________________
વૈરાગ્ય-ભેદ
અર્થ–પર્યાય પણ છે. કેમકે અતીતાદિ ત્રણેય કાળના સર્વ પર્યાયે પ્રત્યેક દ્રવ્યના બની રહે છે. દા. ત. ઘટ દ્રવ્યના ત્રણેય કાળના પર્યાયે જેમ વર્તમાન ઘટ દ્રવ્યના છે તેમ તે જ ઘટ દ્રવ્યના, પટાદિ સર્વ દ્રવ્યના સર્વ પર્યાયે પણ છે જ. કેમકે પટાદિ પર્યાય પણ ઘટાદિ દ્રવ્યમાં નાસ્તિત્વરૂપણ પરપર અનુગત બની જાય છે. આમ એક જ દ્રવ્ય સર્વકાળના સર્વ દ્રવ્યના સર્વ પર્યાયમય યુગપત્ બને છે. અને કમશઃ પણ બને છે. ૪૩. [१६२] स्यात्सर्वमयमित्येवं, युक्तं स्वपरपर्ययः।
___ अनुवृत्तिकृत स्वत्वं, परत्वं व्यतिरेकजम् ॥२४॥ - આ રીતે પ્રત્યેક દ્રવ્ય બધા સ્વપર્યાય અને બધા પર પર્યાયથી યુક્ત હેઈને સર્વ પર્યાયમય થાય છે.
પ્ર. પર્યાયમાં સ્વત્વ શું અને પરત્વ શું ? અર્થાત ઘટના અમુક પર્યાય સ્વ કહેવાય અને અમુક પર્યાયે પર કહેવાય એટલે શું?
ઉ. જે પર્યાની ઘટમાં અનુવૃત્તિ (સ્વનું અસ્તિત્વ) છે તે પર્યાયે ઘટના સ્વપર્યાય કહેવાય. અને ઘટમાં નહિ હવાથી (વ્યતિરેકજ) ઘટના પર્યાય બને છે તે પર્યાને ઘટના પરપર્યાય કહેવાય. દા.ત. ઘટમાં ઘટત્વ પર્યાય છે અને એજ ઘટમાં પટવ પર્યાય પણ છે. ફેર માત્ર એટલે જ કે ઘટવપર્યાય એ ઘટને સ્વપર્યાય છે જ્યારે પટવપર્યાય એ ઘટને પરપર્યાય છે. છે તે બે ય ઘટના જ પર્યાય.
૪૩. સમ્મતિત ૧ લો કાષ્ઠ ૩૧ શ્લોક સટીકા
