________________
૨૮
જ્ઞાનસાર . મંદિર છે, જેમાં હાઈકુલના વિદ્યાર્થિઓને રહેવા ખાવા પીવા વગેરેની વ્યવસ્થા છે. તે મંદિર મુખ્યપણે પંડિતજીની પ્રેરણા અને શેઠ કેશવલાલ ધરમચંદની ભાવનાનું પરિણામ છે. તથા ત્યાંજ આવેલ શ્રી જૈન પ્રાચ્ય વિદ્યાભવન પણ પંડિતજીની વિદ્યા વિરતારની ભાવનાનું એક રીતે પરિણામ કહી શકાય. ઉક્ત ભવન સ્થપાયા પછી પંડિતજીને આત્મા તેના ઉદ્દેશની સિદ્ધિની દિશામાં જ રસ લેતો. તેમનાજ અધ્યાપન રસને લીધે કેટલાક વિશિષ્ટ ધર્મ જિજ્ઞાસુ ભાઈઓ નિયમિત રીતે રાત્રીએ તેમની પાસે કોઈને કોઈ જેનશાસ્ત્રનું શ્રવણ મનન કરવા નિયમિત હાજરી આપતા.
પંડિતજી જ્ઞાનરસિક હોવા ઉપરાંત ક્રિયા રસિક પણ ' હતા. તેથી તેઓ જૈન પરંપરા માન્ય શિષ્ટ ધાર્મિક આચારાને અનુસરવામાં આંતરિક તૃપ્તિ અનુભવતા. એમની પ્રકૃતિ અજાતશત્રુ જેવી હતી. કેઈની શત્રુતા વહેરવી એ એમની પ્રકૃતિ બહારનું તત્ત્વ હતું. જે અમુક વસ્તુ એમને તદને ન રૂચે કે અમુક બાબતમાં કોઈ સાથે ઉગ્ર મતભેદ દેખાય તો તેઓ તેવા પ્રસંગે કોઈ સાથે તકરારમાં ઉતર્યા સિવાય માત્ર એવા પ્રસંગથી તટસ્થ થઈ જતા એ મારે - અનુભવ છે. ' પંડિત ભગવાનદાસને હું મધ્યમમાર્ગી કહેતો. તેઓ રૂઢિચુસ્ત ક્રિયામાગ સાથે ચાલતા અને તેમનામાં રસ પણ લેતા, છતાં તેમનું માનસ બીજા એકાંગી રૂઢિચુસ્તો અને ક્રિયામાર્ગીઓ કરતાં જુદા પ્રકારનું હતું. તેથી જ તેઓ તદન સુધારક હોય તેવા અને રૂઢિમાર્ગથી તદન સામે જતા
