Vyakaran Mahabhashya Navahnik Satik Gujarati Anuwad

SR No.: 005538
Original Sutra Author: N/A
Author: Pradyumna R Vora
Publisher: L D Indology Ahmedabad
Publication Year: 2004
Total Pages: 718
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 18 MB

Page 257

न चेत्वोत्त्वे स्तो नापि मकारः। त एवं विज्ञास्यामः । मार्थादीदाद्यर्थानामिति ॥ -- उक्त वा ॥ ६ ॥
किमुक्तम् । अदसत्त्वोत्त्वे स्वरे बहिष्पदलक्षणे प्रगृह्यसंज्ञायां च सिद्धे वक्तव्ये इति ॥ तत्र सकि दोषः ॥ ७ ॥
तत्र सककारे दोषो भवति । अमुकेऽत्र ॥
न वा ग्रहणविशेषणत्वात् ॥८ ॥
न वैष दोषः । किं कारणम् ।
ग्रहणविशेषणात् । न माद्ग्रहणेनेदाद्यन्तं विशेष्यते । किं तर्हि । (તેની દૃષ્ટિએ ત્રિપાઠીમાં હેલાં) ત્વ અને જ્ય (અસિદ્ધ છે અર્થાત્ નથી, મ-કાર પણ (તે જ કારણે)નથી.” એમ હોય તો (સૂત્ર) અમે આ પ્રમાણે સમજીશું, મેં કાર (થઇ શકે તે) માટે જે વર્ણ (અર્થાત્ મ-કારનો સ્થાની) છે તેની પછી. વગેરે થઇ શકે તે) માટે જે સ્થાની છે તેમની પ્રાસન્ના થાય છે). અથવા કહ્યું છે ||૬||
શું કહ્યું છે ? અવલ નાં ત્વ અને ત્વ (અર્થાત્ અવત્ શબ્દમાં જે દીર્ઘ ર્ અને દીર્ઘ ૐ થાય છે તે) પાછળ આવતા
પદમાં રહેલા સ્વરની દૃષ્ટિએ, તેમ જપ્રગૃહ્યસંજ્ઞાની દૃષ્ટિએ, સિદ્ધ છે એમ કહ્યું છે.
ત્યાં કાર સહિતના (સ) માં દોષ આવશે) ||કી
(એ રીતે પ્રવૃ સંજ્ઞા કરવામાં આવે તો) આપેલ ( જેવામાં) જયાં કાર સહિત (નો અવલ આવે) છે ત્યાં દોષ આવશે, કારણ કે મુો ની પ્રગૃહસંજ્ઞા થયાનો પ્રસંગ આવશે).
અથવા (સૂત્રમાં જેનું) ગ્રહણ કરવામાં આવ્યું છે તે માત્ પદ (અર્થાધિકાર દ્વારા પૂર્વસૂત્રમાંથી અનુવૃત્ત થતા) રૂંવાદ્યન્ત નું વિશેષણ છે તેથી (દોષ) નહીંઆવે ॥૮॥
અથવા તો દોષ નહીં આવે શા કારણે (નહીં આવે)? એટલા માટે કે (સૂત્રમાં) જેનું ગ્રહણ કરવામાં આવ્યું છે તે (માત્) “ પદ (પૂર્વ સૂત્રમાંથી અનુવૃત્ત થતા) વાદ્યન્ત (અર્થાત્ ત્ વગેરે જેના અન્તે છે તે) નું વિશેષણ નથી.તો પછી કોનું (વિશેષણ) છે?
છ ત્ અને ફ્ક્ત નું અસિદ્ધકાંડમાંનાં સૂત્રોથી વિધાન કરવામાં આવ્યું છે તેથી તે બે નથી (નન્તઃ) એમ કહ્યું છે, તે રીતે મ્ નું વિધાન પણ અસિદ્ધ કાંડમાંના સૂત્રથી થયું છે માટે કહ્યું છે કે મ-કાર પણ નથી (પિ મR:). જુઓ ઉપર નોંધ (૫૪) 60 સ્વાંતો વાડનુવાને પલાવી । એ સૂત્ર ઉપર વાર્તિકકારે કહ્યું છે (છા.)
61
મૂળમાં નહિષ્પવૃક્ષને બીજા અર્થાત્ બહારના પદમાં રહેલા (દ્વિતીયપર્વ્યવસ્થિતે) એટલે કે અવલ ની પાછળના પદમાં રહેલા સ્વરની દૃષ્ટિએ સિદ્ધ છે,પરંતુ એક જ પદમાં રહેલા સ્વરની દૃષ્ટિએ ત્વ અને તત્ત્વ અસિદ્ધ છે તેથી મુખા, ગમુ વગેરે માં પૂ આદેશ અવશ્ય થશે. ચારુ(પૃ.૨૫૨) માં અવસ પોત્વ એ ય્યિક્ષને મિત્રે વાહવે
તંજ્ઞાવા
ન। એ થાઅને થાર્તિક તરીકે આપ્યું છે.
62
અસ્ એ સર્વનામને અવ્યવસર્વનાનામવઆવશેઃ। પ્રમાણે અન્ત્ લાગે છે તેથી અવત્ ર્ --ગર્ ચ અસ્ થતાં ત્યવાદી થી અંત્યનો અ થઇ અતો મુળે ।-- થી એકાદેશ થતાં અત્ત એ સ્થિતિમાં અસોડસે થી ટૂ પછીના એઁ નો ૩
અને ટૂ નો મૈં થતાં અમુ થઇને પ્રથમા બ.વ.માં નસ્ નો શો થઇને અમુદ્દે રૂપ પ્રાપ્ત થાય છે.
63
' ચારુ.(પૃ.૨૫૨) માં નવૈષ રોષઃ થી લઇને પ્રહળવિશેષળત્વાત્ । સુધીનો ભાગ નથી.
4 સ્વતિનાધિારઃ । એ સૂત્રદ્વારા અધિકારનો વિધિ કરવામાં આવ્યો છે તે બે પ્રકારનો છે ઃ ગધાર અને રાધિાર . જ્યારે પૂર્વસૂત્રમાંના સ્વરિત ઉચ્ચારણવાળા શબ્દના અર્થની ઉત્તર સૂત્રમાં અનુવૃત્તિ કરવામાં આવે ત્યારે અધમ થાય છે, પરંતુ અનુવૃત્ત શબ્દનો અર્થ ઉત્તર સૂત્રમાં વિવક્ષિત ન હોય પણ માત્ર શબ્દની જ અનુવૃત્તિ થાય ત્યારે તે
१९२
www.jainellbrary.org