________________
આત્મનિશ્ચય
૩૯૯ કે આત્માનું જ્ઞાનાદિથી એકત્વ (અભેદ) જ છે, બીજા આત્માએથી પણ એકવ (એભેદ) જ છે.
હવે આગામી કેમાં વ્યવહારનયને માન્ય આત્માનું દેડ, કર્મ, ધન, અને પુણ્યાદિથી જે અભિન્નત્વ છે, તેનું ખંડન કરીને દેહાદિથી આત્માનું પૃથકત્વ (ભિન્નત્વ) સાબિત કરવા નિશ્ચયનય સજ્જ થાય છે. આમાં જ શેષ અધિકાર આખે પૂર્ણ થશે.
[७११] देहेन सममेकत्वं, मन्यते व्यवहारवित् ।
कथञ्चिन्मूर्ततापत्ते-वेदनादिसमुद्भवात् ॥३४॥
આત્મા દેહથી અભિન્ન અપૃથફ) છે એમ વ્યવહારનય કહે છે. તેનું ખંડન કરતાં નિશ્ચયનય કહેશે કે નહિ, આત્મા દેહથી ભિન્ન (પૃથક) છે, પરંતુ આ વાત કરવા પૂર્વે વ્યવહારનયની તે વાતનું સમર્થન કરતી યુક્તિઓ જણાવવામાં
આવે છે.
વ્યવનિય-આત્મા દેહથી અભિન્ન છે કેમકે જ્યારે દેહને કઈ દષ્ઠાદિને આઘાત લાગે છે ત્યારે તેની વેદનાને આત્મામાં ઉદ્ભવ થાય છે. જ્યાં વેદનાદિને ઉભવ થાય ત્યાં મૂર્ણતા જ હોય; અમૂર્તતા નહિ. આમ આત્મામાં કથંચિત્ મૂર્તતા સિદ્ધ થાય અને એ મૂર્તતાને લીધે જ આત્માને દેહ સાથેના અભેદવાળે માને જ જોઈએ કેમકે તેમ માન્યા વિના આત્મામાં મૂર્તતા આવે જ નહિ. ૨૩૫
૨૩. સ. સારઃ ૩૩ (૨૭)
