Page Text
________________
ન્યાયદર્શીન
૪૫૯
રૂપ પ્રમિતિ સૂચિત થાય છે, ‘ચક્ષુથી'થી ચાક્ષુષ પ્રત્યક્ષજ્ઞાનરૂપ પ્રમિતિનુ પ્રમાણ સૂચિત થાય છે, ધડા'થી ચાક્ષુષ પ્રત્યક્ષજ્ઞાનરૂપ પ્રમિતિના વિષય (=પ્રમેય) સૂચિત થાય છે. પ્રસ્તુત ઉદાહરણમાં, ઘટદર્શનરૂપ પ્રમિતિ પ્રમાતામાં ઉત્પન્ન થાય છે, તેની ઉત્પત્તિમાં ચક્ષુએ કરણકારકનુ કામ કર્યુ છે, પ્રમેય 'કારક છે, પ્રમાતાએ—જેમાં પ્રમિતિ ઉત્પન્ન થઇ છે—કરણકારક ચક્ષુને પ્રેરવાનુ કામ કર્યું છે. પ્રમાતા ચક્ષુને પ્રેરે છે’ એ અથમાં તે અહીં કતૃ કારક છે, અધિષ્ઠાતૃત્વરૂપ વ્યાપાર સિવાય બીજો કેાઈ વ્યાપાર પ્રમાતામાં હાતે
नथी.
પાટીપ
૧
. बुद्धिर्ज्ञानम् । सा द्विविधा — स्मृतिरनुभवश्च । .... स ( अनुभवः ) द्विविधःयथार्थोऽयथार्थश्च । ... यथार्थानुभवश्चतुर्विधः - प्रत्यक्षानुमित्युपमितिशाब्दभेदात् । अयथार्थानुभवस्त्रिविध:- संशयविपर्ययतर्कभेदात् । तर्कसंग्रह |
२ यदतस्मिंस्तदिति तद् व्यभिचारि, यत् तु तस्मिंस्तदिति तदव्यभिचारि । न्यायभा० १.१.५ ।
3 सत् सदिति गृह्यमाणं यथाभूतमविपरीतं तत्त्वं भवति । असच्च असदिति : गृह्यमाणं यथाभूतम् अविपरीतं तत्त्वं भवति । न्यायभा १.१.१ ( उत्थानिका) । ४ प्रमाणतोऽर्थप्रतिपत्तौ प्रवृत्तिसामर्थ्यादर्थवत् प्रमाणम् । न्यायभाष्य प्रथमवाक्य । ५ न च सर्वात्मना वैफल्यं, हेये अहिकण्टकवृकम करविषधरादौ विषये पुनः पुनरुपलभ्यमाने मनस्सन्तापात् सत्वरं तदपहानाय प्रवृत्तिः; उपादेयेऽपि चन्दनघनसारहारमहिलादौ परिदृश्यमाने प्रीत्यतिशयः स्वसंवेद्य एव भवति । न्यायमं०, भा० १, पृ० २० ।
६. यदपि प्रमाणविशेषणमनधिगतार्थग्राहित्वमभिधीयते परैः तदपि न साम्प्रतम्, प्रमाणस्य गृहीततदितरविषयप्रवृत्तस्य प्रामाण्ये विशेषाभावात् । न्यायमं०, भा० १, पृ० २० ।
करणसाधनोऽयं प्रमाणशब्दः । करणं च साधकतमम् । न्यायमं० भा० १, पृ० १२ ।
८ .... बोधाबोधस्वभावा सामग्री प्रमाणम् । न्यायमं०, भा० १, पृ० २१ । ५ यत् तु किमपेक्षं सामग्र्याः करणत्वमिति तदन्तर्गतकारकापेक्षमिति ब्रूमः ... । न्यायमं० भा० १, पृ० १३ ।
७
| SR No. | 005834 |
| Book Title | Shaddarshan Part 02 Nyaya Vaisheshik |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Nagin J Shah |
| Publisher | University Granthnirman Board |
| Publication Year | 1974 |
| Total Pages | 628 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 11 MB |