SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 79
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ श्रीमदराजचन्द्रजैनशाखमालायाम् । अत्रात्यन्तासदुत्पादत्वं सिद्धस्य निषिद्धम्: णाणावरणादीया भावा जीवेण सुठु अणुबद्धा । तेसिमभाव किच्चा अभूदपुब्बो हवदि सिद्धो ॥२०॥ ज्ञानावरणाद्या भावा जीवेन सुष्ठु अनुबद्धाः । तेषामभावं कृत्वाऽभूतपूर्वो भवति सिद्धः ॥२०॥ यथा स्तोककालान्वयिषु नामकर्मविशेषोदयनिवृत्तेषु जीवस्य देवादिपर्यायेष्वेकेस्मिन् नश्वरमनन्तज्ञानादिरूपं शुद्धजीवास्तिकायाभिधानं शुद्धात्मद्रव्यं रागादिपरिहारेणोपादेयरूपेण भावनीयमिति भावार्थः ॥१९॥ एवं बौद्धमतनिराकरणार्थमेकसूत्रगाथा प्रथमस्थले पूर्व भणिता, तस्या विवरणार्थ द्वितीयस्थले गाथाचतुष्टयं गतम् । अथ यद्यपि शुद्धद्रव्यार्थिकनयेन सर्वदैव शुद्धरूपस्तिष्ठति तथापि पर्यायार्थिकनयेन सिद्धस्यासदुत्पादो भवतीत्यावेदयति, अथवा यदा मनुष्यपर्याये विनष्टे देवपर्याये जाते स एव जीवस्तथा मिथ्यात्वरागादिपरिणामाभावात् संसारपर्यायविनाशे सिद्धपर्याये जाते सति जीवत्वेन विनाशो नास्त्युभयत्र स एव जीव इति दर्शयति, अथवा परस्परसापेक्षद्रव्यार्थिकपर्यायार्थिकनयद्वयेन पूर्वोक्तप्रकारेणानेकान्तात्मकं तत्त्वं प्रतिपाद्य पश्चात्संसारावस्थायां ज्ञानावरणादिरूपबन्धकारणभूतं मिथ्यात्वरागादिपरिणामं त्यक्त्वा शुद्धभावपरिणमनान्मोक्षं च कथयतीति पातनिकात्रयं मनसि धृत्वा सूत्रमिदं प्रतिपादयति;-णाणावरणादीया भावा जीवेण सुटु अणुबद्धा ज्ञानावरणादिभावा द्रव्यकर्मपर्यायाः संसारजीवेन सुष्ठु संश्लेषरूपेणानादिसंतानेन बद्धास्तिष्ठन्ति तावत् तेसिमभावं किच्चा अभूदपुव्वो हवदि सिद्धो यदा कालादिलब्धिवशाद्भेदाभेदरत्नत्रयात्मकं व्यवहारनिश्चयमोक्षमार्ग लभते तदा अपेक्षा सत्का नाश नहीं और असदका उत्पाद नहीं है । पर्यायकथनकी अपेक्षा नाश उत्पाद कहा जाता है ॥ १९ ॥ आगे सर्वथा प्रकारसे संसारपर्यायके अभावरूप सिद्धपदको दिखाते हैं;-[ ज्ञानावरणाद्याः] ज्ञानावरणीय आदि आठ प्रकार [ भावाः ] कर्मपर्याय जो हैं सो [ जीवेन ] संसारी जीवको । सुष्ठु ] अनादि कालसे लेकर राग द्वेष मोहके वशसे भलीभांति अतिशय गाढे [ अनुबद्धाः ] बांधे हुये हैं [ तेषां ] उन कर्मोंका [ अभावं ] मूलसत्तासे नाश [ कृत्वा ] करके [ अभूतपूर्वाः ] जो अनादि कालसे लेकर किसीकालमें भी नहीं हुआ था ऐसा [ सिद्धः ] सिद्ध परमेष्ठीपद [ भवति ] होता है । भावार्थ-द्रव्यार्थिक, पर्यायार्थिक भेदसे नय दो प्रकारका है । जब द्रव्यार्थिकनयकी विवक्षा की जाती है, तब तो त्रिकाल में जीवद्रव्य सदा अविनाशी टंकोत्कीर्ण, संसार पर्याय अवस्थाके होते हुये भी उत्पाद नाशसे रहित सिद्ध समान है। १ निष्पन्नेषु. २ पर्याये । Jain Education International For Private & Personal Use Only www.jainelibrary.org
SR No.002941
Book TitlePanchastikaya
Original Sutra AuthorKundkundacharya
Author
PublisherShrimad Rajchandra Ashram
Publication Year1969
Total Pages294
LanguageSanskrit, Hindi
ClassificationBook_Devnagari & Philosophy
File Size18 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy