________________
જાતિભેદ
૨૨૭ સુત્તનિપાતમાં અને મનિઝમનિકોયમાં મળે છે. તેને સાર નીચે મુજબ
એક વખત ભગવાન બુદ્ધ ઈચ્છાનંગલ નામના ગામની પાસે ઈચ્છાનંગલ ઉપવનમાં રહેતા હતા. તે વખતે ઘણા પ્રસિદ્ધ બ્રાહ્મણો ઈચ્છાનંગલ ગામમાં હતા. તેમાંના વસિષ્ઠ અને ભારદ્વાજ નામક બે જુવાન બ્રાહ્મણોમાં “માણસ જન્મથી શ્રેષ્ઠ થાય છે, કે કર્મથી” એ વાદ શરૂ થયો.
ભારદ્વાજે પોતાના મિત્રને કહ્યું, “હે વસિષ્ઠ, જેઓ માની બાજુએ અને બાપની બાજુએ સાત પેઢીએ શુદ્ધ હોય અને જેના કુળમાં સાત પેઢીઓમાં વર્ણસંકર ન થયો હોય, તે જ બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે.”
વાસિષ્ઠ બોલ્યા, “હે ભારદ્વાજ, જે માણસ શીલસંપન્ન અને કર્તવ્યદક્ષ હોય તેને જ બ્રાહ્મણ કહેવાય.”
ખૂબ લાંબો વાદવિવાદ થયો. તોપણ બંને એકબીજાનું સમાધાન કરી શક્યા નહિ. અંતે વાસિષ્ઠ બોલ્યા, “હે ભારદ્વાજ, આપણો આ વાદ અહીં પતવાને નથી. શ્રમણ ગેમ આપણું ગામની પાસે રહે છે. તે બુદ્ધ છે, પૂજ્ય છે, બધા લોકોને ગુરુ છે, એવી તેની કીર્તિ બધે ફેલાઈ છે. તેની પાસે જઈને આપણે આપણો મતભેદ એની આગળ મૂકીએ અને તેઓ જે નિકાલ આપે, તે આપણે માન્ય રાખીએ.”
તે બંને બુદ્ધ પાસે ગયા અને બુદ્ધિને કુશલ પ્રશ્નાદિ પૂછીને એક બાજુએ બેસી ગયા. પછી વાસિષ્ઠ બે, “હે ગોતમ, અમે બંને સુશિક્ષિત બ્રાહ્મણકુમાર છીએ. આ તાક્યને શિષ્ય છે અને હું પૌષ્કરસાદિને શિષ્ય છું. અમારી વચ્ચે જાતિભેદની બાબતમાં વિર્વાદ છે. આ કહે છે કે બ્રાહ્મણ જન્મથી થાય છે, જ્યારે હું કહું છું કે બ્રાહ્મણ કર્મથી થાય છે. આપની કીર્તિ સાંભળીને અમે અહીં આવ્યા છીએ. આપ અમારા વિવાદને નિર્ણય આપ આપો.”
