________________
૨૬
ભગવાન બુદ્ધે
ત્યારે ત્યાં સંતાઈ રહેલા પ્રદ્યોતના
""
ઉદ્દયન તેની પાછળ દોડતા ગયા સૈનિકા તેને પકડીને ઉજ્જૈન લઈ ગયા. ચપ્રદ્યોતે તેને કહ્યું, હાથીને મંત્ર શીખવીશ તે હું તને છેડી દઈશ, નહિ તે અહીં જ મારી નાખીશ. '' ઉદ્દયન તેની લાલચને કે તેની ધમકીને તાબે થયા નહિ. તેણે કહ્યું, “ મને પ્રણામ કરીતે શિષ્ય તરીકે મ`ત્રાધ્યયન કરીશ તે જ હું તને મત્ર શીખવીશ; નહિ તેા તારે જે કરવું હોય તે તું કરી શકે છે. '' પ્રદ્યોત ખૂબ જ અભિમાની હાવાથી તેને આ રુચ્યું નહિ પણ ઉદયનને મારીને મંત્ર નષ્ટ કરવા પણ ઠીક ન હતું. તેથી તેણે ઉદયનને કહ્યું, “ ખીજા કાઈ માણસને તું આ મંત્ર શીખવીશ ? મારા માનીતા માસને તું આ મંત્ર શીખવીશ, તેા હું તને બંધનમુક્ત કરીશ. ''
""
ઉદયને કહ્યું, “ જે સ્ત્રી કે જે પુરુષ મને પ્રણામ કરીને શિષ્યભાવથી મંત્રાધ્યયન કરશે, તેને હું તે મંત્ર શીખવીશ. ચડપ્રદ્યોતની કન્યા વાસુલદત્તા (વાસવદત્તા ) ધણી ચતુર હતી, મંત્ર ગ્રહણ કરવા માટે તે સમર્થ હતી ખરી; પણ તેને અને ઉદયનને ભેગાં કરવાં એ પ્રદ્યોતને યાગ્ય જણાયું નહિ. તેણે ઉદયનને કર્યું, “ મારે ઘેર એક ખૂધવાળી દાસી છે. તે પડદાની પાછળથી તને નમસ્કાર કરશે અને તારું શિષ્યત્વ સ્વીકારીને મંત્ર શીખશે. તેને જો મ`ત્રસિદ્ધિ મળી જશે તેા હું તને બ ંધનમુક્ત કરીને તારા રાજ્યમાં મેાકલી આપીશ.
..
''
આ વાત ઉદયને સ્વીકારી. પ્રદ્યોતે વાસવદત્તાને કહ્યું, “ એક સફેદ કાઢવાળા માણસ હાથીને મંત્ર જાણે છે. તેનું મેઢુ જોયા વિના તેને નમસ્કાર કરીને તે મ ંત્ર ગ્રહણ કરવાના છે. '' તે મુજબ વાસવદત્તાએ ઉદયનને પડદા પાછળથી નમસ્કાર કરીને મંત્ર શીખવાને પ્રારભ કયૉ. મત્ર શીખતી વખતે અમુક અક્ષરાનું ઉચ્ચારણ તેનાથી બરાબર ન થયું. તેથી ખિજાઈને ઉદયને કહ્યું, “ અક્ષિ ખૂંધવાળી, તારા હૈાઠ ઘણા જ જાડા હેાવા જોઇએ.'' તે
