________________
યોગ સ્વરૂપ
૩૦૩
મેળવીને અટકી જવાનું હતું જ્યારે હવે તેથી પણ આગળ વધીને રત્નોની ખરીદી કરવા વિગેરે દ્વારા ધનાર્જન કરવાનું ફળ મેળવવાનું તેનું લક્ષ છે.
આમ બે ય વખત જોવાની ક્રિયા એક સરખી હોવા છતાં ફળના ભેદથી તે ક્રિયામાં ભેદ પડે છે.
આ જ રીતે પ્રમત્તભાવની અભ્યાસદશાની ભિક્ષાટનાદિ કિયા અને અપ્રમત્તભાવની તે જ ભિક્ષાટનાદિ કિયા દેખીતી રીતે એક સરખી હોવા છતાં બેયના ફળ જુદા પડી જાય છે. પ્રમત્તભાવની સરાગ અવસ્થા એ, ઉપરની અપ્રમત્તભાવની વિશિષ્ટ અવસ્થાની અપેક્ષાએ અલ્પનિર્જરા કરાવનારી તથા બહપુણ્યબંધ કરાવનારી હોવાથી સ્વર્ગાદિ સુખના ફળને આપનારી બને છે. જ્યારે અપ્રમત્તભાવની તે જ કિયા અત્યન્ત પ્રકૃષ્ટ નિર્જરા કરાવનારી બનીને મેક્ષના ફળને આપનારી બને છે.
આમ કુલભેદથી આચાર કિયાને પણ ભેદ પડી જાય છે. આથી જ પ્રમત્તભાવની ભિક્ષાટનાદિ કિયા ધ્યાનવ્યાઘાત કરી શકે. પરંતુ અપ્રમત્તભાવની તે જ કિયા ધ્યાન વ્યાઘાત કરી શકે નહિ. ૧૮૧
[५०७] ध्यानार्था हि क्रिया सेयं प्रत्याहृत्य निजं मनः ।
प्रारब्धजन्मसङ्कल्पादात्मज्ञानाय कल्पते ॥१३॥ ૧૮૧. (૧) ગુરૂતત્વ વિનિશ્ચય. ગા. ૫૬ની ટીકા.
(૨) ઠા. ઠા. : ૨૪–૨૯.
