Vyakaran Mahabhashya Navahnik Satik Gujarati Anuwad

SR No.: 005538
Original Sutra Author: N/A
Author: Pradyumna R Vora
Publisher: L D Indology Ahmedabad
Publication Year: 2004
Total Pages: 718
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 18 MB

Page 56

કરશે તેથી તે બર્ છે અને દર્ વર્ણોમાં તેના ઉપદેશ છે તેથી તે રૂ પણ છે. પરંતુ રા-કારનો પ્રયત્ન ત્ વિવૃત છે તેથી તે ધ્ નહીં થાય અથવા વર્ણોપદેશથી લઇને તિત્સવય સાપ્રત્યયઃ । એ સૂત્ર સુધીના સમગ્ર મહાવાક્યમાં સવર્ણગ્રહણ અન્તે છે, તેથી સવર્ણસંજ્ઞાના અપવાદ રૂપ નાત્ત્તૌ। નો અર્થ સમજાય તે વખતે હૈં-કાર એ જ્ઞ-કારના સવર્ણ છે તે ખ્યાલ નથી આવતા તેથી તે જ્ઞ-કારનું ગ્રહણ નહીં કરે તેમ થતાં રા-કાર બ્લ્યૂ નહીં થાય. તેથી પરરરાનિ વાળ । માં યોગ્ય રૂપ સિદ્ધ થશે.
આર્નિક પ અહીં મુખ્ય . સંખ્યા વગેરે જ્ઞાની ચર્ચા છે.
"
ईदूदेदडिवचनं प्रगृह्यम् ॥ १११११९ ॥
(૧) જેને અન્ત દીર્ઘ ૐ ૐ અને હૈં હોય તેવા દ્વિવચનવાચક પ્રત્યયની વૃદ્ઘ સંજ્ઞા કરી છે.
(૨) કમ્ માં ગોડસે તુોમઃ । પ્રમાણે ટૂ-કારના મ-કાર થાય છે તેની પછી રૂં, ૩૪, ૫ આવતાં તેની વૃદ્ઘ સંજ્ઞા થાય છે (અમો માત્। ? II)
(૩)શે એ પ્રત્યય જેને અન્ન હોય તેની વૃદ્ઘ સંજ્ઞા છે, અહીં શે અર્થયુક્ત છે તેથી જેમાં અર્થહીન શે હોય તેવા જાશે વગેરની સંજ્ઞા નહીં થાય. ો ઉૐ II)
(૪) એક સ્વરવાળા, વાલ્ સિવાયના, નિપાતની તેમ જ ો અને ૩ ની વૃદ્ઘ સંજ્ઞા છે (નિપાત નિનાદ્ ાજી ॥ ગોત્
॥ ૩૬ ૩ ||o || ૨૭-૨૮ II)
(૫) જો કે મંજૂનો સપ્નવર્ષે જ ॥ પ્રમાણે સપ્તમીના અર્થમાં રહેલ કાસન્ત અને કારાન્તની સોમો ની વિગત) જેવામાં પ્રવૃત્ત સંજ્ઞા થાય છે પરંતુ આ પ્રયોગો છાન્દસ છે, લૌકિક નથી.
વધાવવામ્ ॥o o કર્॰ ॥
(૧) ચા અને ધા ધાતુની તુ સંજ્ઞા કરી છે, પરંતુ ચપ ની નથી થતી..
(૨) તદુપરાંત જે ધાતુઓના અન્ય હૈં તથા હે ના જ્ઞ આદેશ થઇને તેમનું રૂ અથવા પાઁ એ સ્વરૂપ થતું હોય તેની પણ ઘુ સંજ્ઞા થશે.
(૩)પરંતુ પ્રેકમાં વૃદ્ધિ થઇને IT નું )ચત્ર અને ધૃ નું ઘર, એ સ્વરૂપ ધર્યુ છે ત્યાં અર્થરહિત હૈં, પાછે તેથી છુ સંજ્ઞા નહીં
થાય.
आद्यन्तवदेकस्मिन् ॥ १ ॥१ ॥ २१ ॥
(૧) એક જ વર્ણ હોય છતાં તેને સાદું અને તદ્દન્ત કહી ગયું, જેમ કે કૈં ધાતુ પૈં-કાદિ તેમ જ કૈં-કારાન્ત છે તેમ ક શકાશે, એટલે કે જેમ એક જ પુત્ર હોવા છતાં તેને વિશે મોટો અથવા નાનો એમ વ્યવહાર કરવામાં આવે છે તેમ જે એક જ હોય તેથી વાસ્તવમાં આદિ કે અન્ન નથી છતાં તેને વિશે તાતિ અને તદ્દન્ત એમ વ્યપદેશ કરવામાં આવે છે.
(૨) જેની પૂર્વે અન્ય કંઇ નથી તે આદિ અને જેની પછી અન્ય કંઇ નથી તે અન્ત એમ સમજવામાં આવે તો પ્રકૃત સૂત્ર કરવાની જરૂર નથી એમ કહેવું બરાબર નથી એમ માધ્યકાર કહે છે. વાર્તિકારે સત્રનાં પ્રાજન બતાવ્યાં છે. ભાષકાર કહે છે કે પ્રાતિપદિક, ધાતુ વગેરે એક વર્ણયુક્ત હોય તા પણ તેને આદિ કે એટલે કે વ્યર્દેશિવદ્ભાવથી કાર્ય થાય છે. (૩) તેથી એક વર્ણયુક્ત રૂ ધાતુમાં જાપો ઢે પ્રથમસ્યા પ્રમાણે દ્વિર્વચવન થઇને ચાય વગેરેની સિદ્ધિ થશે. (૪) તે રીતે વક્ષત્ માં સિવ્વલ્લુરું ઝેટિ। પ્રમાણે થએલ સ્ (સિક્) એ પ્રત્યય છે, પ્રત્યયનો અવયવ નથી અને આવેશપ્રત્યયયોઃ । માં (આદેશના અને પ્રત્યયના એમ છે) પછી છે તે અવચવ ષષ્ઠી છે, છતાં સ્ ના ઘૂ થયો છે.
४९
www.jainellbrary.org