________________
૧૨
સૂત્રસંવેદના-૫
કોઈપણ કષાયાદિ ભાવ સ્પર્શી ગયા હોય તો પહેલાં જ તેની વિશેષથી ક્ષમાપના કરવા માટે શિષ્યનો અલગ અને આગળ ઉલ્લેખ કર્યો હોય તેમ લાગે છે. છતાં આ અંગે વિશેષજ્ઞો વિચારે. જિજ્ઞાસા : આચાર્યાદિ ગુણવાન આદિ પાસે ક્ષમા માગી છે, તેમને ક્ષમા આપી કેમ નથી ? તૃપ્તિ ગુણવાન આત્માઓ કર્માધીન જીવોની સ્થિતિ સમ્યગુ પ્રકારે સમજતા હોય છે, તેથી તેઓને તેવા જીવો પ્રત્યે દ્વેષાદિ થવાની સંભાવના નહિવતું છે, માટે તેમને ક્ષમા આપવાની જરૂર જણાતી નથી. જિજ્ઞાસા ધમ શબ્દથી અહીં ‘સર્વ જીવોને પોતાના સમાન માનવાં” તે રૂપ ધર્મનો જ સ્વીકાર કેમ કર્યો ? તૃપ્તિ : ક્ષમાપના માટેનું આ સૂત્ર છે અને સર્વ જીવો સાથે ક્ષમાપના તો જ થઈ શકે કે જો સર્વ જીવોને પોતાના તુલ્ય માનીએ તો. વળી, ‘ગાત્મવત્ સર્વભૂતેષુ'નો પરિણામ તે સમતાનું મૂળ છે, મૈત્રીભાવનું બીજ છે, સર્વ ધર્મનું સાધન છે, માટે અહીં ધર્મ શબ્દથી આ ભાવ ગ્રહણ કરવો વધુ યોગ્ય લાગે છે. છતાં આ અંગે શ્રુતજ્ઞો સ્વયં વિચારે.. જિજ્ઞાસા : માવો ઘનિદિનિવત્તો - આ વિશેષણને છેલ્લી ગાથામાં મૂકવાનું કારણ શું ? તૃપ્તિઃ ભાવથી ધર્મમાં જેનું ચિત્ત સ્થપાયેલું છે એવું વિશેષણ છેલ્લી ગાથામાં મૂકવામાં આવ્યું તેનું કારણ એ છે કે પહેલી બે ગાથામાં ગુણવાન આત્માઓ પ્રત્યે થયેલ અપરાધની ક્ષમા માગવામાં આવી છે. ગુણવાન આત્મા પ્રત્યે પ્રમોદભાવ અને પૂજ્યભાવ જરૂરી છે. જ્યારે જગતના સર્વ જીવો સાથે સમભાવ કે મિત્રભાવરૂપ ધર્મ હૃદયમાં પ્રગટાવવાનો છે, માટે છેલ્લે સર્વ જીવરાશિને ખમાવતાં કહ્યું કે, તમો સર્વ પણ મારા જેવા જ છો, મારા મિત્ર છો, મિત્રતુલ્ય તમારા અપરાધની હું ક્ષમા માગું છું.
