________________
૩૦૬
ભગવાન બુદ્ધ
પથરાયેલા હેઈ, કાઈ પણ ગામની સ્ત્રી આ જુલમથી મુક્ત રહે, એ અશક્ય હતું. તેથી લોકેએ રાજીખુશીથી એકસત્તાક રાજ્ય પદ્ધતિ સ્વીકારી હોવી જોઈએ.
એક વાર રાજાઓ અવ્યવસ્થિત રીતે વર્તવા લાગે એટલે તેમનામાં ફાટફૂટ થાય એ સ્વાભાવિક હતું. વજછ ગણરાજાઓમાં વસ્યકાર બ્રાહ્મણે ફાટફૂટ પાડી અને તેથી અજાતશત્રુ તેમને પરાજય સહેલાઈથી કરી શક્યો. વજીના ગણરાજ્યનો નાશ થયા પછી થોડા જ વખતમાં મëનું ગણરાજ્ય પણ નષ્ટ થયું હોવું જોઈએ. આવી રીતે પ્રાચીન ગણસત્તાક રાજ્યોનો નાશ થયો તેની સંઘટનાની અને કાયદાઓની થોડીઘણી માહિતી બૌદ્ધ સાહિત્યમાં સિલ્વક રહી છે એટલું જ.
બૌદ્ધસંઘે એકત્ર મળીને સંઘ કાર્યો કરવાની જે પદ્ધતિ વિનયપિટકમાં આપી છે, તે પરથી વજજીઓ અને બીજા ગણરાજાઓ કેવી રીતે એકઠા થતા અને પિતાની સભાનું કામ કેવી રીતે ચલાવતા તેનું અનુમાન થઈ શકે છે.
