________________
७१८
हरिवंशपुराणे सिद्धार्थः सुप्रतिष्ठोऽहमानन्दो नन्दनो नृपः । पूर्वजन्मनि नामानि जिनानामानुपूर्वतः ॥१५५॥ चक्री पूर्वधरः पूर्वो महामाण्डलिकाः परे । एकादशाङ्गिनः स्वाङ्गः सर्वेऽपि कनकप्रभाः ॥१५६।। सिंह निष्क्रीडितं कृत्वा प्रायोपगमनं गताः । मासक्षपणतः सर्वे यथास्वं स्वर्गलोकगाः॥१५७॥ वज्रसेन इति ख्यातस्तथारिन्दमसंज्ञकः । स्वयंप्रमामिधश्चाऽन्यः परो विमलवाहनः ।।१५८॥ सूरिः सीमन्धराभिख्यो गुरुश्च पिहिसानवः । अरिंदममुनिर्मान्यो वन्दनीयो युगंधरः ।।१५९। सार्वः सर्वजनानन्दोऽप्युमयानन्दनामकः । वज्रदत्तोऽपरो वेद्यो वज्रनामिरमिष्टतः ॥१६॥ सर्वगुप्तस्त्रिगुप्ताव्यश्चित्तरक्षामिधः परः । विमलाचारसंपनो मान्यो विमलवाहनः ॥१६१॥ गुरुर्घनरथाभिख्यः संवरःसंवरान्वितः । वरधर्मस्त्रिलोकीड़यः सुनन्दो नन्दसंज्ञकः ॥१६॥ व्यतीतशोकनामान्यो दामरः प्रौष्ठिल: परः । जिनानां गुरवोऽमी न क्रमेणातीतजन्मनि ॥१६३॥ वृषो धर्मश्च शान्तिश्च कुन्थुः सर्वार्थसिद्धितः । चत्वारः प्रच्युता ज्ञेया विजयादमिनन्दनः ॥१६॥ चन्द्रप्रभसुमत्याख्यौ वैजयन्ताजयन्ततः । नेम्यरौ नमिमल्लीशावपराजिततश्च्युतौ ॥१६५॥ आरणात्पुष्पदन्तेशः शीतलेशोऽच्युताच्च्युतः । पुष्पोत्तरविमानेशः श्रेयोऽनन्ती च सन्मतिः ॥१६६॥ सहस्रारात्त विमलश्रीपार्श्वमुनिसुव्रताः । क्रमारसंभवसुपार्श्वपाप्रमजिनाः पुनः ॥१६॥ अधो मध्योपरिप्रख्यग्रेवेयकपरिच्युताः । वासुपूज्यो महाशुक्रादितितीर्थकृता दिवः ॥१६८॥ वृषमश्चैत्र कृष्णस्य नवम्यामुदपद्यत । माघशुक्लनवम्यां तु तथैवाजिततीर्थकृत् ॥१६९॥
११. नलिनगुल्म, १२. पद्मोत्तर, १३. पद्मासन, १४. पद्म, १५. दशरथ, १६. मेघरथ, १७. सिंहरथ, १८. धनपति, १९. वैश्रवण, २०. श्रीधर्म, २१. सिद्धार्थ, २२. सुप्रतिष्ठ, २३. आनन्द और २४. नन्दन ॥१५०-१५५।। इनमें भगवान् वृषभनाथ पूर्वभवमें चक्रवर्ती तथा चौदह पूर्वोके धारक थे और शेष तीर्थंकर महामण्डलेश्वर और ग्यारह अंगके वेत्ता थे। उक्त सभी तीर्थकर पूर्वभवमें अपने शरीरोंकी अपेक्षा सुवर्णके समान कान्तिवाले थे॥१५६।। सभी तीर्थंकरोंने पूर्वभवमें सिंहनिष्क्रीडित तपकर एक महीनेके उपवासके साथ प्रायोपगमन संन्यास धारण किया था और सभी यथायोग्य स्वर्गगामी थे-अपनी-अपनी साधनाके अनुसार स्वर्गों में उत्पन्न हुए थे ॥१५७|| तीर्थंकरोंके पूर्व जन्मके गुरु क्रमसे १. वज्रसेन, २. अरिन्दम, ३. स्वयम्प्रभ, ४. विमलवाहन, ५. सीमन्धर, ६. पिहितास्रव, ७. अरिन्दम, ८. युगन्धर, ९. सबका हित करनेवाले सवंजनानन्द, १०. उभयानन्द, ११. वज्रदत्त, १२. वज्रनाभि, १३. सर्वगुप्त, १४. त्रिगुप्त, १५. चित्तरक्ष, १६. निर्मल आचारसे सहित माननीय विमलवाहन, १७. घनरथ, १८. संवरसे सहित संवर, १९. तीन लोकके द्वारा स्तुति करनेके योग्य वरधर्म, २०. सुनन्द, २१. नन्द, २२. व्यतीतशोक, २३. दामर
और २४. प्रोष्ठिल थे ।।१५८-१६३।। वृषभनाथ, धर्मनाथ, शान्तिनाथ और कुन्थुनाथ ये चार तीर्थंकर सर्वार्थसिद्धिसे, अभिनन्दन विजय विमानसे, चन्द्रप्रभ और सुमतिनाथ वैजयन्त विमानसे, नेमि और अरनाथ जयन्त विमानसे, नमि और मल्लिनाथ अपराजित विमानसे, पुष्पदन्त आरण स्वर्गसे, शीतलनाथ अच्युत स्वर्गसे, श्रेयोनाथ, अनन्तनाथ और महावीर पुष्पोत्तर विमानसे, विमलनाथ, पार्श्वनाथ और मुनिसुव्रतनाथ सहस्रार स्वर्गसे, सम्भवनाथ, सुपार्श्वनाथ और पद्मप्रभ क्रमशः अधोग्रेवेयक, मध्यप्रैवेयक और उपरिम |वेयकसे तथा वासुपूज्य महाशुक्र स्वर्गसे चयकर भरतक्षेत्रमें उत्पन्न हुए थे। इस प्रकार ऋषभादि तीर्थंकरोंके पूर्वभवके स्वर्ग कहे जाते हैं ॥१६४-१६८||
भगवान् वृषभनाथ चैत्र कृष्ण नवमीके दिन उत्पन्न हुए थे। अजितनाथ माघ शुक्ल
१. साङ्गः म..
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org