतिमतामेभिने कृत्यं पुनः॥ १४६ ॥
हे भूप हे पृथ्वीपाल येन कारणेन अमी मौक्तिकगणा बाह्यतो बहिस्ताजनदृग्गोचरे विशदतां निर्मलतामुज्ज्वलत्व बिभ्राणा अपि धारयन्तोऽपि अन्तरा मध्ये छिद्र रन्ध्र दोषमप्यगुणं वा दधति धारयन्ति अर्थापिशुनवदित्यर्थादनुक्तमप्यवधारणीयम् । यथा खलो वाद्ये विशदतां हासितवदनत्वं दधानोऽपि परानर्थप्रथाविधायि दुष्टाशयतां धत्ते । यदुक्तम्-'मुखं पद्मसमाकारं वाचा चन्दनशीतला । हृदय कर्तरीतुल्यं त्रिविधं धूर्तलक्षणम् ॥ इति तेन कारणेन वेधापि बहिरन्तरापि शुद्धोऽत्युज्ज्वलः निर्मलो निष्पाप आत्मा स्वरूपं येपां तेषां महात्मनाममी नोचिता न योग्याः । पुनहें भूप, यतो हेतोरमी यानव्रजाः वाहनसमूहाः जडात्मवज्जडात्मान इव स्तम्भान् स्थूणान् जाडयं च जुषन्ते सेवन्ते इति स्तम्भजुषः । च पुनः परानन्यान् जन्तून् बीवधैः स्वभारैः कृत्वा बाधन्ते पीडयन्ति । ततः कारणादेभिर्मतिमतामखण्डपण्डाशालिनां साधूनां न कृत्य न किमपि कार्य विद्यते ॥
શ્લેકાર્થ
હે રાજન, મોતીઓના સમૂહ દુર્જનની જેમ બહારથી ઉજવલતાને ધારણ કરતે હોવા છતાં પણ અસુંદરથી છિદ્રને ધારણ કરે છે, તે માટે શુદ્ધ આશયવાળા हि. सौ. ३१
