________________
૨૫૪
સિદ્ધહેમચંદ્ર શબ્દાનુશાસન
વિંતિ–તેઓ હસે છે–નિત મિત્કૃતિ–તેઓ રમે છે-૨મત્તે જન્નતે રે મા-આકાશમાં મેઘ ગાજે છે–ારિત છે મેવા:
વીવૃત્ત કરવા અને રાક્ષસોથી બીએ છે–વતિ રાક્ષ: ૨ યુવાને કહિય-સાર વરાળાડું–કવિના હૃદયરૂપ સાગરમાં કાવ્યરનો
ઉત્પન્ન થાય છે-૩વદ્યતે વિચાર કાવ્યરત્નાન વિષ્ણુદિ–વિક્ષોભ પામે છે-વિશુનિત રાળ વિ જો વહુએ વાદ–બે હાથે પણ શક્તિમાન નથી.
પ્રાકૃત ભાષામાં રિવચન તો વપરાતું જ નથી. માટે જ અહીં દ્વિવચનને બદલે બહુવચનના પ્રત્યયો વપરાયેલ છે જે તે પ્રમત્રત: વાદ
બહુલ અધિકાને લીધે બહુવચનનો રે પ્રત્યય કોઈક પ્રયોગમાં એકવચનમાં પણ વપરાય છે. જેમ–
સૂસફર શારિર્વિગ્રો-ગામને કાદવ સુકાય છે-રુતિ ગ્રામ-4મ:
मध्यमस्य इत्था-हचौ ॥८।३१४३॥ ત્યાતિ ના પરૌપદ અને આત્માને પદના મધ્યમ–બીજા-પુરુષના ઝુમખાના બહુવચનના બને પ્રત્યયોને બદલે એટલે જ તથા દવે પ્રત્યયને બદલે રુસ્થા અને ( એવા બે પ્રત્યે વપરાય છે.
દુનિયા–તમે હસો છો-હૃક્ષય
સદ- , - , વૈવિસ્થા–
– વદ “-વો ' ૮ાાર ૬૮ એ સૂત્રમાં જે ટૂષ પદનો નિર્દેશ કરેલ છે તે દ્વારા પ્રસ્તુત સૂત્રમાં જણાવેલા જ ટૂર લે, એ બતાવવા માટે માં – કરેલો છે.
બહુલ અધિકારને લીધે કોઈ કોઈ સ્થળે ત્રીજા પુરુષના એકવચનમાં પણ આ ફુવા પ્રત્યય વપરાય છે, જેમકે–રાવતે ને બદલે રોલ્યા થાય.
= = તે રડ્રથા-જે જે તને ચે–ચટૂ ચત્ તવ રચિત
तृतीयस्य मो-मु-माः ॥८॥३॥१४४॥ ચાઢિ ના પરમપદ અને આત્મપદના પ્રથમ પુરુષના ત્રીજા ત્રિકના બહુવચનના મર્ પ્રત્યયને બદલે મો, મુ અને મ પ્રત્યય વપરાય છે.
ઇંસાનો, સામુ, ફુલામ–અમે હસીએ છીએ-સામઃ તુવરામો, તુવરામુ, તુવરામ–અમે ત્વરા કરીએ છીએ–વરામદે
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
