________________
શ્રી વીતરાગ સ્તોત્ર-સાતમો પ્રકાશ
૭૪
જગકર્તૃત્વ નિરાસ
૩) અન્વય સહિત શબ્દાર્થ– ઉત્તરપક્ષ-જો ઇશ્વર સ્વેચ્છાથી વિશ્વનિર્માણ કરે છે તો ક્રીડા કરવાની ઇચ્છારૂપ સ્વેચ્છાથી વિશ્વનિર્માણ કરે છે કે જગતના જીવો ઉપર દયા કરવાની ઇચ્છારૂપ સ્વેચ્છાથી વિશ્વનિર્માણ કરે છે ? ઇશ્વર વે-જો, શીડયા-ક્રીડા કરવાની ઇચ્છાથી, પ્રવર્તેત-વિશ્વનિર્માણની પ્રવૃત્તિ કરે તો, મારવભીની રેતીમાં મહેલ વગેરે બનાવીને ક્રીડા કરતાં નાનાં બાળકોની જેમ, વાવા-રાગી, -બને, ઇશ્વર અને રાગી એ કદી સંભવિત નથી. આથી ઇશ્વર ક્રીડાથી વિશ્વનિર્માણ કરે છે એમ માની શકાય નહિ, ૩થ-હવે જો, પયા-દયાથી, સુ-વિશ્વનિર્માણ કરે, હિંતો, સનં-સંપૂર્ણ લોકને=જગતના બધા જ જીવોને, સુષ્યવ-સુખી જ, ને-બનાવે.
અહો ! જો તે માત્ર વિનોદ કરવા માટે ક્રીડાથી વિશ્વનિર્માણ અને વિશ્વસંહારમાં પ્રવર્તે છે તો તે પોતે નિયમા રાગી હોય. કારણ કે ક્રીડા અને વિનોદ વગેરે રાગથી જ થાય છે. કોની જેમ ? બાળકની જેમ. જેમકે બાળકો વર્ષાકાલઆદિમાં નદી આદિના કિનારા વગેરેમાં પાણીથી ભીની રેતીથી ગઢ, મહેલ, મંદિર, ઉદ્યાન વગેરે બનાવીને ક્ષણવાર હર્ષિત મનવાળા બનેલા ક્રીડા કરે છે. થોડી વાર પછી જાતે જ બધાનો નાશ કરીને જેવા આવ્યા હતા તેવા જતા રહે છે. તેમની આ પ્રવૃત્તિ વિચાર પૂર્વક પ્રવૃત્તિ કરનારાઓને ઇષ્ટ નથી. એ પ્રમાણે તમારા આપ્તની વિશ્વનિર્માણ પ્રવૃત્તિ ઇષ્ટ નથી.
પૂર્વપક્ષ: ઇશ્વર ક્રીડાથી વિશ્વનિર્માણ કરતો નથી, કિંતુ દયાથી કરે છે.
ઉત્તરપક્ષ તારું કલ્પેલું આ પણ પ્રમાણના અધિકારને પામતું નથી, તેને તું જો, પરમકારુણિક ઇશ્વર જો દયાથી વિશ્વનિર્માણ કરે છે, તો ઘણી લક્ષ્મી હોય, ઘણો "પરિવાર હોય, સઘળા મનોરથો પૂર્ણ થઇ રહ્યા હોય, અને એથી સમસ્ત વિશ્વ શાંતિથી રહેલું હોય તેવા જ જગતનું સર્જન કરે. ઇશ્વર એવા જગતનું સર્જન કરતો નથી. (૩)
તેથી
૧. પરિસન્દ્ર=પરિવાર
