________________
તપશ્ચર્યાં અને તત્ત્વમાધ
૧૨૭
લીધે થતા ઝધડાએ અટકશે નહિ અને દુનિયાને શાંતિ મળશે નહિ. પેાતાનું અશ્વ અને સત્તા વધારવાને સંકલ્પ દરેક વ્યકિત કરે તે તેમાંથી તેનું અને ખીજાએનું એકસરખું જ નુકસાન થવાનું છે, તેથી કામભોગામાં બહુ ન થવાનેા અને ખીજા સાથે પૂર્ણ મૈત્રીને સંબંધ બાંધવાના અને બીજાએના સુખ સમાધાનમાં વધારા કરવાતા શુદ્ધ સંપ રાખવેા ચેાય છે.
અસત્ય ભાષણુ, ચાડી, ગાળાગાળી, નિરર્થક ખડખડ, ઇત્યાદિ અસ ાણીને લાધે સમાજની શાંતિ બગડે છે, અને ઝધડાઓ પેદા થઈ તે તેમાંથી હિંસા જાગે છે. તેથી સત્ય, એકખીજાનું સખ્ય સાધવાવાળું, પ્રિય અને મિત ભાષણ કરવું યેાગ્ય છે. આને જ સમ્યક્ વાચા કહે છે.
પ્રાણધાત, ચારી, વ્યભિયાર ઇત્યાદિ કર્માં શરીર વડે કરવાથી સમાજમાં ભારે અન પેદા થશે. તેથી પ્રાણધ્રાત, ચારી, વ્યભિચાર ઇયાદિ કર્મોથી અલિપ્ત રહીને, લાનું કલ્યાણ થાય એવાં જ કાયક આચરવાં જોઈએ. આને જ સમ્યક્ કર્માંન્ત કહે છે
સમ્યક્ આજીવ એટલે સમાજને હાનિ નહિ થાય એવી રીતે પોતાની ઉપવિકા કરવી તે. દા. ત, ગ્રન્થે મવિક્રય, જનાવરોની લેવડદેવડ, ઇત્યાદિ વ્યવસાય કરવા જોઈ એ નહિ, આનાથી સમાજને ભારે તકલીફ પડે છે, એ સ્પષ્ટ છે. આવા ધંધાઓ મૂકી દઈ તે શુદ્ધ અને સરળ ધંધાવડે પોતાની ઉપવિકા સાધવી, એને જ સમ્યક્ આજીવ કહે છે.
જે ખરાખ વિચારા મનમાં નહિ આવ્યા હાય તેમને મનમાં આવવાની તક નહિ આપવી, જે ખરાબ વિચારા મનમાં આવ્યા હાય તેમનેા નાશ કરવા, જે સુવિચાર મનમાં ઉત્પન્ન નહિ થયા હોય તેમને ઉત્પન્ન કરવાના પ્રયત્ન કરવેશ અને જે સુવિચાર મનમાં ઉત્પન્ન થયા હાય તેમને વધારીને પૂર્ણતાએ લઇ જવાના પ્રયત્ન કરવા, એ ચાર માનસિક પ્રયત્નેને સમ્યક્ વ્યાયામ કહે છે. ( શારીરિક વ્યાયામ સાથે આને સંબંધ નથી )
