Page Text
________________
પુનરુતોષારહાર
'इममहं पञ्चदशारेण वजेणापबाधे योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः' इति श्रूयते । एकादशसामिधेन्य ऋचः पठ्यन्ते । तत्राभ्यासमन्तरेण पाञ्चदश्य नावकल्पते इत्येवमवश्यकर्तव्योऽभ्यासः । स चायमनियमेन प्राप्तो वचनेन नियम्यते 'प्रथमोत्तमे ऋची त्रिरुच्चारणीये' इति । तस्मात् तत्प्रयोजनार्थत्वान्न पुनरुक्ततादोषः ।
अभ्यासे फलरहिते हि पौनरुक्त्य
दोषः स्यादिह तु न तस्य निष्फलत्वम् । व्याघाताऽनृतपुनरुक्ततादि तस्मात् __ वेदस्य श्लथयति न प्रमाणभावम् ।। इयं च वाक्यार्थविचारणाऽपि
प्रामाण्यसिद्धयौपयिकीति मत्वा । चक्रे स्वशास्त्रे मुनिनेह वेद
प्रामाण्यनिर्वाहणदीक्षितेन ॥ 204. क्यासमा पुस्तितु य योनहापाथी पुनहित ५ नयी સામિની મંત્રોની બાબતમાં પંદરની સંખ્યા કરવી જોઈએ એ આદેશ છે જે અમારો દેષ કરે છે અને જેને અમે હેપ કરીએ છીએ એને હું પંદર અરવાળા વજથી મારી નાખીશ” એવું' વેદમાં કહેવામાં આવ્યું છે. અગીઆર સમિધેની સ્થાઓને પાઠ કરવામાં આવે છે. ત્યાં અભ્યાસ વિના પંદરની સંખ્યા ઘટતી નથી એટલે અભ્યાસ અવશ્ય કર્તવ્ય છે. પરંતુ જેની બાબતમાં કેઈ નિયમ નથી એવા અભ્યાસને વચન વડે નિયમિત કસ્વામાં આવે છે, જેમકે “પ્રથમ અને છેલ્લી ક્યાઓ ત્રણ વાર ઉચ્ચારવી” તેથી તેનું (=અભ્યાસનું અર્થાત પુનરુક્તિનું) પ્રજન હેઈ પુનરુક્તિ દેષ નથી. જેનું કઈ ફળ યા પ્રોજન નથી તે અભ્યાસમાં જ પુનરુક્તિદોષ આવે. પરંતુ અહીં અભ્યાસ નિપ્રયોજન નથી. તેથી દેખીતા) વ્યાઘાત, અમૃતતા, પુનરુક્તતા વગેરે વેદના પ્રામાણ્યને જરા પણ શિથિલ નથી કરતા. વેદના પ્રામાયની સ્થાપના કરવાની દીક્ષા લેનાર ગૌતમ મુનિએ પિતાના આ ન્યાયશાસ્ત્રમાં વેદના પ્રામાણ્યની સિદ્ધિ માટે ઉપાયભૂત ગણીને તેના વાક્યોના અર્થની આ વિચારણા પણ કરી છે __205. ननु नाद्यापि वेदस्य भवद्भिर्निपुणैरपि ।
स्वदेहसंभवा दोषा निखिलाः परिपिञ्जिताः ॥ तथा हि 'सोऽरोदीद् यदरोदीत् तद्रुद्रस्य रुद्रत्वम्' [तै०सं० १.५.१], 'प्रजापतिरात्मनो वपामुदखिदत् तामग्नौ प्रागृह्णात् । ततोऽजस्तूपर उदगात्!
| SR No. | 005498 |
| Book Title | Nyayamanjari Ahanika 04 05 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Jayant Bhatt, Nagin J Shah |
| Publisher | L D Indology Ahmedabad |
| Publication Year | 1989 |
| Total Pages | 332 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 9 MB |