Book Title: Shabda Sanskar
Author(s): Kalyankirtivijay
Publisher: ZZ_Anusandhan
Catalog link: https://jainqq.org/explore/229362/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 anusandhAna - 53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga - 1 ugatIyaM (uktIya / auktika) zabda saMskAraH saM. munikalyANakIrtivijaya bhUmikA* A granthamAM granthakAranA kALamAM pracalita dezIbhASAnA, dezyasvarUpavALA zabdonAM saMskRta - pratirUponuM saMkalana karavAmAM AvyuM che. samagra bhAratavarSamAM sAhitya mATenI sArvadezikI tathA sArvakAlikI bhASA pradhAnapaNe saMskRta ja gaNAya che. bhAratIya vAGmayano Adi yugathI Aja sudhIno itihAsa tapAsIe to jaNAya ke temAM saMskRtabhASAnI ja mukhyatA ane pratiSThA sarvadA sthira rahI che. jo ke, vacce vacce saMskRtabhASAnA nirantara pravAhanI sAthe sAthe ja, temAMthI ja utpanna thayela ane tenA ja sahakArathI ujjIvita evI ghaNI prAkRta bhASAo prAdurbhAva pAmI. jemake - mAgadhI, zaurasenI, paizAcI, mahArASTrI va. kAlAntare A prAkRta bhASAomAMthI ja rUpAntara pAmI te te dezanI apabhraMza bhASAo janmI, ke jene vaiyAkaraNoe dezya - bhASA tarIke oLakhAvI. vartamAna bhAratanA samagra uttarApathanI je je prAdezika bhASAo Aje che hindI, baMgALI, marAThI, paMjAbI, sindhI, rAjasthAnI ( - gujarAtI, mAravADI, mAlavI) te badhI A apabhraMza athavA dezya - bhASAmAMthI ja vikAsa pAmI Aje bolAtA nUtana svarUpane pAmI che. A bhASAomAM mULa to seMkaDo saMskRta zabdo ja bhinna bhinna deza ane jAtinA lokonA paraspara saMparkane kAraNe tathA uccAraNabheda ane vyavahArabhedanA kAraNe judA svarUpavALA thaI gayA che. temAM paNa vizeSe to je zabdomAM saMyuktAkSaro vadhAre hoya tevA zabdomAM prAkRta - apabhraSTa pheraphAro adhikapaNe jovA maLe che. jemake - saMskRtanuM saMkhaya, sakkaya, saMgaDa va.; prAkRtanuM pAgaya, pAiya, pAyaDa va0; sadRzanuM - sarikkha - sarikhuMsarakhuM va.; upAdhyAyanuM uvajjhAya-ojjhAya-ojhA - jhA / vajhe va. -- purAtattvAcArya muni jinavijaya sampAdita - rAjasthAna purAtana granthamAlAmAM prakAzitasAdhusundaragaNiviracita 'uktiratnAkara'nI prastAvanAmAMthI saMkalita / Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 11 saMskRta zabdonA prAkRta-apabhraSTa rUpo banAvavAnI / banavAnI prakriyA prAkRta-apabhraMza vyAkaraNomAM savistara varNavavAmAM AvI che. saMskRta-prAkRtabhASAsAhityanA viziSTa abhyAsIo to A vyAkaraNono abhyAsa karIne ukta prakriyAne jANI-samajI zake che. parantu, je lokone sAmAnyathI ja dezyabhASA ane saMskRtabhASAnuM sAmya/vaiSamya jANavU hoya, tathA je dezyazabda lokabolInA kAraNe mULa saMskRtarUpa karatA judo thaI gayo hoya tenuM saMskRta pratirUpa zuM hoI zake te jANavU hoya, temane saMkSepamAM ja bodha karAvavA mATe pUrvakAlIna vidvAnoe A auktikasaMjJAvALA granthonI racanA karI che. A granthomAM adyAvadhi upalabdha prAcInatama grantha che banArasanA dAmodara paMDita viracita ukti-vyaktiprakaraNa (siMghI jaina granthamAlAmAM prakAzita). tenI racanA vikramanI 12mI sadInA antabhAgamAM thaI hoya tevU saMbhave che. A granthamAM, te kALe banArasa-janapadamAM pracalita dezyabhASAno vyAkaraNanI dRSTie saMskRtabhASA sAthe kevo sambandha che - ane dezyazabdone saMskAra karavAthI saMskRtanuM zuddharUpa kaI rIte bane che te vistArapUrvaka varNavavAmAM AvyuM che. tatkAlIna lokabhASAnI lokarUDha uktio ane zabdaprayogo dvArA saMskRta vyAkaraNa- AdhArabhUta sthUlajJAna sahelAIthI meLavI zakAya che, tevU dAmodara paNDita A granthamAM savistara pratipAdana kare che. A grantha pachI paNa A ja viSayanA ane AvI ja zailImAM racAyelA ghaNA nAnA-moTA grantho aneka jJAnabhaNDAromAM prApta thAya che. emAMthI adyAvadhi uktiratnAkara, uktIyaka, auktikapadAni, mugdhAvabodha-auktika (kulamaNDanasUriviracita) va. purAtana racanAo prakAzita thayela che. te ja kramamAM A ugatIya (uktIya) zabdasaMskAra nAmano grantha paNa Aje anusandhAnanA mAdhyamathI prakAzita thaI rahyo che. A granthamA prArambhe (nava patro sudhI) zabdasaMgraha ApavAmAM Avyo che. te pachI kRdantasAdhita zabdomAM karmaNi bhUtakRdanta, kartari vartamAnakRdanta, sambandhaka bhUtakRdanta, karmaNi vartamAnakRdanta, hetvartha kRdanta - A krame saMgraha karavAmAM Avyo che. te pachI icchAdarzaka (sannanta) kRdanto, AjJArthaka kriyApado, akarmaka dhAtuo, dvikarmaka dhAtuo, vIsa upasargo va. no saMgraha che. ante chae kArako, bheda tathA udAharaNa Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 anusandhAna-53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga-1 sahita saMkSepamA varNana che.. A racanAmAM mukhyatve zabdasaMgraha ja dhyAnArha tathA abhyAsArha che. kAraNa ke, zabdasaMgrahamAM evA keTalAye zabdo cha je uktiratnAkara ke anya racanAomAM prApta thatA nathI. vaLI, keTalAya dezyazabdo athavA samasaMskRta zabdonA saMskRta pratirUpa ApatAM racanAkAre sAthe sAthe te ja zabdano bIjo saMskRta paryAya zabda paNa mUkela che je anya racanAomAM bhAgye ja jovA maLe che. A rIte, A grantha keTalAya zabdonAM mULa ane kuLa zodhavAmAM upayogI banI rahe che, ane madhyakAlIna kRtionA vAcako-abhyAsakone mATe paNa A grantha ghaNo ja upayogI ane laghu zabdakozanI garaja sAre tevo che. pratiparicaya - ugatIyazabdasaMskAranI A pratinI jherokSa kopI mArA pU. gurubhagavaMtanA saMgrahamAMthI prApta thaI che. mULa prati prAyaH bhAvanagaranI granthabhaNDAranI hovAno sambhava che. pratinAM kula patro agyAra (11) che. pratyeka patranuM mApa 10.4" x 4.5" che. pratyeka patramA kula 12 paMktio che, chellA patramA 4 paMktio che. akSaro suvAcya-moTAM che. azuddhio pAra vinAnI che. moTA bhAge zabdo lakhavAmAM anya racanAo tathA zabdakozono sahAro levo paDyo che, athavA anumAnathI zabdo lakhyA che. __ A pratinA lekhaka - je prAyaH racanAkAra paNa hoya - RSi rUpA nAme koI munibhagavaMta che ane temaNe sAdhavI savIrAM nAme sAdhvIjInA paThanArthe A racanA lakhI che, tevU grantha prAnte Apela puSpikAthI jaNAya che. A lekhaka/ racanAkAra tathA lekhanakALa vize koI mAhitI maLatI nathI. lekhanazailI tathA pratinAM kada-mApa ane zabdonI pasaMdagI jotAM A prati sattaramA saikAmAM lakhAI hoya tevU aTakaLI zakAya che. Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 zrIugatIyaMzabdasaMskAra e 60 // zrIvItarAgAya namaH // arham // Aja - adya anyama - anyathA kAlhi - kale(lye) ekavAra - ekakRtva[:] parama - paredyavi bivAra - dvikRtva[:] arIrama - aparechu triNivAra - triNikRtya(trikRtvaH) AjUnI - adyatanI cyArivAra - catu[:] kRtva[:] kAlhUnI - kalyatanI paMcavAra - paJcakRtva[:] paramUnI - paramadivasIyA suvAra - zatakRtva[:] hivaDAnI - AdhunakI (AdhunikI) evaM vAra zatakRtvasa (?) sAmpratanI (vArasya saMkhyAyAM kRtvas) hivaDAM - A(a)dhunA ekapari - ekadhA sAMprati - sAmpratam biDaM pari - dvidhA, dvaidhA, dvaidhaM nahI tu - no vA / no cet trihuM pari - tridhA, traidhA, traidhaM lagai - prabhRti, Arabhya cihuM pari - caturdhA pAkhai - vinA, Rte saiM pari - zatadhA muhiyA - mudhA ghaNI pari - bahudhA yama - yathA kihAM - kva, kutaH(tra), kasmin sthAne tima - tathA jihAM - yatra, yasmin sthAne kima - [ka]thaM tihAM - tatra, tasmin sthAne iNi pari, ima - itthaM anetha - anyata(tra) jaIyaM - yadA sagalai - sarvatra tahiyaM - tadA timai - tatkAlam kahIi - kadA jhaTakai - jhaTa(Ti)ti ekavAra - ekadA vahilaM - zIghram anekavAra - anekadA utAvaluM - tvaritam sadA - sarvadA, nirantaram juu - prathuk (pRthak) Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anusandhAna-53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga-1 ekaThau - ekatra tAharuM - tvadIyam mAharUM - madIyam tamhAruM - yuSmadIyam, bhavadIuM(yam) amhAruM - asmadIyam ehanuM - etadIyam kihAM- - kutratyam ihAnuM - atratyam tihAMnuM - tatratyam jAM - yAvat tAM - tAvat yeto - yAvanmAtra tetaluM - tAvanmAtra e[ta]lauM - etAvanmAtra etaluM - iyat ketaluM - kI(ki)yat ju - yadi tu - tataH jaM - yat taM - tat jai kimaI - yadi, kathamapi cet isiuM - iti, IdRzam hA - evam ima ja - evameva hiva - atha hivaDAM pUThi - ataH param hAthalasa (hAvali ?) - pratyuta pUThaI - anu pAchaI - pazcAt sAmhauM - abhimukha, sanmukha uparAThauM - parAGmukha jamaNau - dakSiNa DAvu - vAma, savya pAdharu - Rju, sarala vAMku - kuTa(Ti)la upari - upariSTAt heThi - adhaH upaharu - Urdhva ADau - tiryag tarachu - tiracha (tirazcIna ?) Agali - agre, purastAt Agalu - agresara pAchalu - pazcAt sarIkhaM - sadRk, samAna sarIkhI - sadRzI, sadRSyA (zA) kisI - kIdRg, kIdRzI, kIdRzA anesI - anyAdRzI, anyAdRga, ____ anyAdRzA tisI - tAdRk, tAdRzI, tAdRzA jisI - yAdRg, yAdRzI, yAdRzA tu-sarIkhI - tA(tvA)dRk, tvAdRzI, tvAdRzA mu-sarIkhI - mAdRk, mAdRzI, mAdRzA amha-sarIkhI - asmAdRk, asmAdRzI, asmAdRzA tumha-sarIkhI - yuSmAdRk, yuSmAdRzI, yuSmAdRzA urahau - Arvak (arvAk) Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 parahau - parAk, parataH vila - vilakSa savihuM-gamA - samantAt, viSvag, drahadrahavelA - jai(ya)drathavelA samantataH sAMjha - sandhyA, sAyam UgumUgau - avAg(mUkaH bahavararAtri - madhyamarAtri jhalajhAkhasuM - jhalabbhASyaM nasIthavihANuM - vibhAti pratyUSam (caladdhvAGkSam) ghaDI - ghaTikA, nADikA ma(mu)hama(mu)hasIjhaNauM - mukha- puhara - prahara, yAma mukheSa(kSaNam) savAra - savelA u(U)dhAMdhalUM - UrdhvadhUlakaM asUraM - asUram (uddhUlikam) cughaDIuM - caturghaTikam sUgAmaNUM - sUkAjanakam Adhu - ardha SISainahI - kSema-kSatirna hi ApaNuM - AtmIya, svakIyam | pUru - pUrNa parAuM - parakIya adhUruM - ardhapUrNa anerAnuM - anyadIya, anyasatka duDhauM - sArdha devanuM - devasatki(tka) aDhAI - ardhatRtIya guru- - gurusatka ahUThauM - ardhacaturtha je puNya - yadi eti sADhApaMca - sArdhapaJca, paJcana(paJcona) ajI - adyA'pi bai - dvi taui - tathA'pi tINi - tri uihaNa - aiSama cyAri - catvAri pura - purataH, parAri paMca - paMcan paDhU - pratibhU cha - SaTa paDhUcuM - pratibhAvyam sAta - saptan UparIyAmaNuM - utki(tka)likAkulam ATha - aSTan koDi- kautuka nava - navan ulyauM - arvAcInam dasa - dazan pailU - parAcInam ekAdasa - ekAdazan Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anusandhAna-53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga-1 [dvAdasa] - dvAdazan, trayodazan, N caturdazan, paJcadazan, SoDazan, saptadazan [aThArasa] aSTAdazan eguNIsa - ekonaviMzati vIsa - viMzati eguNatrIsa - ekonatriMzat trIsa - triMzat eguNacAlI - ekonacatvAriMzat cyAlIsa - catvAriMzat paMcAsa - paJcAzat sAThi - SaSThi sattari - saptatiH asI - azItiH neU - navatiH su - zati (zata) bIju - dvitIya trIju - tRtIya cuthu - caturtha pAcamu - paJcama chaThau - SaSTa sAtamu - saptama AThamu - aSTama navamu - navama dazamu - dazama igyAramu - ekAdazama ityAdi urai-parai - itastataH bhAvaitihAM (?) - yatastataH kihAMnu - kutaH, kasmAt kAMi - kim / valI - punaH paNi - param muDaI muDaI - mandaM mandam, zanI zanI (zanaiH zanaiH) gADhaiM - gADham lAMbu - pralamba, dIrgha TuMku - tuccha, hrasva moTau - mahAn jADau - sthUla, upacita, pratyana(la?) dubalu - durbala, kRza sobhAgIu - saubhAgyavAn raliyAmaNuM - ratijanakam udegAmaNuM - udvegajanakam abADUu - pratikUla savADUu - sAnukUla DAhau - dakSa bholu - mugdha Ucu - UcIsthara (uccastaram) nIcu - nIcIsthara (nIcaistaram) adhika - adhika uchau - hIna arata-parata-bApasadRza - AkRtyA prakRtyA [pitRsadRza agrevANa - agrAnIka pachevANa - pazcA[da]nIka cukIvaTu - catuHkapapaTa(catuSkapaTTa) Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 urasa apagharSa rasoI - rasavatI sAlaNuM - sAka (zAlanaka) karbaMuM (karaMbau ?) - karbhaka (karambaka) salI zalAkA doru darvara kIlaka khIlu uru apavarka (arvAk ?) - -- - - rasoDIuM mahAnasa pachokaDau pazcAdu(do)kas AMgaNuM bAra dvAra pAvaDI sopAna - cuka - catuSka paTasAla paTazAlA - aMgaNa thAbhu stambha kabhI - kumbhikA bhAruTa bhArapaTTa khUNuM - kU(ko)Naka udambara dehalI aMbara bhauiruM - bhUmigRha nIsaraNI ni[:]zreNikA - pATI pATikA pothI pustikA TIpaNuM Tippanaka cugaThi - catu[:] kASTikA vIMTaNuM - veSTanaka pUThIdanuM (pUThI aThaM?) pRSThipatram pAnuM - patram kANuM mAhi kimADa choha - sudhA vegaluM dUratara dUka Asana (nna), bhItara abhyantara vATa serI - bAhiraluM aMgata -- chidram madhya, antara bhIti, bhaya kapATa - -- -- - vartamAnA rathyA - - - parigraha phalahauM AgalI argalA kuMcI kuJcikA kaThAsanaM - kASThAsanam uDhaNauM AcchAdanam bAhayyA (bAhya ?) aGgagata vAsaiM uttarIya pahiraNa pradhAnavastram pAstha(tha)raNaM prastaraNam ADaNa aGgamaNDaNa(na) mUliuM - mUlaveSTana pacheDI paTI sADI zATikA - - samIpastha mauDa rAkhaDI TIluM kAThaluM - grIvaka bahirakhu - bAhurakSa muga (ku) Ta rakSA tilaka, puhi (puNDra ?) 17 Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anusandhAna-53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga-1 keUra - [keyUra] mUdaDI - mudrikA kaDidoru - kaTidarva(vara)ka kADalaM - kaTakam kAMkaNa - kaGkaNa, valaya neUra - nUpura khAsaDauM - upAnaha paga - pada, aMhi aMgUThu - aGguSTa AMgulI - aGgalI lIha - rekhA goDau - jAnu jaMghA - Uru bayasakA(?) - u(a)pAna, gudA phUhaDauM - purISa mUtra - mautra, prasrAva kaDi - kaTi, zre(zro)NI DUTi - nAbhi peTi - udara, jaThara pUThi - pRSTha haIuM - hRdaya, vakSas thaNa - stana, kuca khaMdhu - skandha, aMsa gAbaDi - grIvA galuM - kaNTha nakha - karaja haDabaTI - cibuka hoTha - oSTa, radacchada kuMca - kUrca, zmazru mukha - vadana, Asya dAta - dazana [jIbha] - jihvA, rasanA, rasajJA tAluM - tAla, kAkuda [nAka] - nAsikA, nAsA gAla- galla, kapola AMkhi - akSi, netra, locana kAna - karNa nilADi - lalATa mAthu - mastaka, zIrSa kesa - kuMtala rUM - roman hAtha - hasta, kara bAhu - bhujA cAmaDI - tvacA deha - vigraha, tanu tAMgaNI - tanugamanikA raivADI - rAjapATikA ghoDu - haya, azva, turaMgama hAthI - gaja balada - vRSabha, dhaureya ratha - sa(sya)ndana, Asya(zva) gADauM - zakaTa, anas vAhaNa - gantrI vahilA - vaitravetrI (vItavetrI) pAyaka - patti, padAti asavAra - azvavAra pUMtAra - AdhoraNa sAgaDI - zAkaTikA yantrasArtha Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 rAmati - krIDA lipasaNuM - lapasAvanaM (lipsyAyanam) [bakora] - barkara paTataruM - pratyantara goI gosalI - gopyazalAkA Dokaru - Dolatkara daDau - kanduka chIDaNi - chidrATanI pAsu - akSa, devakana(devana) chekaDi - chidrakarI ju - yataH sIrAma[[] - zItAzana hIDolu - dolana suDi - saMvRti(tapaTI) jhIlaj - jalakeli sIrakha - zIta[ra]kSA vaTavAlaNuM - vartmapAtraM(pAlanam) talAI - tUlikA baheDauM - dvighaDaM(ghaTakam) u(U)sIsuM - upazIrSa gharaTau - gharaTTa selAvaTauM - zilAva(pa)Ta arahiTa - araghaTTa khADAituM - khaMgAitUM (khaDgavitta) kUu - [kUpaH] bhathAituM - bhastravitta vAvi - vApI bagAI - jaMbhAIkA (jRmbhikA) khaDokhalI - dIpikA gRhalI - gomayaphalikA (gomukhA) talAva - taTAka, saras kosIdhuM(TuM) - koSasamRddhi(ddha?) nai - nadI, namnikA (nimnagA) jamAI - yAmatraya (jAmAtR?) samadra - ambhodhi bhAI - bhrAtR, bandhu dra[ha] - hRdaH pitA - pitR, janaka tIra - taTa mAtA - mAtR, jananI bUsaTa - capeTA putra - tanaya, suta cuhaDI - caMcupa(pu)TikA / putrI - tanayA, sutA kAvaDi(ji) - kAyamAdanI (kAyATanI) phuI - pitRSvasA garaDhau - gatArdhavayam mAsI - mAtRSvasA vachIAita - vastuvaMta(vitta) pItalaM - pitRvya u(U)salasIdhuM - uzra(ullasita)- mAulu - mAtula sandhikam bhANeja - bhAje(gine)yaH vegaDau - vikaTazRGga bhatrIju - bhrAtRvya Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anusandhAna-53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga-1 jAIyA - putravadhU, snuSA lavAra - vAcAla, vAvadUka sAsU - suzraya (zvadhU) UlaSu - udakollaJcana sasaru - zvazura palavaTi- palavartipaTI(parivalitapaTI) mAya-bApa - mAtarapitarau doTI - dvipaTI sagA - svajana koTIlu - kuTTanaka mitra - vayasya nidrAlUu - nidrAlakSa phiraka - phara(sphurat)cakrikA mADahI - balAtkAreNa[Na], haThAt pa(pA)TUAlI - pAdaprahAravatI rUDau - rucira, ramya khAIkaNa - khAdanakSatya(khAdanaparaH) / bhalu - bhavya, sundara u(U)ghaDadUghaDu- udghaTa-durghaTa bhANuM - bhAjana, sthAla bivaNuM - dviguNam kacoluM - cakSu(Sa)ka triguNuM - triguNam pIgANuM - pIgAnana(piGgANam?) cugaNuM - caturguNam ghaDau - ghaTa, kumbha kAdamAluM - kardamAkula | gaDhauM - udaka, gUDha (?) bApaDau - varAka karavu(u) - karka (karaka) vahurauM - vi(vya)vahRta gAgari - gargarI poThIu - pRSThavAha belu - bivadrA(?) araNaiM - arati kalasu - kalaza sohilaM - sukhAvaham mATI - mRttikA, mRd dohinu - duHkhAvaham sonuM - suvarNa, kanaka, hema[n] sUAkheM - sukumAla, mRdu rUpuM - rajata, rUpya kharakharUM - kaThina, kaThora trAbUM - tAmra ghAisuM - sahasA sIsuM - sIsaka, vaGga kabaDa(kaDaba) - kaDA(NA)bA tarUuM - trapu, nAga balahI - balAhikA kAsuM - kAMsya AhAra-jAhAra - Agama-nirgama, ehire- lohaDauM - loha, ayas Agara - Akara mahAsAhaNI - mahAsAdhakA khANi - khAni -yAhirA Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 lUNa khAra saMcala sIdhava vAnI varNikA khaDI khaTikA hIgalo hiMgula harIyAla - lavaNa kSAra - - sauvarcala - mUsa - mUSA sADasu bhADa dhamaNi kAkaru karkara dhUli rajas velU - vAli (lu) kA bhUiM - bhUmi, bhU, dhAtrI parvata naga, zikhara, TraMka zRGga, zikhara kaDaNa kaTaka khetra kSetra vADi - varti(vRti ?) kyArU da - - sI(sai)ndhava haritAla sandaMzaka bharanA, yavA dhamanikA ITa ITAla ihaTavAha pAkhANa rAI chANuM - chA(cha)gaNa, gomaya iSTakA - loSTaka - bhUdhara iSTakApAka grAvANa, dRSad rAjakA (rAjikA) kAdama kardama, paGka, jambAla sthAlI uSA (?) bAdhuM - ba (bu)dhna AyaTI vAhaDI DhANI ghaDAkamaMcI AratI ArAtrikA sarvato'vasaraH, - - --- vasai parakhada samayA (sabhA) - gukha poli siMhadhAra balANuM AkhAmaMDapa gaMbhAruM - garbhagRha deulI - devakulikA bhamatI bhramAvartikA dhaja dhvaja, patAkA dhaluhara dhavalagRha ghara sadma, okas rAjahara rAjagRha suNahara zUnyagRha parva(parava) prapA gavAkSa - - sthAnikA balAdviSTAkArakaH -- - pratolI - - siMhadvAram balAnana cAcara gaDha kosIsa khAI - parikhA vADau vATaka durga, - catvara akSamaNDapaH sabhA kapizIrSaka 21 Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 22 anusandhAna-53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga-1 pADau - pATaka bara[pha] - jUvaTauM - dyUtAvarta avasA, dhUari - mihikA bhaMDAra - bhANDAgAra biMda - vipRS, jalalava koThAra - koSThAgAra vAhau - bAhupravAha ghoDAhaDi - hayazAlA, mandurA nIka - sAraNi hasta(hasti)zAlA kalola - Urmi, taraGgA cutalaM, curI - caturikA lahari - lahirI catukAzAlA - catuHzAlam sevAla - panaga hATa - haTTa, ApaNa kamala - ambhoja, saroja, padminI pauSadhazAlA - pauSadhAgAra tuMtu - bisa karaNavArIuM - karaNazAlA mighabAlAha (?) - jImUta, meghamAlA, uvaTTa - utpatha kAdambanI mAgI - anumArga vRSTi - varSaNa nagara - pura, pattana AkAsa - vyoman, antarikSa nagarI - purI dizi - dig, kakubha deza - viSaya, maNDala, rASTra pUrva - prAcI pAli - palli, pachI (?) dakSaNa - ArAcI (avAcI) rAna - araNya, aTavI pachima - pratIcI thala - sthala urata - udIcI, kauberI uparavADauM - utpathadvAra AgneyI khADa - gartA nairRtI masANa - smazAna vAyavI cuvaTu - catughasya(catuSpatha?) aizAnI pAja - padyA vAu - pavana mAlu - mAlaka vIjaNu - tAlavRnta pANI - pAnIya, vAri, ambhas A[ga] - agni, vahni, kRzAnu hIma - pralIyAM (?) dhUM (?) - dhUmadhvaja karA - karaka, ghanopala bApha - bASpa Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 phI zaja jhAla rAkha iMdhaNa masi kAjala adhU driNa (rikha) i - - -- phena zaSA (?) jvAlA rakSA jAi seva kaNayara [indhana], samidha maSI, malinAmbu Amra, sahakAra laba - nimba, picumanda AbilI ciJcA pIpala vaDa kaira khejaDa zamI bAula babbUla rAyaNa kajjala, aMjana arghya 1 - vRkSa, taru pippala, azvattha vaTa, nyagrodha karIra vaNakhaDau vanavRSya thohari - snuhI, mahAtaru kuMA kumArI galo - gaDUcI bali bilva boli(ri?) badarI keli kadalI, rambhA jAtI rAjAdanI, priyAla - zatapatrikA kaNavIra ve (vo) la, ve (va)ula veula vicakila cApuM tADa = pamADa selaDI jvAra sAli cokha 1 pADala vAMsa kATha khaira pIpala Aka dhattUrau dhattUraka yavAzaka yavAsu dro - dUrvA campaka tAla - - - - pATala vaMza kASTha khadira - plakSa arka prapunnATa akSa (ikSu) java yava gohU - godhUma DamaMDu ( uDada ? ) - mASa jugandha zAli tandula maga mudga ciNA - ci (ca) Naka tUari tubarI kulatha kulattha kAga kaGgu, kodrava capalaka culA cuTha (koTha?) - kapittha bakula 23 Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24 anusandhAna-53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga-1 cIbhaDauM - cirbhaTaka koThIbaDAM - koSThabhedakaH sUkhaDI - sukhabhakSikA dhANI - dhAnyA puhaka - pRthuka bAkula - bakula vaDAM - vaTaka mAMDA - maNDaka pUDA - papaso (pUpaka) kulIsa - kulikA sUAlI - sukhAdanI khojAM - khAdya lADUu - modaka dahItharAM - dadhistharAH vaDI - vaTikA pApaDa - parpaTa bAlahuli - valaphalikA ghI - ghRta, Ajya dUdha - dugdha, payas mAkhaNa - bhrakSaNa, navanIta bhAta - bhakta dhAna - dhAnya kUra - andhasya(?), odana dAli - sUpa khIca - kSipra khIcaDI - kSipracaTikA golI - guTikA kaNaka - kaNikA samatA (?) Akhe - akSata sAtU - saktu gula - guDa sAkara - zarkarA, sitopalA khAMDa - khaNDa madhu - dhUli(?) dahI - dadhi kSIra - payas, paramAnna ghola - kAlazeya chAsi - takra calU - gaNDUSa sIdhU - Asava taMbola - tAmbUla phophala - pUga veli - vallI Da(u?)ruMgucha - gulA (?) rAyaNa - rAjAdana kelAM - kadalIphala nAlIyara - nAlikera bIjoraM - bIjapUraka, mAtuliGga drAkha - drAkSA, mRdvIkA khArika - khAdyArikA TopalaM - Toppapara khajUra - khajUra pIlU - pila (pIlu) sarasavela - sarSapataila alasela (alasivela) - atasItaila kAharau (kADhau) - kAtha cUnu - cUrNa Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 caMdUu - candrodyota, ulloca tuMbaDau - alAbu parIca - yavanikA, tiraskariNI haraDai - harItakI, abhayA taMgoTI - taMgapaTI sUThi - nAgara gUDara (?) - guptAparvaka (?) pIpali - pippalI, kRSNA (?) sAtharA - saMstara mirI - miraca seji - zayyA rAI - rAjikA, AsurI mAMcu - maJcaka, paryaGka AchaNa - Anali khATa - khaTvA dhoyaNa - dhAvana ArIsuM - AtmadRza (Adarza), darpaNa haladara - haridrA cUDIu - bhadrAsana cAkAnI - pItA AsaNa - Asana, viSTara khATU - amla peDhI - pIThakA khAruM - kSAra mAcI - maJcikA, AsandI galiuM - gavila alatau - alataka, yAvaka mIThu - miSTa, madhura dIvu - dIpa; gRhamaNi tIkhu - tikta dIvaTi - disA (dIpavatikA ?) kaDUuM - kaTuka cInaTa - sneha kasAyakheM - kaSAya kAkasuM - kaGkatika vATaluM - vartula, vRtta kAkasI - kaGkatikA curasuM - caturasra veNI - veNikA, virI (?) sAMkaDauM - saGkIrNa aMboDau - dhammilla mokaluM - motkala siiMthau - sImantha(nta) paTalhai (pahulau?) - pRthula, vizAla palI - palitA AkarUM - utkaTa coTalI - kAkapakSa nIcAUMcuM - nimnonnata nUnasatukha - nakhikA nIlaphUli - panaka AdUM - Ardraka, zRGgabera sAkha - zaGkha sUraNa - arzoghna kuDau - kapardI vaigaNa - vRntAka IyaNa - a(i)likA gAjara - gRJjana gADara - gaDDarI Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 pUruM - bhamaru vIchI mAkiuM jU yUkA mAkaNa matkuNa ghImela dhRtapipIlikA - kuMthU - kuntha mAkhI DAsa daMza masA kolI kaulika - - bhaisa uMTa pUtaraka - - - kITikA, pipIlikA matkoTaka - makSikA mazaka - sApa bhujaGgama goha - godhA girolI gRhagodhA kAkaDau kRkalAsa - bhramara, SaTpada vRzcika nula uMdara - mUSaka DeDaka 1 maNDUka zvAna zvan bilADI - mArjAra chAlI- ajA bokaDu chAga gAya nakula go, dhenu mahiSI uSTra vAgha vyAghra cItau - citraka, dvipin anusandhAna - 53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga - 1 sIha - siMha, mRgAri mAchau matsya [karahau ] sADa gadarbha SaNDa rAsabha sUara zUkara sasu zazaka haraNa sIyAla - kAchabu - kUrma sehaliu ciDau kAga baga baka samalI 1 - - garuDa paMkhI pAkha cAcA - mRga - - bharava devi - durgA cASa - karabha zRgAla jAhaka, gAtrasaGkocI cAra vAyasa cAsa pArevuM - kapota, pArApata bhairava sUaDau zuka sAhalI sArikA zakunikA - - kUkaDau kukkuTa mora - mayUra, kalApin tIra tinarA (tittira:) haMsa malA (marAla) vainateya pakSI, vihaGga pakSatA caJcu Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 koila kokila pazu, tiryag naraga naraka, zvabhra manukSa mAnava bAlaka zizu, zAva bAlapaNa zaizava bAla taruNa yuvAna - 1 - vaDau vRddha khicara - vihaGgama vaDapaNa vArdhaka sahaya sahRdaya bolahara vAkmAn (vAgmI ?) gUgu - mUka bahiru badhira dAtAra kRpaNa mitampaca sujANa sujJAna ajANa ajJAna DaheuM - vidura vAMdaNahAru vandira kahiNAru AzuMsu rUDA bolu - priyaMvada gahilu grathila - - - - dAtA, dAnazUra ApavasU svatantra, svAdhIna parataMtra parAdhIna ApachaMdau Atmacchanda mahardhika lakSmaNa dAdrI - duvidha aNAthIu akiJcana dhanika, prabhu dhaNI dAsa kamAru vahItaru - suhaDa subhaTa kAyara kAtara bhIru vigRha dayAlU sUga 1 - - - mAraNahAra mAraviuM dhUrta krUra mAyAvI misa - - - bhojakSa (bhujiSya ?) karmakara bhAravAhi(ha)ka, bhAravaivadha zUka vyAkula, vihasta dayAlU, kRpAlu - - - ghAtaka vyApAdana zaTha nRzaMsa cADau cora - caura, - vyAjAt karNepa vyaMsaka pATaccara AlasU - tundaparimRja uMjamAlu dAna vitaraNa mAgaNahAruM - mArgaNa, yAcaka bhIkhArI bhikSAcara vaNImaga vanIpaka mAgavuM - prArthanA huNahAra bhaviSya lajAlU udyamavaMta (vAn) 27 apatrastha(trapa?) Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 rIsAla - IrSyAlu bhUkha - bubhukSu bhUkha kSudhA - tri-pipAsu trisa pipAsA - khANahAra ghasmara peTahaDI - kukSimbhara sarvabhakhI - sarvAnnIna lobhIu - lipsu nIlaja nirlajja ahaMkArI ahaMhiu(ahaMyu) mAtu matta moTapeThau TAlI - kubaDa chImaNu, vAma khoDau - - - - - - - tundila khalvATa kubja mAdau roga vyAdhi chIka khAsa khasa khAja poDA koDha heDakI khaJja mailu kANu kANa, ekadRk, kAnatana (?) DheDha dAMtalu dAtAra (dantura ?) aMdhalu andha, gatAkSa - manda, glAna kSuta kAsa kacchU vAmana kaNDU pig(piTaka ?) kuSTa hikkA anusandhAna - 53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga - 1 sojA harasA chAdi vaidya - - - talAra nAvI sonAra chIpu ghAcI lohAra uSadha paDIgyu nirAluuM jo lehau lekhaka A - zopha harSA(arza: ?) chardi cikitsaka bheSaja - - - = pratikathaka (?) nirAlaga saMvatsaraka dyUtakAra ArakSaka nApita svarNakAra rajaka malina antyaja bhIla pulinda cAtrika (?) lohakAra sUtrahAra - sUtradhAra aNakAra - kuvinda bAhmaNa vADava, dvija, vipra kSatrI kSatriya vANIu vaNik, vaNija, [gAMdhI] gandhika bhaMDArI - bhANDAgArika koThArI - koSThAgArika mahatu amAtya purohita - purodhas Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 rAjA - rAjan, bhUpAla, pArthiva loka - prajAjana vaTevAu - adhvanIna saibalu - pAtheya pAlu - pAdacAraNa prAhUNuM - prAdhUrNaka gAmaDa - grAmya nagarInuM - nAgara hAsu - hAsya rIsa - roSa Ujama - udyama [] - bhayabhIta bIhAmaNuM - bhayaGkara parasevu - prasveda Asau - azru lAja - vrIDA nidrA - pramIlA Alasa - tandrA dayAvaNuM - dIna vairAga - vairAgya vAta - vArtA nAma - nAman, abhidhAna teDauM - AtmA(AkA)raNa sama - zapatha Utara - uttara pUcha - pRccha, pRcchA asoI - apazruti sAcuM - satya, tathyam kUDauM - kUTa, alIkam paDavaDauM - sphuTa-prakaTa nIThara - niSThura lU - rUkSa gAli - Akroza Asisa - AzikA(e) ulaMbhu - upAlambha roIq - rudanam saMdesu - vAcika ANa - AjJA gIta - geya nAca - nRtya, lAza(sya) vAjAM - vAjiMtra(vAditra) tUra - tUrya mAdala - mRdaGga bhera - bherI tAla - tAlA jAlara - jhallarI svarga - surAlaya deva - nirjara sUrya - sahasrAMzu tAvaDauM - Atapa jhAjhUA - mRgajala pArIyAsa - pariveSa caMdra - vidhu ahinANa - abhijJAna cAdraNuM - candrAtapa ajvAlI rAtri - jyotsnA rAtri paDave - prati[pat] bIja - dvitIyA Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anusandhAna-53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga-1 cuthI - caturthI amAvAsa - amAvAsyA pUnama - pUrNimA pAkhI - pakSikA cumAsaM - caturmAsakam pajUsaNa - paryuSaNAparvan aThAhI - aSTAhikA pAkhaSamaNa - pakSA[na]zana (pakSakSapana?) mAsakSamaNa - mAsakSama(pa)na upavAsa - a(u?)poSita, caturtha / Abila - AcAmla nivI - nirvikRtika ekAsaNuM - ekabhakta paramaDha - purimArdha porisi - pauruSI byAsaNuM - dvibhakta nukArasI - namaskArasahitam pacakhANa - pratyAkhyAna paDikamaNuM - pratikramaNa paDileha[Na] - pratilekhana kAusaga - kAyotsarga khAmaNuM - kSAmanaka vAdaNuM - vandanakam khamAsamaNa - kSamAzramaNa AloyaNa - AlocanA sajhAya - svAdhyAya vaSANa - vyAkhyAna caloTau - colapaTTa ughu - rajoharaNa, dharmadhvaja mahupatI - mukhapota(ti)kA vadanA - vAdanikA naseja - niSedya pUchaNuM - pAdaproJchanaka DaMDAsaNuM - daNDAsanakam pUjaNI - pramArjanikA kabhalI - kaparikA, kAmbalI vasA (?) gochau - gocchaka pAtrakesarI - pAtrakesarikA paDalaM - paTalaka rayatrANa - rajastrANa tRpaNuM - tRpanakam (tarpaNakam) kaDahaTauM - kaTAhaTakam masIjaNuM - maSIpAtram, maSIbhAjanam lekhaNa - lekhanI churI - churikA kApaNI - kartarI vehanakaM - vedhanakaM narahiNI - nakhaharaNI DADI - daNDikA naukAra - namaskAra nukaravAlI - namaskAramAlikA arihaMta - jina, vItarAga, parameSThin gaNadhara - gaNabhRt AcArya - AcAryamizra upAdhyAya - pAThakamizra mAhAtmA - mahAtman Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 nRgaMtha - anagAra mokSa - apavarga, siddhi vaNArIsa - vAcakamizra zAstra - zruta paDyAsa - paNDitamizra pUjya - bhagavAn kSalaka - vagneya (vijJeya?) kalANa - mAGgalya, bhadra dIkSA - pravrajyA // iti zabdasaMskAra // 1 // cha / e 60 // ahU~ // uktaH paJcadhA kartA - 1. karma, 2. bhAvi, 3. karmakartA, 4. hetukartA (?) 5. naSTakartA // huM (huuM ?) bhUtam, jAtam upAjiuM - upArjita, arjita pIdhuM - pItam chADauM - tyakta sUdhU - AdhrAtam melhiu - mukta dhamiuM - dhyAnaM (dhmAtam ?) lAgu - lagna, sakta rahiuM - sthitam gAnuM - garjita, stanita jItuM - jitam gopavauM - gupta khayaM - khaNam (kSatam) lavu - pralapita smariM - smRtam boluM - jalpita tiru - tIrNam kahau - kathita dhAuM - dhyAtam japu - japta kuramANuM - mlAna cubyu - cumbita ughu - nidrANa Acamyau - AcAnta dhrAyau - dhrAta cApu - AkrAnta locu - locita mADauM - prakrAnta pUnuM - arcita, pUjita, mahita saGkrAnta vAchiuM - vAJchita, iSTa, abhISTa, Ihita praNimuM - praNata mUchiuM - mUcchita vAMdyau - vandita Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anusandhAna-53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga-1 namaskaru - namaskRta gyau - gata Aq - Agata mAluM - malita paDhiu - paThita, adhIta AcaraM - AcIrNa bAdhyau - baddha, yantrita, kIlita phaliu - phalita phUluM - puSpita khalahiuM - saMvalita jIvaM - jIvita, prANita dIrcha - dRSTa DasiuM - daSTa modhU - moSita tUThu - tuSTa harakhu - harSita(hRSTa) riSTa - tuSTa, prIta mUsu - muSTa ghasiuM - ghRSTa kasuM - kaSita ghrasu - grasita trisu - tRSita nisu - nista(nirasta ?) parasuM - spRSTa abhyasau - abhyasta vasiuM - uSita Usasau - ucchvasita hasu - hasita kIdhu - kRta, vihita dIdhu - datta lIdhuM - gRhIta, A[da] tta aMgIkara - aGgIkRta vIdhyu - viddha khAdhu - bhakSita dAdhu - dagdha bAdhu - bandhana(baddha ?) lAdhu - labdha mUuM - mRta bharuM - bhRta, bharita jaru - jIrNa jharu - kSarita vAsi - [vA]sita [khAdhuM] - bhukta Adiru - AdRta dharu - dhRta varu - vRta AvalaM - AvRta chAvalaM, DhAku - AcchAditam saru - sarita(sRta) prasaru - prasRta vistarau - vistIrNa udharu(dharu?) - dhRta saMharu - saMhRta udAharu - udAhRta upanau - utpanna saMpanu - sampanna usaMgeM - zrAnta lAgu - lagna Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 33 nhAu - snAna(ta), majjana(majjita) kApiuM - klRpta pacu - pacyata(pakva ?) tApuM - tapta racu - racita vigUu - vigupta saMcu - saJcita sUtu - supta lIpuM - lipta jAgu - jAgRta lopuM - lupta uThiuM - uSTitaM(utthita) uhaTiu - nivRta baiThu - upaviSTa pAchu valiu - pachavItU valata(pazcAd paiThu - praviSTa valita ?) nIThauM - niSThita pAMguru - prAvRta rahiu - sthita rAkhu - rakSita sAmahiu - sajjIbhUta dIkhu - dISa(kSi?)ta sanahiuM - sannaddha lAkhu - vikSipta saMgrahauM - saMgRhIta ghAlu - kSipta sAsahiu - saMsoDha cAlu - calita jamuM - [] (?) balu - jvalita rUdhauM - ruddha kalu - kalita pIsuM - piSTa nIkalu - nI(ni?)Skalita coru - corita nIsaru - niHsRta cItaq - ciMtita galiuM - galita ramau - krIDita chalu - chalita bhramuM - bhrAnta Dhalu - luThita damu - dAnta palu - palita vamiu - vAnta sAMbhakheM - zruta, AkarNita upasAmu - upasAnta ruliu - rulita chedauM - chinna valiu - valita bhedauM - bhinna kApu - kampita preru - prerita thApuM - sthApita vakhANuM - vyAkhyAta vyApu - vyApita(vyApta) pAu - pAyita Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 34 anusandhAna-53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga-1 rahAvaM - sthApita saMbhAru - smRta karAvyu - kArita chaMDAvyu - tyAjita melhAvaM - mocita namADiu - nAmita mokalyu - prahita paDhAvu - adhyApita dekhADiu - darzita tUsavyuM - toSita vAsu - vAsita Apyu - arpita levarAvyu - grAhita UThADiu - utthApita baisAriuM - upavezita kADhiu - niSkAsita jamADiu - bhojita bhamADiu - bhrAmita sUADiu - zAyita nhavaDAvyuM - snApita saktau - zaknuvan pAmatu - prApan rUdhatu - rundhan jomatu - jaMjAna (?) bhedatu - bhindAna jamatu - bhuJjAna mAnata - manvAna leyatu - gRhNan luNatu - lunvan jANatu - jAnan coratu - corayan ciMtatau - cintayan parasmaipade saMvRt (zatR?), Atmanepade Anaz - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - hoItu - bhavat deyata - dadat dharatu - dadhat karatu - vidadhat jAgatau - jAgRta (jAgrat) mait (?) - de(dI?)vyat posatu - poSan (puSNan ?) varatu - vRNvan hoI - bhUtvA pIi - pItvA rahI - sthitvA bolI - uktvA joI - gatvA deI - dattvA chADI - hitvA, muktvA ramI - ratvA rUdhI - rundhvA phADI - bhittvA jamI - bhuktvA namI - natvA leI - gRhItvA bhAjI - bhaktvA Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 35 jANI - jJAtvA cItI - cintayitvA corI - corayitvA karI - kRtvA, vidhAya uThI - utthAya DhAkI - pidhAya paisI - pravizya pAmI - prApya AvI - Agatya sAMbhalI - zrutvA, AkarNya usarI - utsArya AdarI - AdRtya mADI - prArabhya mokalI - prasthApya teDI - AkArya vArI - nivArya viharI - vihRtya pahirI - paridhAya joI - vilokya ApI - samarpya vimAsI - vimRzya vakhANI - vyAkhyAya pAchu valI - vyAghuTya parasIjatuM - parisijyamAna khIjatuM - kSIyamANa gAyatuM - gIyamAna khAyatuM - khAdyamAna dIsatuM - dRzyamAna saMbhArItu - zrUyamANa bola(lA)tuM - ucyamAna karAvitu - kAryamAna uThADItu - utthApyamAna rahAvatu - sthApyamAna mokalItu - preSyamANa jamADItu - bhojyamAna ANItu - AnIyamAna upADItu - utpATyamAna ---------------- karivA - kartA (kartum) levA - grahItum devA - dAtum pIvA - pAtum saMbhalivA - zrotum jovA - draSTum jimavA - bhoktum bolavA - vaktum baisavA - upaveSTum rahivA - sthAtum jAivA - gantum ANivA - Anetum karAvivA - kArayitum kIjato - kIrya(kriya)mANa dIyatuM - dIyamAna pIjatuM - pIyamAna lIjatuM - gRhyamAna Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 36 levarAivA davarAvivA leNahAra - jigrahiSu ci karaNahAra varaNahAra vuvUrSu maraNahAra - mumUrSu sama(smaraNa ?)hAra - susmUrSu caraNahAra jigI (gamiSu uttiSThA U[Tha]hara rahaNahAra - tiSThAsu baisaNahAra kara - lai vivikSu pravivikSu [pa] isahAra jANaNahAra - jagamuSa(jigamayiSu ?) apAyasu(arpipiSu ?) draSTavya (didRkSu) ApaNahAra dekhaNahara - sAMbhaliuNahAra - zuzrUSu vivakSu bolaNahara paDaNahAra pipatiSu bhaNahAra - bibhaNiSu vakhANahAra vyAcikhyAsu cicaliSu cAlaNahAra daiNahAra ditsu jANahAra jijJAsu - grAhayitum dApayitum - - - - - - anusandhAna - 53 zrIhemacandrAcAryavizeSAMka bhAga - 1 dinaM - dehi ANi Anaya jANi - jAnIhi vakhANi vyAkhyAhi boli bihu (bravIhi) UThi uttiSTha rahi - tiSTha mokali jamiM joi kurA (ru) gRhANi(Na) - 1 _bhu[na]ktu pazya // iti kriyAsaGkSepaH // - lAjai, rahai, hui, jAgai, vAdhai, khUTai, jIvai, marai, sUvi, ramai, bhAvaI, zobhaI ete dhAtavo 'karmakAH // - prahi[No]tu dohi dogdhi yAcati(te) mAgai rUdhai ruNaddhi pUchai pRcchati bhIkha[i] bhikSa sIkha[va]i pamAi nayati chU(cU) Tivi cinoti ityAdayo dvikarmakAH kIratAtazca (kIrtitAzca) / - - - - anuzAsti Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Disembara 2010 37 pra-parA-'pa-samanvaya-nirdurabhi-vyadhi-sUdati-ni-prati-paryapayaH / upa-AGiti viMzatireSa sakhe ! upasargagaNaH kathitaH kavinA // lajjA-sattA-sthiti-jAgaraNaM vRddhi-kSaya-bhaya-jIvita-maraNam / zayana-krIDA-ruci-dIptyarthA dhAtava ete karmavihInAH / / tathA kartA SaDvidhaH - svatantrakartA / 1 / , hetukartA / 2 / , karmakartA / 3 / , uktakartA / 4 / , anuktakartA / 5 / , upayujyamAnakartA / 6 / / tathA[hi] - guruH vyAkhyAnaM karoti, sAdhuH dharmaM karoti, lUyate kedAraH svayameva, uktAnuktau prasiddhau, nagaraM dRzyate // trividhaM karma - prApyaM - nirvayaM - [vikAryaM] ca / grAmaM yAti, kaTaM karoti, kASThaM dahati / karaNaM dvidhA - dAtreNa lunAti - bAhyakaraNam / ___ manasA meruM yAti - abhyantarakaraNam / sampradAnaM tridhA - prerakaM, aprerakaM, anirAkRtaM ca / apAdAnaM dvidhA - calaM acalaM ca / dhAvato'zvAt patati / vRkSAt parNaM patitam / adhikaraNaM caturdhA - vyApakam, upazleSakam, sAmIpyakaM, vai[Sa]yikam / zarIre jvaraH, kaTe Aste, nadyAM ghoSa, zasto vadhAna (zatrau avadhAnam ?) iti ugatIyaM zabdasaMskAra samAptaH / RSirUpAlikhitam / sAdhavI savIrAMpaThanArtham // C/o. zrIvijayanemisUri svAdhyAyamandira 12, bhagatabAga, zAradAmandira pAse, pAlaDI, amadAvAda-7