________________
૧૦૪
હવે તે જાગે! પાંજરામાં ઊભા રહેવાની એણે સૂચના કરી.
આ દશ્ય સૌ જોઈ જ રહ્યા. રાજાએ પોતાને ગુને કબૂલ કર્યો. એણે અમુક દંડ કરી રાજાને મુક્ત કર્યો, અને પછી ન્યાયાલયની બહાર આવી ન્યાયાધિશે અતિ નમ્રતાથી રાજાને નમન કર્યું. આથી રાજા ખૂબ પ્રસન્ન થયા, અને પોતે સંતાડી રાખેલી નાની તલવાર બતાવતા કહ્યું: “ન્યાયાલયના આજ્ઞા–પત્રને માન આપી હુ અદાલતમાં હાજર થયોપણ મને એમ લાગ્યું હોત કે ધર્મ ને ન્યાયથી તમારી વાણી વેગળી છે, તે આ તલવારથી તમારે શિરછેદ અહીં જ કરી નાખત. પણ તમારી ધર્મ ને ન્યાયમય વાણીથી મને આનંદ થાય છે, તમારા જેવા ન્યાયાધીશથી હું ગર્વ લઉં છું કે મારા રાજ્યમાં રાજા કરતાંય ન્યાયને પ્રથમ માન આપનારા ધર્મનિષ્ઠ ન્યાયાધીશ છે!” .
તે જ ઘડીએ પોતે ઝખ્યામાં સંતાડી રાખેલી સોટી બતાવતા ન્યાયાધીશે કહ્યું: “રાજન ! સારું થયું કે તમે અદાલતને માન આપ્યું અને મારો ન્યાય માન્ય રાખ્યો. નહિ તે હું સોગન ખાઈને કહું છું કે તમે ન્યાયને ઠેકર મારી હતી તે, હું આ સોટીથી તમારા બરડાની ખબર અહીં જ લઈ લેત. સારું થયું કે આપણને બનેને સદ્બુદ્ધિ સૂઝી ! ”
વાહ આ કે ન્યાય? કેવી ધર્મમધ્યવાણી? આ પ્રસંગ શું કહે છે? આપણુ વાણમાં ધર્મ જોઈએ, ન્યાય જોઈએ, સત્ય અને પવિત્ર્ય જોઈએ. કેઈનેય આપણું વાણીથી અન્યાય ન થઈ જાય એવી કાળજી રાખી વકતૃત્વ કરનારા કેટલા? આવા વિચારક વક્તા હોય તે પ્રજામાં કેટલી શાંતિ ને કલ્યાણ
