Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
પુસ્તક ૨૯ મું.
श्री
જૈનધર્મ પ્રકાશ
शार्दूलविक्रिडितम्.
ये जीवेषु दयालवः स्पृशति यान् स्वपोपि न श्रीमदः श्रांता ये न परोपकारकरणे हृष्यंति ये याचिताः । स्वस्थाः सवोदयमहाव्याधिकोषु ये ते लोकोत्तरचारु चित्रचरिताः श्रेष्ठाः कति पुर्नराः ||
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
REGISTERED NO. B.
જેને જીવદય! વસી મનિબંધ, લક્ષ્મીતા ગત નહીં, ઉપકારે નહીં થાક, યાચકરણે આહ્વાદ માટે સહી; રાાંત ચિત્તનાં, જુવાની મના, રાગે હણાયે નહીં, એવા સુંદર, શ્રેષ્ઠ મુક્ત ગુણધી, સાથે વધે નહી.
શ્રી ૦ રૂ. ૧)
આધિન. સંવત ૧૯૬૯, શાકે ૧૮૩૫
પ્રગટ કર્તા.
શ્રી જૈનધમ પ્રસારક સભા, ભાવનગર.
अनुक्रमणिका. ૧૯૫
૧ નવે જમાને.
રે શ્રી જ્ઞાનસાર ત્ર વિવરણું. ૧૯૫ વશિષ્ટ રીધાર
૩ બારમું પાપસ્થાનક (કલ્પ).... ૨૧૧ ૪ ચતુર્થતાપરી નાગિલ કથા ૨૦૬ ૫ મેવાડ મારવાડનાં કેટલાંક તીર્થ સ્થાન,૨૧૧ ૬ હિંસા દિગ્દર્શન..........૨૧૬ ૧૦
૧
૭ શ્રી રાધનપુર જેતમડાના તે
For Private And Personal Use Only
અંક ૭ મા.
...
...:: ૮ ગાંધામાં ત્રાળુ માટે સગવડ. ...૨૨૩ ૯ વીશ સ્થાનક તપ સબંધી મુકાની પહોંચ પૈસા ખર્ચ્યા વિના સ્વર્ગ જયાને એક
૨૨૫
તે...
{'
સરસ્વતી" છાપખાનું-ભાવનગર, પેસ્ટેજ રૂા.૭-૪-- ભેટ સાહે
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
कर्म प्रकृति ( ×Çë1. )
આ બ્રધ પાકને તૈયાર થયા છે. કર્યું સધી આરઝુ વિગેરેનુ જ્ઞાન મેળવવાના ઇચ્છકને માટે આ ગ્રંધ બહુજ ઉપયેાગી છે. તે ઝવેરી દેવચંદ લાલભાઈ પુસ્તકે દ્વાર કુંડ ખાતે આપવામાં આવ્યે છે. તેએ પાતાના રીવાજ અનુસાર ભેટ આપતા હશે તેમને ભેટ મેકલશે. બાકીનાએાને માટે પડત કિંમત કરતાં લગભગ અધીકિ’મતના ધોરણને લઈને તેમણે ચાદ આના કિંમત રાખેલી છે. ખરીદ કરવા ઇચ્છનારે મુ ંબઇ ઝવેરી જીવણુંદ સાકરચંદ ઉપર પત્ર લખવે અથવા સુરત મગનલાલ વેલચ દઉપર ઠેકાણુ ગેપીપુરા કરીને પત્ર લખવે.
આ ગ્રંથ ઉપર બીજી ટીકા શ્રી ઘશેવિજયજી ઉપાધ્યાયની કરેલી છે. જે ઉદાર દિલના ગૃહસ્થને રૂ. ૮૦૦) લગભગ જ્ઞાનદાનમાં વાપરવાની ઇચ્છા હાય તે અમને જણાવશે તે તેને માટે પ્રયત્ન કરવામાં આવશે.
-45°25
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
લાઇ” મેમ્બરેશને ખાસ વિજ્ઞપ્તિ.
લાઇફ મેમ્બરને ભેટ આપવાના ગ્રંથે! બુકના આકારે ળ ધાવતાં તેનું ખધામણુ વધારા પડતુ' એકેલ હવાથી આ બુકાકારે પ્રર્થે મોકલવા જણાવે છે તેમની પાસેથી બધામણુ તરીકે એકદર રૂ ૧-૭-૦ લેવામાં આવે છે. તે તે પ્રધા પ્રસિદ્ધ કરવામાં સહાય આપનાર ગૃહુર્થે પાસેથી મુકેતુ ખધામણુ લેવામાં આવ્યું નથી. તેથી બહારગામના લાઇફ મેમ્બરેશને ભેટના પુસ્તકા મેકલતાં ચોસ્ટેજ ઉપરાંત તેટલી રકમ મગાવવામાં આવે છે. તંત્રી.
નીચેના ગ્રંથ કિ ંમતથી મગાવનારને માટે નીચે પ્રમાણે
ભાવ રાખવામાં આવ્યા છે.
કિંમત. પાસ્ટેજર
૬ શ્રી પંચાશક ગ્રંથ સટીક ફા. ૫૦ ક્લાક ૧૦૦૦૦
ફ્રા
“શ્રી કર્મગ્રંથ ટીકા યુક્ત વિભાગ રહે. ફા, ૪૦ શ્લેક ૮૦૦૦ રૂ ૨)
olll
૬ શ્રી માનસાર ટીકાયુક્ત. ફા, ૧૪ Àક ૩૦૦૦ ક કરી પિરિશ પર્વ કા. ૨૨ લૈક પૃ૦૦ ધ શ્રી પ્રમેયરત્નકોષ. ફ઼ા. ૯ કૈક ૧૨૦૦ ૬ શ્રી પ્રકરણે વિગેરેના સ્તવનાદિતા સંગ્રહ. કરીનેપાળ પચાશકાર ટીકા અર્ધયુક્ત, સુખી દી ાવતીની સા
For Private And Personal Use Only
૧)
ૐ ન
રા
-2
!
이예
s} {
કો
6)-11
\__) 39) 0)3:
હુગામી ગાળનારને ડૅર પ ક આવે એવ્યસને ગા
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
जैन धर्म प्रकाश.
जो जो जन्याः पदजवनोदरकल्पोऽयं संसार विस्तारो निवासः शारीरादिदुःखानां । न युक्त इह विदुषः प्रमादः । अतिदुर्लभेयं मानुषावस्था | प्रधानं परोकसाधनं । परिणामकटवो विषयाः । विमयोगान्तानि सत्सङ्गतानि । पानजयातुरमविज्ञातपातमायुः । तदेवं व्यवस्थित विध्यापनेऽस्य संसारप्रदीपनकस्य यत्नः कर्तव्यः । तस्य च हेतुः सिद्धान्तवासनासारो धर्ममेघः । अतः स्वीकर्तव्यः सिद्धान्तः । सम्यक् सेवितव्यास्तदजिज्ञाः । जावनीयं मुण्डमाविकोपमानं । त्यक्तव्या खव्वदपक्का | जवितव्यमाज्ञाप्रधानेन । उपादेयं मणिधानं । पोषणीयं सत्सासेवया | रक्षणीयं प्रवचनमालिन्यं । एतच्च विधि प्रवृत्तः संपादयति । अतः सर्वत्र विधिना प्रवर्तितव्यं । सूत्रानुसारेण प्रत्यनिज्ञातव्यमात्मस्वरूपं । प्रवृत्तावपेचितव्यानि निमित्तानि । यतितव्यमसंपन्न - योगे | foव्या विस्रोतसिका । प्रतिविधेयमनागतमस्याः । जवत्येवं प्रवर्तमानानां सोपमकर्मविलयः । विच्छिते निरुपमकर्मानुबन्धः । तस्मायतः यूयमिति ॥ । उपमितिनवपञ्चा कथा |
પુસ્તક ૨૯ મું.
सति सं. १९९८. शाडे १८३५.
नवो जमानो.
आपणी अवनतिनां कारणो.
અલબેલીને અબેમાત જોવાને જઇએએ રાગ. भाडा ! आणि शुं साथ ? अधम दशा अभी: दुगधर्म धर्म आधार, थाइयां शिशु भागी. टेड. નીચ ઉંચ હેઝલમાં ભેળા, જમે પગત એક ભાણે ન્યાત જાવતા બંદ થા નિહ, બક્ષાભા ન તણે. नवरात्रे, जय मणी नरनारीश વ્યભિચાર તો પાર થા નહિ મા કહીએ વિસ્તારી?
For Private And Personal Use Only
२७ मे.
અ૦૧
માર્
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
કેળવણીમાં થઈ ભેળવણી, અનાચારની ભુંડીરે; નામ સુધારે વિશ્વ વટાવ્યું, આયની થઈ મતિ કુટી. અધમ ૩ સુકુળ કન્યા નીચને પરણે, છાચારે ચાલેરે; ભર્યું ગયું બેલી દરીયામાં, પૂર્વજને પાળે. અધમ૮ મા મૂળ ને બાપ ગાજર, પ્રા કરકંદ પાકે કહે વર્ણશંકર તેને, આર્યપણે શું રાખે ?
અધવ ૫ વાતાવરણ વિલક્ષણ જ્યાં ત્યાં, સ્વતંત્રતાનું ચાલ્યું રે; ફેશિનની ફિશિઆરી વધી ગઇ, ચાહાએ નખેદ વાળ્યું. અધમ - ગયાં પગરખાં તીજોટા, ગયાં પાઘડી રે; થયાં બુટ પાટલુન ને ટેપી, રાખે રૂમાલ બેશ.
અધમ૦ ૭. કેટ ખમીશ જેકીટ ને ચરમા, કલર કલર ઘડિઆરે; હાથમાં સેટી ચમચમ ચાલે, વરણાગીમાં વાળ. અધમ, ૮ સડા લેમન ચિરૂટને ચસ્કે, વિદેશને વા વાયેરે. પૈસાની પેદાશ મળે નહિ, હિંદ ભિખારી કહાયે. અધમ, હું જાહેરમાં લાંબા ભાપણુથી, ગાય સુધારે નામ, પણ નીચે બળતું નવ ભાળે, બગ ડગ સાથે કામ. અધમ, ૧૦ કુળ મરજાદ તજી ભામનીઓ, છાચારે ચાલે; મેળે ખેલ પઘર ભટકે, જ્યાં ત્યાં માથું ઘાલે. અધમ૦ ૧૧ આછાં ઝીણું વસ્ત્ર અછલાં, સજી દાખે તન સુરતીરે; નિર્લજ અંગે પાંગ બતાવે, માનું દિગમ્બર મૂર્તિ અધમ ૧૨ અધુના ખાટી સ્વતંત્રતા બહ, માનનીઓમાં ચાલી રે; અધમદશાનું પ્રબળ એ કારણ, જે વ્યભિચાર પ્રનાળી. અધમઃ ૧૩ પરવશ ત્રણે અવસ્થા સ્ત્રીની, બાળા માવિત્ર પાળે રે, તરૂણપણે પતિ પ્રવશ પોતી. ઘડપણ સુત સંભાળે. અધમ ૧૪ આજકાલ અતિ એજ શેખથી, થઈ પ્રજ મતિહીર, ધર્મ કર્મ આચાર રહો નહિ, થયા વિવેક વિહન. અધમ ૧૫ પપૂર્વજનાં દેશ કોમનાં, ભાવો ધમાં િનરે; દેશ કેમ ને મના એયા, યવન રાજ્યમાં પ્રાણ, અધમ ૧૬ પ્રાને માટે ધર્મને રાખી, વારસે તમને સેંસે રે, મેજ શેખમાં ધર્મ ગુમાવે, કળિયુગ રાજ કે. પ્રમ૦ ૧૭ વિબુધ દેશનો વેષ તજે નહિ. દેશ તજે દુ:ખ અમારા છે પદ્ય પણ ધર્મ તજ નહિ, સુખ દુખ સહે રામના. મ. ૧૮
For Private And Personal Use Only
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
માટે મિત્રો આ હિતશિક્ષા, મનન કરો સહ પ્રીતે; ધર્મ કર્મ ને દુલ મજદા, ચલ પૂર્વજ રાત. ધમર ૧૯ નામ સુધારે તજી સુધારે, સાચે સંપ જેપથી શુભ નીતિ પશે. સાંકળચંદ સંચજે. અધમ, ૨૦
श्री ज्ञानसार सूत्र विवरण.
નિર્માદ. (૨૭)
મધ્યસ્થતાને ધારણ કરનાર સત્વવંત પ્રાણી સત્ય પક્ષનો જ સ્વીકાર કરે છે. તેમ કરતાં તે કશે ભય લેખતા નથી. નિર્ભયપણે તે સત્ય વાતજ માને છે અને કરે છે. તેમજ વળી જેમની અનાદિ ભય સંજ્ઞા તૂટી ગઈ છે અને તેથી જ જે નિર્ભયપણે વિચરે છે, એવા સત્પર ધારે તેટલું નિષ્પક્ષપાતપણુ દાખવી શકે છે. આ રીતે પૂર્વાપરે સંબંધવાળું નિર્ભયાક હવે શાસ્ત્રકાર વખાણે છે.
यस्य नास्ति परापेक्षा, स्वभावाद्वैतगामिनः ।।
તો જિં જ મઝાન્તિ-ચારિતસંતાનનાનાં છે ? A ભાવાર્થ-જેને કેાઇની કંઇપણ પરવા નથી એવા એક સરખા ઉદાસીન સ્વભાવવાળા મહાપુરુષને ભયબ્રાંતિજન્ય કષ્ટ પરંપરા હાયજ કેમ ? મધ્યસ્થદઇ મહાપુરૂષ સદા નિર્ભય-લાયબ્રાંતિથી મુકતજ રહે છે. ૧
વિવેવ–મધ્યસ્થતા કહે કે નિપાતપણે કહે કે રાગદ્વેષ રહિત સમભાવ કહે તે પ્રાપ્ત થવાથી પારકી આશા તૃણુ બહુધા છેદાઈ જાય છે, તેથી જ નિસ્પૃહ-પૃહારહિતપણે શુદ્ધ ચારિત્ર ધર્મમાંજ રમણતા કરે છે–પરપુદગલિક ભાવમાં પસાર કરતાજ નથી તેને મૂઢ-અજ્ઞાની–પપૃહાવંત પ્રાણની જેમ નાના પ્રકારના ભય સંબંધી તેમજ વિવિધ પ્રકારની આધિ વ્યાધિ અને ઉપાધિ સંબંધી કચ્છની પરંપરા પ્રાપ્ત થતી જ નથી. કણ માત્ર પરસ્પૃહાવડે હેતભાવ-રાગદ્વેષ કરવાથી જ થાય છે. આ બાબત શાસ્ત્રકારેજ અન્યત્ર કહ્યું છે કે --
qg a કુ. નિg a gવું ! एतदुक्तं समासेन, लक्षणं मुग्वदुःवयोः "
(નિવૃતp ) મતલબ કે પારકી આશા–તૃષ્ણાજ મહા દુઃખદાયી છે અને નિરાશાભાવનિ-વૃડતા જ મારું ખાય છે. એ રીતે સંપથી સુખદુ:ખનું ક ન આવે અને તેના વિશે . આ શાકાર ચમન જ છે,
For Private And Personal Use Only
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૮નમ પ્રકા શ.
માં વાળને કિં ર–
મનમાન | ના મયાતં જ્ઞાને, યુવાવ વિધ્યતે || 'ભાવા–ભારે ભયથી ભરેલા સંસારસુખથી શું? તેથી સર્યું. ભય ભરેલું સુખ તે દુ:ખરૂપજ છે. સર્વથા ભય રહિત હજ આત્મિક સુબજ સુખરૂપ ગણવા
ખ્ય છે. આધિ વ્યાધિ અને ઉપાધિજન્ય દુઃખથી ભરેલા સંસારમાં સુખ માત્ર નામનું જ છે. જન્મમરણથી મુક્ત કરે એવું સ્વાભાવિક જ્ઞાનસુખજ સાચું છે. ર
વિવેક અનેક પ્રકારના સંતાપ ઉપજાવે એવા ભયથી ભરેલા “મધુ બિંદુ જેવા-નહિ જેવા ક્ષણિક અને કલ્પિત સંસારિક સુખ મેળવવા નકામે કલેશ ઉઠાવ શા કામને છે ? “મધુ બિંદુ” જેવા વિષય સુખ મેળવવા જતાં જીવને કેવાં કેવાં અને કેટલાં કેટલાં કષ્ટ સહેવા પડે છે અને તે તેને પ્રસંગે કેટલાં કેટલાં કડવા અનુભવ કરવા પડે છે, તને અગ્ર સવિસ્તર ઉલ્લેખ કરવાની જરૂર નથી કેમકે એ સહુને પ્રત્યક્ષ જેવું જ છે. તેમ છતાં તે સુખ ક્ષણમાત્રામાં હતું ન હતું થઇ જનારું અને બદલામાં ભારે અંકલેશ ઉપકાવનારૂં થઇ પડે છે.
મધુ બિંદુ” ની પરે તેમાં એકવાર ફાભર પણ જીવ લેભાયે તે પછી તેમાંથી તે કેમ ટી શકતું નથી. જો કે જીવ ના પડ સુખબુદ્ધિથી તેમાં પ્રવર્તે છે પણ ઉલટ તેમ કરતાં અનેક જાતનાં કઇજ અગણિત વાર અનુભવ્યા કરે છે, એટલા માટે એક હિતબુદ્ધિથી ઉપગારી મહાત્માઓ જીવને શિખામણ આપે છે કે જે તને બહું સુખ જ પ્રિય હોય તે જેમાં કશે ભયજ રહ્યા નથી એવા સમ્યગજ્ઞાનને જ તારે આશ્રય કરે એ સુખને કે ચાર ચારી શકે એમ નથી. અગ્નિ બાળી શકે એમ નથી. જો ડબાડી શકે એમ નથી, તેમ રાજા લુંટી શકે કે સંબંધીઓ ભાગ પડાવી શકે એમ નથી. એ ગાનજનિત સુખ સદાય આપણી સાથે જ રહે એવું સ્વાભાવિક છે. વળી જ્ઞાનીઓએ કહ્યું છે કે એવું જ્ઞાને. સમુદ્રમાંથી નહિ ઉત્પન્ન થયેલું એવું અપૂર્વ અમૃત છે. આષધવગરનું રસાયણ છે અને હદવગરનું ધર્યા છે. તેથી જ તેને કશે ભય રહેતા નથી એટલે નિર્ભય છે, અને મેથી અને એ અવશ્ય આદવા ગ્ય છે. એવા ઉત્તમ જ્ઞાનની સહાયથી જેમને વવરૂપ યથાર્થ સમજાય છે તેવા મુનિજનને કશે જ્ય રહેતા જ નથી એમ શાસ્ત્રકાર બતાવે છે. જે
न गोऽयं कापि नारोप्यं, हयं देयं च न कचिन् ।
क भयन मुनः स्थेयं, जयं ज्ञानेन पश्यतः ॥ ३ ॥ સાવા–સમ્યગ જ્ઞાનવ રોય --પદાર્થને યથાર્થ જેનાર મુનિને ભય રોગ
For Private And Personal Use Only
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
લા નકાર ઞ વી.
te
પ્રત્યેાજન નથી. પુદગલ ઉપરથી મુક્કો ઉડી જવાથી સહુજ નિવૃત્તિ સુખ સપર્શે છે. ૩ વિવે--તત્ત્વવેદી ( આત્મજ્ઞાની ) મહા પુરૂષોને કાંઇપણ કદાપિ કાંચ ગોપવા ચેાગ્ય હોતું નથી, તેમજ લેક-દેખાવે કરવા ચેગ્ય હેતું નથી; વળી કઇ તજવાગ્ય હોતું નથી, તેમ કશું લેવા-દેવાયાગ્ય પણ હેતુ નથી. કેમકે તત્ત્વજ્ઞાનયોગે ાવાનું બણીને મહાત્મા પોતે નિર્ભયપણે સ્વરૂપસ્થિત થઇ રહે છે. તેઓ નાગરાજની પરે કેÉતે કો! ડર રાખતાજ નથી. એજ વાત શાસ્ત્રકાર સ્પષ્ટ કરી બતાવે છે. ૩.
एकं ब्रह्मामादाय, निल मोहम् मुनिः ॥ विभेति नैव संग्राम - शीर्षस्थ इव नागरा || ४ ||
ભાવા
そ
નિર્મળ જ્ઞાનરૂપી-શસ્ત્રને ધારી, મેાહુની ફાજત ઘાત કરનાર મુનિ સગ્રામના મોખરે ઉભેલા હાથીની પેરે લગારે પીતા નથી. તે તીક્ષ્ણ જ્ઞાનધારાવડે સાવધાનપણે સકળ મેહસુભટને વિદારી નાંખી શિવશ્રીને સપાદન કરે છે. વિવેક-પરમાત્મ-સ્વરૂપ ચિંતવનરૂપ એક દિવ્ય શક્તિનું આલબન ગ્રહી અધ્યાત્મવેદી મહા પુરૂષ, વિષય કષાયાદિક માહ રાજાના મહા સૈન્યને સહાર કરતા સામના મોખરે ઉભેલા મયગળ (હાથી) ની પરે લગારે ડરતા નથી. પણ પૂરી હિંમતથી મેહુ રાળની સામે યુદ્ધ કરતા મેાહના સૈન્યને ચકચૂર કરી અંતે પોતે જય પતાકા મેળવે છે. આવા જ્ઞાની મહાપુરૂષને ભય હોવા જ નહિં એ વાત દૃષ્ટાંતથી સિદ્ધ કરે છે.
!
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
मयूरीज्ञानदृष्टिश्वेत पसर्पति मनावन ॥
नं भसपणां, न तदानंदचंदने || ६ ||
ભાવા—જેના મનમાં ખરી જ્ઞાનકળા જાગી છે તે સદા ભયરહિત આનંદમાં મસ્ત રહે છે; જે વનમાં મથુરા વિચરે છે ત્યાં ભુજંગને ભય હાયજ કેમ ? ત્યાં કેસરી ક્રિડા કરતા હાય ત્યાં ગજને જળહળતા સૂર્ય ઉદય પામ્યા હ્રાય ત્યાં અંધકાર પશુ તેવીજ પ્રભાવવાળી છે. ધ
પ્રચાર સભવેજ કેમ ? ત્યાં રહેવા પામેજ કેમ ? તત્ત્વષ્ટિ
વિવે~પરમાર્થ પ્રગટ સમાય તેવા છે. + नमोहाफल्यं, ज्ञानदर्म वित्तियः ॥
airat arगः कर्मसंगरकलिषु ॥ ६ ॥
ભાવા મહાઅને નિષ્ફળ કરવા સમર્થ જ્ઞાનબાર જેણે થયું છે તેને ટર્મ સગ્રામમાં જય કે ભગ હોયજ શાને ? તવષ્ટિને નેહુને! ભયજ નથી. તે ગમે તેવા મ યા વિશ્વમ સચેગમાંથી સાવધાનપો પસાર થઈ રૢ છે.
For Private And Personal Use Only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
'
હું અને મારૂં એ મને મહામંત્ર છે.
વિવે
અણુતા અને
>
મહેલ એ જાતો પરાભવ કરવા સમર્થ મેહુરાન્તનુ મહાન રાસ્ર છે. પરંતુ 'શુદ્ધાત્મવ્ય એજ હું અને શુદ્ધ જ્ઞાનગુણુ એજ મારૂ (ધન ) ’એ શિવાય બીજું કશું હું કે મારૂં” નથી એવી જે અમેદવૃત્તિ આત્મામાં ઉદ્દભવે છે તેજ વૃત્તિ મેહુરાજાના મહામત્રને ય મહાત્ શસ્ત્રને પણ નિષ્ફળ કરવા સમર્થ થઇ શકે છે. તેથીજ તે પ્રતિમત્ર કે પ્રતિશસ્રરૂપ લેખાય છે. આ રીતે મેહુ રાન્તન! સબળ શસ્ત્રને પણ જે કઇ સાખમાં ગણતું નથી એવું તત્ત્વજ્ઞાનરૂપ અમોઘ બાર જેણે ધારણ કર્યું છે તેને મેદિક કર્મશત્રુને પરાભવ કરવા તે કેવા કીડા માત્ર છે. મતલબ કે એવા સમર્થ જ્ઞાની પુરૂષ, મેદિક કર્મશત્રુને ૠતેજ પરાભવ કરી પેતે જયકમળા વરે છે. આ રીતે પરમ પુરૂષાર્થ જ્ઞાની પુષનું નિરૂપણ કરી આગળ શાસ્ત્રકાર કાયર-અજ્ઞાની જીવ સાથે તેને મુકા બા કરે છે.
तुलबहवो सुहा, भ्रमन्यभ्रं भयानिलः ॥
नैक रोमापि ज्ञान-गरिष्ठानां तु कंपते ॥ ७ ॥
ܕ
ભાલા
માથી મુંઝાયેલા જીવા ભયભીત થકા ભત્ર અટવીમાં ભય્યાજ કરે છે, તુ જીવે ભયભીત થકા કપ્યાજ કરે છે, પરંતુ પ્રશ્નલ જ્ઞાનવતનું તો એક પણ રૂંવાડુ પતુ નથી, તે તો નિર્ભયપણ સ્વાભાવિક આત્મસુખમાં મગ્ન રહે છે. ૭ વિવંતુ અસત્ની વહેંચણ અને લાભાલાભ, યાકુત્ય, ગમ્યાગમ્ય વિગેરેની યથાર્થ સમજ જેથી થાય એવું તત્ત્વજ્ઞાન જેમતે પ્રાપ્ત થયું નથી એવા મૃત્યુ-અજ્ઞાની જને, જેમ પવનથી આકનાં તૃલ આકાશમાં અહીંતહીં ઊડે છે તેમ સસાર અટવીમાં અનેક જાતના ભયના માર્યા અરહા પરહણ અથડાયા કરે છે. ત્યારે જે મહાશય તત્ત્વજ્ઞાનના બે ગારવતાને પામ્યા છે તેમનુ એક પણ રૂંવાડું' ગમે તેવા ભયથી કંપતુ' નથી. મતલબ કે ગમે તેવાં ભયનાં કારણે ઉપસ્થિત થયાં હેય તે પણ પ્રખર જ્ઞાની પુરૂષ તેનાથી લા.રે ડરતા નથી. ગમે તેવા ભયની વચ્ચે તેએ અડગપણે રહી શકે છે. અનુકૂળ કે પ્રતિકૃળ પરિસંહે કે ઉપસમાંથી તેએ! પરાભવ પામત નથી. ખરેખર તેમનીજ પલડારી છે અમ શાસ્ત્રકાર કહે છે. ૩ चित्ते परिणतं यस्य चारित्रमकुतोभयं ॥
For Private And Personal Use Only
अखंडज्ञानराज्यस्य तस्य साधोः कुतो भयं ॥ ८ ॥
ભાવા-—જેના ચિત્તમાં નિર્ભય ચારિત્ર પરિણમ્યું છે એવા અખંડ જ્ઞાનતેજથી તત! સ અનિજતે શાથી ભય સભવે ? શુદ્ધ ચારિત્રવતને કર્યો. ભય સાચો ર ફરી અખંડ અને તે સુખ સાધી શકે ?
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
વિવેક–જેને કાઈ પણ જાતનો કશો ભય રહેતું નથી એવા અદ્દભુત વૈરાગ્યરસથી ચકચુર ચારિત્ર જેના ચિત્તમાં રમી રહ્યું છે અથાત્ એવા ઉત્તમ નિર્ભય ચારિત્રથી જેની સાતે ધત રંગાઈ ગઈ છે તવા અખંડ જ્ઞાનસામ્રાજ્યવાળ મુનિરાજને લેશ માત્ર પણ ભય ન હોય. કેમકે મહા પ્રભાવવાળું જ્ઞાન અને ધ્યાનનું ઉત્તમ બળ જેમનામાં રહેલું છે એવા મુનિરાજની શમ સામ્રાજ્ય સંપદા સદા જ્યવતી વર્તે છે. ઈતિશ.
बारम पापस्थानक (कलह).
રાગ બંગાળ. કલહ તે બારમું પાપનું સ્થાન, દુર્ગતિ વનનું મૂળ નિદાન; સાહેબ સાંભળે. મેટે રાગ કલહ કાચ કામળે. એ આંકણી. દંતકલહ જે ઘરમાં હોય, લચ્છી નિવાસ તિહાં નવિ જોય. સા. ૧ શું સુંદરી તું ન કરે સારું, ન કરે આપે કાંઈ ગમારા સારા કધમુખી તું તને ધિક્કાર, તુજથી અધિક કુણ કળિક ળ. સાલ ૨ સહયું છે પાણી નિત્ય, પાપી તુજ પિતા જુઓ ચિત્તા સારુ દંતકલહુ ઇમ જેહને થાય, તે દંપતિને સુખ કુ ડાય. સાવ : કાંટે કાંટે થાયે વાડ, બેચે છેલ્થ વધે રાડઃ
સાદ જાણીને માન ધરે ગુણવંત, તે સુખ પામે અતુલ અનંત. માત્ર 4 નિત્ય કલહુ કેહણશીલ, ભંડણશીલ વિવાદનશીલ સાવ ચિત્ત ઉતાપ ધરે જે એમ, સંયમ કરે નિરર્થક તેમ. સા. ૫ કલહું કરીને અમારે જેહ, લઘુ ગુરૂ આરાધક હોય તેહ: સાર કલહ સમાવે તે ધન્ય ધન્ય, ઉપશમ સાર કો શામય. સાદ દ નારદ નારી નિદયચિત્ત, કલડ ઉદીરે ત્રણે નિત્ય;
સાદ સજન સુજન સુશીલ માહંત, વારે કલહુ સ્વભાવે શત. સા. ૭
શ્રી યદ્યવિજયજી. કલહ-એ બારમું પાપથાનક છે, દુર્ગતિમાં રખડપટ કરાવનારું પ્રબળ સાધન છે અને દૃષ્ટિવિપાસ કરાવનાર મહાગ રૂપ છે. જેના ઘરમાં દંતફિલ–ગળ ગળા પ્રમુખ કલેશ તન્યા કરે છે. તેના ઘરમાં અશાંતિને બં
છે અને ધન દોલતથી પણ તે તરત ઘસાઇ જાય છે. ૧
For Private And Personal Use Only
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
જ્યાં સ્ત્રી ભત્તાર સામસામા અસભ્ય બલે એલીને ક્લેશ ટીરે છે. અજ્ઞાન પતિ હવાની સ્ત્રીને આધી કહે છે કે 'હું ક્રોધ સુખી ! તુજને ધિક્કાર છે, આ કલિકાળમાં તારાથી અધિક ભું? કોણ છે ? પાપણી! તુ મારી સામુ બેસ્યા કરેછે.’ આવાં કયાસ્તરેલાં વચન સાંભળી વળી તે ભુંડી ભાર્યાં લધે છે કે ‘ તારા બાપ પાપી, સંભાળીને એલજે, નિહતો પછી હું છું. આવી રીતે જેના ઘરમાં ગાળાગાળી ચાલ્યા કરે છે અને લેગ વધ્યા કરે છે. તે ઘરમાં શ્રી ભત્તરને સુખ શાંતિને ગધ પણુ કયાંથી હોય ? આવા અણઘડ જ ગલી જેવાં શ્રી ભાર લેશમાંજ પાતાનું આયુષ્ય પૂરૂ કરી નાખે છે. ૨-૩
જેમ કાંટા એક પછી એક ગોડવી રાખવાથી વાર થાય છે તેમ એક પછી એક અસભ્ય વચન વઢવાથી રાડ વધે છે અને એમ કરવાથી લેકાની નજરમાં પણ શ્રી ભત્તાર વિગેરે વઢવાડ કરનારાં હલકાં પડે છે. વેશ કરનારનાં મન કલુષિત થઈ જાય છે, તેમાં બેચેની થાય છે, ચિત્ત વિરક્ત થઈ જાય છે, તેને કયાંય કળ પડતી નથી. આવી સ્થિતિમાં ફલેશ કરનારને સ્વપ્નમાં પણ સુખ કયાંથી હોય ? અજ્ઞાની-ગમાર લાની આવી સ્થિતિ એઇ જે ગુણવાન તવા કલેશથી દૂર રહી માનવૃત્તિ ધારી રહે છે તે સદ્દગુણી મનુષ્યા ઉંચા પ્રકારનું અપાર સુખ પામી શકે છે. સુખ શાન્તિના માર્ગે સંચાર અને દ્વેશકારી નાગર્થી વિમુખ રહેનારોજ ખરી સુખ-શાંતિને પ્રાપ્ત કરી શકે છે. ૮
સયમધારી સાધુ પણ જે નિર ંતર કલહકારી કલેશી સ્વભાવના હૈ.ય, ઘડી ઘડીમાં ક્રોધ કરી બેસતા હોય, આપમતિ સ્થાપનાર હોય, અને મિથ્યા વાદવિ વાદ કરવાના રસીયા હોય તે, આવી રીતે જેનુ ચિત્ત કાયત.પથી સંતપ્ત રહ્યા કરતું હોય તે પોતાના સ્વચ્છંદ વર્તનથી સઘળી સયમ કરીને નિષ્ફળ કરી નામ છે. પ
કદાચ કર્મયોગે કોઇ સાથે કલડુ થઇ ગયે! તે કષાયને શમાવી તરત એક બીજાએ અરસપરસ ખમાવી લેવુ એટલે પોતપતાની થયેલી ભૂલની એક બીજા પાસે માફી માગી લેવી. તેમાં લઘુવયવાળાએ મેટી વયવાળાને પ્રથમ ખમાવ દુરસ્ત છે તેમ છતાં કદાચ લઘુવયવાળે, માનમાં આવી તેમ કરી ન શકે તે મેરી વ્યવાળાએ લઘુવયવાળાને પણ તરત ખમાવી દે. એમ કરવાથી ઘુવય વાળે શરમાઇને પણ મેટી વયવાળા પાસે માફી માગી લેશે. આમ અરસપરસ અનવા-ખમાવવાથી અને આવક થઇ શકે છે. તેમાંથી જે મદ-અહુકાર પ્રભુખથી પોતે ખમતા કે ખમાવતા નથી તે આરાધક થઇ શકતે નથી. જે તને અમે છે અને ખમાવે છે તેજ રાધક થાય છે. એટલા માટે કો
. . કલડુ ઉપર જણાવેલી મર્યાદા સમજીને જે શમાવી દે છે. તેને વધવા
For Private And Personal Use Only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
"નું
*. * *
દેતા નથી તેમની અલિદ્ગારી છે; કેમકે માં રાખવી એજ ચારિત્રનું સાર~~ રહેય છે. દ
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
નવરા
નારદ ( વગર કારણે એક બીજાને લડાવી મારનાર ), નારી ( સ્ત્રીાત ), નિર્દેચ દિલનાં પ્રાણી એ ત્રણે જણાં સ્વભાવિક રીતે કલહ પેદા કરે છે. કેમકે તેમને કલેશ વધારે વહાલે લગે છે. પરંતુ નિર્મળ જાવાળા, નિર્મળ શીલ ( સ્વમાન ) વ.હા, અને નિર્મળ જ્ઞાન વયે ઊંચી પાયરી ઉપર આવી રહેલ સજ્જન ( સત સાધુજને ) સ્વભાવિક રીતેજ કલહુથી અળગાં રહે છે અને થયેલા કલેશને તરત શમાવી દે છે. '9.
મુ. ક. વિ.
કિંચિત વિવેચન,
આ પાપસ્થાનક બહુ જબરૂ છે. સાથે રહેનારા મનુષ્યેમાં અનેક કારણોને લઈ ને કલડુ (કલેશ) તે ઉદ્દભવ થવાને સભવ છે. 'સારી ઉપરાંત મુનિજને પણ તે છેડી દે તેમ નથી. પરંતુ જ્ઞાની મહારાજા એક વચનથીજ તેને એળ ખવે છે કે-દુતિ રૂપ વનનું મૂળ કારણ કલહજ છે. કલહુથી દુર્ગતિ રૂપ બગીચા વિકવર થાય છે, ખીલી નીકળે છે, તેમાં નવા નવા અંકુરે આવે છે અને જુદે જુદે રૂપે કલહ કરનારાઓને તેના સ્વાદ અનુભવ કરાવે છે. કલહુનું પરિણામ એક પ્રકારનું આવતું નથી. પરંતુ તેના પરિણામ અનેક પ્રકારનાં જુદાં જુદાં પણ મોડાં આવે છે. યાવતુ મૃત્યુપર્યંત તેના પરિણામની સીમા છે અને પરભવે દુર્ગતિ ગમત થાય છે. કલેશને પિરણામે માણસે માથાં ફાડે છે, દુઃખને ૬ઠ્ઠીરે છે, ઝેર ખાય છે અને પતને હથે મૃત્યુને વશ થાય છે. આવાં કટુ પરિણામ અનેક સ્થાને નજરે પડતાં છતાં પણ કલેશ સ્વભાવના મનુષ્યે તેનાથી છુટા પડતા નથી.
કલહુને જ્ઞાની મહારાજે કાચકામની નામના રેગની ઉપમા આપી છે. કાચકામળી. રાગનુ શ્રીજી નામ કમાનો રંગ છે. એ રાંગવાળાની પાતાની આંખ પીળી થાય છે, શરીર બધુ પીળુ થઇ જાય છે, એટલું જ નહિં પણ તે સર્વત્ર પીણુ પીણુ જ દેખે છે. ગમે તે અંગની વસ્તુ તેને પીળીજ દેખાય છે; તેમ ક લહ રૂપી કાચકામળીનો રંગ જેને થયે હોય તે શાંત માણસે.માં પશુ કલહુ દેખે છે. તેને બધે કલહુકારી માણસેજ દેખાય છે અને તેવા અપૂર્વ વ્યાધિના સ યેગથી તેને કાઈ પણ જગ્યાએ શાંતિ પ્રાપ્ત થતી નથી.
For Private And Personal Use Only
હવે કત્તાં કહુના પરિણામનું વ્યાખ્યાન શરૂ કરતાં પ્રારંભમાંજ કહે છે કે-જે ઘરમાં વહુ (ફ્લેશ-વાણીથી વધે તેવે) હેય તે ઘરમાં લક્ષ્મીને નિવા
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સજ ન હોય. આ વચન ઉપર સત્યપાની પ્રતીત આવે તે મનુષ્ય માત્ર તરતજ તેનાથી પાછું હકે કારણે કે પ્રાયે સર્વે મનુષ્ય લહમીના અથી હોય છે, પરંતુ આ વચનની સત્ય પ્રતીત થતી નથી. જો કે પિતે કહે છે કે-કંકાસે ગેળાનું પાણી સુકાય. અથૉત્ લક્ષમી તા જાય પણ ગોળાના પાણી સુધી તેની અસર પહોંચે. પણ જે પ્રાણી કલેશથી દુર થતા નથી તેઓ લદ્દમીથીજ દૂર થાય છે. ૧.
આવા કલેથી કુટુંબના સંબંધમાં સ્ત્રી ભત્તર વચ્ચે થતા કલહનું એક દાંત પ્રશ્નોત્તર રૂપે કવિએ દેઢ ગાથાથી ચિતર્યું છે.
ભત્તર કહે છે –-હે સુંદરી ! તું ઘરની સાર સંભાળ કેમ કાંઈ કરતી નથી ? ( આટલા પિતાના સ્વામીના વચનથી પિતાનું અપમાન થયેલું માની છેડાઈ પડેલી કલેશી સ્ત્રી તેના મીણ સંબોધનની પણ દરકાર કર્યા વિના કહે છે.)
સ્ત્રી–અરે ગમાર ! ત્યારે તું પિતે શું કામ સંભાળ ક નથી?
ભત્તર કહે છે કે–અરે કેવમુખી ! જરા કાંઈ કહેતા માંજ છેડાઈ જાય છે ! માટે તને ધિક્કાર છે !
સ્ત્રી–મને ધિક્કાર શેને આપે છે? તારા જેવો સાક્ષાત્ કળિકાળ-કળીનું સ્વરૂપ બીજે કયું છે?
ભત્તર–અરે પાપીણિ! જ્યારે ને ત્યારે નિરંતર સામુંજ બોલે છે ! સ્ત્રી–પાપી તારે બાપ! વિચારીને બોલજે. મને પણ શેની કહે છે?
આ પ્રમાણે જે દંપતિ એટલે સ્ત્રી પુરૂષને વારંવાર દંતકલહુ એટલે કલેશ થતો હોય તે દંપતિને સુખ કયે ઠેકાણે મળી શકે? કારણકે આખા દિવસના કામકાજથી કંટાળેલે પતિ ઘરે આવે ત્યારે ત્યાં પણ આવી કઠોર વચનની શ્રેણી સાંભળવી પડે તે પછી તેને શાંતિ મેળવવા ક્યાં જવું? આ તે ઘરના ઉઠયા વનમાં ગયા તે વનમાં ઉઠી આગ. એ કહેવત જેવું થયું. ૨. ૩.
કલહની બાબતમાં કર્તા કાંટાની વાડનું દૃષ્ટાંત આપે છે કે “જેમ ઉપર ઉપર કાંટાઓ નાખવાથી ખેતરની વાડ થઈ જાય છે, તેમ બોલવામાં પણ ઉપરાઉપર કઠેર વચને બોલાવાથી રાડ વધી પડે છે.” વચનમાં કરતા વધે છે, સ્વર ઉંચા બેલાતા જાય છે અને સાંભળનારા માણસે એકડા થતા જાય છે. એટલે મૂખ વઢનારાએ રણે ચડે છે અને પિતે હારી ગયે એમ ન કહેવરાવવા માટે વધારે વધારે તાણી તાણીને બોલે છે. આમ કલેશ વધી પડે છે તેથી ગુવંત પ્રાણી તે કદી ભૂલ થવાથી એવા પ્રસંગમાં આવી પડ્યા હોય તે તરતજ મેન થઈ જાય છે, બેલને અટકી પડે છે અને પિતે હા એમ કહે વરાવવામાં ઉલટો આનદ માને છે, કતાં કહે છે કે પ્રાણી પરિણામે અત્યંત
For Private And Personal Use Only
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સુખનું ભાજન થાય છે. કેમકે તેને કલેશનું પરિણામ જે મહા કડવું આવે છે તે અનુભવવું પડતું નથી. કે.
નિરંતર કલહ કરવાથી સ્ત્રીને અથવા પુરૂષને કલહ કરવાની ટેવ પડી જાય છે. તેથી તેઓ સહજની વાતમાં કલેશ કરી બેસે છે, ખમવું કે શાંત થઈને સાંભળવું અથવા આમ શા કારણથી કહે છે તેને વિચાર કરે તે સમજતાજ નથી. કલેશ કરતાં કરતાં ધી થવાની ટેવ પડે છે, એટલે સહેજની વાતમાં ક્રોધ આવતાં વાર લાગતી નથી. એમ કરતાં કરતાં ભાંડવાની ટેવ પડી જાય છે, એટલે ક્રોધના આવેશ આવી વાવ્યાવચ્ચને વિચાર કર્યા વિના અપશબ્દથી વ્યાપ્ત શબ્દરચના વાપરવા મંડી જાય છે. અને પછી વિવાદ કરવાની ટેવ પડી જાય છે. કઈ પણ હકીકત કહેતાં વાદેજ ચડે છે. ઠીક કહે છે કે અકીક કહે છે? તેને વિચાર કરતો નથી. અને બસ! આ તે મારી ઉપર આક્ષેપ કર્યો, આ તે મારૂં વાંકું બોલે, એમ માની વાદ કરવાજ મંડી પડે છે. કલહ કરનારા કલેશી માણસને આવી શ્રેણીબંધ કુટેવે વેડતી જાય છે. તેનું પરિણામ ઘણું અનિષ્ટ આવે છે અને તે તેને વગર બદયે સહેવું પડે છે. આ પ્રમાણેના ચિત્તમાં ઉતાપ ધરનારો મનુષ્ય જે સંસાર છોડી મુનિ થયેલ હોય તે તે દશામાં પણ ચિત્તમાં શાંતિ અને સહનશીલતા ન હોવાથી તે પિતાના સંયમને-ચારિત્રને પણ નિરર્થક કરી નાખે છે. અર્થાત ચારિત્રના મહાન ઉત્તમ ફળને તે ભક્ત થઈ શકતો નથી. ૫.
શાસ્ત્રકાર કહે છે કે કદિ કે પ્રતિકુળ સોગને લઈને કોઈની સાથે કલેશ થઈ ગ, તે પછી પણ બેમાંથી એક પહેલા જે ખમાવે તે લઘુ હોય તે પણ તેને ગુરૂ સમજ અને તેને આરાધક જાણવો. ઉપલક્ષણથી જે પ્રથમ ન ખમાવે તે ગુરૂ હોય તે પણ તેને લઘુ જા અને આરાધક ન જા . ઉપરાંત જે પછી પણ ન ખમાવે તેને તે કનિજ જાણે અને ચારિત્રને વિરાધક જાણવે. કેમકે સિદ્ધાંતકારનું વચન છે કે- વસનાર ૩ સામ=મણ પણાને સાર ઉપશામ-શાંતભાવ-ક્ષમા સ્વભાવ છે. ચારિત્રનું રહસ્યજ ઉપશમની પ્રાપ્તિ કરવી તે છે. તેથી કત્તાં કહે છે કે-જે કલહ શમાવે છે–પિતે તે કલહ કરતા નથી પણ જ્યાં કલહ થતા હોય ત્યાં પણ તેનું શમન કરાવે છે તેને ધન્ય ધન્ય છે. અર્થાત્ તે પ્રાણ વિશેષ ધન્યવાદને પાત્ર છે. ૬.
. હવે કળણ કરવાના અને ન કરવાના અથાત્ કહિ કરનારા અને ન કરનારા અધિકારી બતાવતા સતા કર્તા આ વિષયને ઉપસંહાર કરે છે.–નારદ જ્યાં ત્યાં જઈને કલેશ જગાડનાર, કલેશની ઉદીરણ કરનાર, સ્ત્રી-વભાવેજ જેને કલેશ વહાલો લાગે છે તે અને નિર્દક પુરૂષનું રિસ ( હૃદ્ય) એ જણ જ્યાં
For Private And Personal Use Only
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
અને ત્યાં કલેશ જગાડે છે. નારદને તે તેવી રમતમાં આનંદ આવે છે. સ્ત્રીઓને અડ્ડાળે ભાગે ફ્લેશ પ્રિય હોય છે, તેથી તે અન્યત્ર પણ સાચી પેટી વાત ફરીને કલેશ કરાવે છે, અને જૈના ચિત્તમાં દયાને! વાસ હોતો નથી એવા નિય પુરૂષો અનેક પ્રકારની ચાડી ચુગલી ખાઇને, સાચી ખોટી વાતો કરીને તેમજ પારકાં છીદ્રા પ્રગટ કરીને કલેશ જગાડે છે. આ ત્રણ જાતિવાળાને ક્લેશના અધિ કારી કહ્યા છે અને તેના પ્રતિસ્પર્ધિ તરીકે સજ્જન, સુજસ અને સુશીલ એવા મહુત પુરૂષોને કલેશ નિવારવાના અધિકારી કહ્યા છે. જેએ સજ્જન છે, સજ્જ નના જે જે ગુણા શાસ્ત્રમાં વર્ણવ્યા છે તેવા ગુણવાળા છે, જેઓ ચરાવાળા છે, અર્થાત્ જેના ભલા યશ સત્ર ગવાય છે, જેની યશકીન્તિ ખેલાય છે અને જેએ સુશીલ છે અર્થાત્ સદાચારવાળા છે, સદાચાર પરાયણ છે, દુરાચારથી દૂર ભાગનારા છે તે જ્યાં હોય ત્યાં ક્લેશને વારે છે અને પોતાને સ્વભાવ શાંત રાખે છે. કારણ કે કેટલીકવાર બીજાને કલેશ સમાવવા માટે જતાં પોતાને પણ કડવાં મીડાં વચનો સાંભળવા પડે છે. પણ સજ્જને, ચાવાળાઓ અને સદાચારી મનુષ્યા તેથી પાત કિંચિત્ પણ આવેશમાં આવી જતા નથી. પેાતે શાંતજ રહે છે. એવા ગુણવાન મનુષ્યેાજ કોઇ પણ સ્થાનકે લેશને શમાવી શકે છે. છ
આ છેલ્લી ગાથામાં સુયા રાજ્જી કત્તાએ પોતાનું નામ પણ સુચવ્યુ છે. આ પાપસ્થાનક બહુ કનીષ્ટ એટલા માટે છે કે તેને પ્રવેશ સર્વત્ર અસ્ખ લિત છે. તેથી તેના નિવારણ માટે કત્તએ આ સઝાયમાં વિશેષ કહેવાને પ્રયાસ કર્યા છે, તેનું કિંચિત્ રહસ્ય અમે યયાતિ અહીં બતાવ્યુ છે. જો કે ઞની અંદર તા આ કરતાં અત્યંત રહસ્ય ભરેલું છે. પરંતુ આટલી હકીકત પણ જે પ્રાણી લક્ષમાં લેશે--હૃદયમાં ધારણ કરશે તે પ્રાણી અવશ્ય લેશથી દૂર રહી શાંત ભાવને સ્વીકારશે. એમ અમને ખાત્રી છે, ચલ વિસ્તરણ,
चतुर्थवतोपरी नागिल कथा.
મેમાર્ગમાં ચાલેલા સત્પુરૂષારૂપી પિથકને અચાર્ય તરૂપી દીવાના પ્રકાશને ઉચ્છ્વાસ કરનારૂ ચેથ્યુ બ્રહ્મચર્ય વ્રત કહેલુ છે. સ્વદારાને વિષે સતે અથવા પરદારને ત્યાગ કરવા એ ચૈત્રુ અણુવ્રત ગૃહસ્થીઓને માટે કહેલુ છે. જેએ પરદારના ત્યાગરૂપ વ્રતની તીવ્રતાવડે દેદીપ્યમાન હાય છે, તેએમાં નેહા દિક દોષે ભયને લીધે સ્થિતિજ કરતા નથી. અહા ! મેક્ષની સન્મુખ થવાનાં કારણુરૂપ આ બ્રહ્મવંત નાગિલની જેમ સર્વ વિપત્તિઓને નાશ કરનાર થાય છે,
For Private And Personal Use Only
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
નાગિલની કથા. ભજ રાજના બહુરૂપી સર્પ રક્ષણ કરેલું જાણે ધર્મનું નિધાન હોય એવું મહાપુર નામે નગર છે. તે નગરમાં જિનેન્દ્રની સેવાના પરિચયથી પ્રાપ્ત થયેલા વિવેકવર્ડ જેનું મન વિકસ્વર છે તથા જેની લમી જગતને વિસ્મય કરનારી છે એ લમણ નામે મેટો વણિક રહેતા હતા. તેને આભુષણથી ભૂષિત નહીં છતાં પણ અરિહંતની ભક્તિથી ભુષિત થયેલી, વિવેકવાળી અને વિનય સંયુક્ત નંદા નામની પુત્રી હતી. સેંકડે સતીઓના મસ્તકની માળા સમાન આ પુત્રીએ બાલ્યાવસ્થાનું ઉલ્લંઘન કર્યું, ત્યારે તેણીને ચગ્ય એવા વરની શેધ કરતા પિતાને તેણીએ નિઃશંકપણે કહ્યું કે –“જે પુરૂષ અજનરહિત,' એક સરખવાટવાળો, જેમાં સ્નેહ (તેલ) ને નાશ ન થાય એ અને નિશ્ચલ દવે હમેશાં ધારણ કરતા હોય તે મને પરણનાર થાઓ.” આ પ્રમાણે તે પુત્રીનું વચન શ્રેષ્ઠી હમે ડાં વર થવા ગ્ય પુરૂને કહેવા લાગે, અને “આ પુત્રીને એ ભિગ્રહ શી રીતે પૂર્ણ થશે ?' એવી ચિંતાથી તે દુખી થવા લાગે.
તે ગામમાં મનોહર શરીવાળો એક નાગિલ નામને જુગાર રહેતા હતા, તેણે ઉદ્યાનમાં રહેલા વિરૂપાક્ષ નામના યક્ષને ઘણું ઉપવાસવડે પ્રસન્ન કરીને તેની પાસે આગ્રહથી માગ્યું કે- નંદાએ જેવા દો કહ્યા છે, તે દી તું મારા ઘરને વિષે કરી દે.” તે સાંભળીને ય તેને તે પ્રમાણેનો દવે આપે, ત્યાર પછી તે નાગિલ લકમશ્રેણી પાસે જઈને કહ્યું કે-“મને જુગારી તથા દરિદ્રને જો તમે તમારી પુત્રી આપો, તે હું તેણીને અભિગ્રહ પૂર્ણ કરવા સમર્થ છું.” શ્રેષ્ઠીએ કહ્યું કે-“હે ભદ્ર ! તું ગમે તે હે પરંતુ જો તું અભિગ્રહને પૂર્ણ કરે તે હું સમુદ્રને ગંગાની જેમ મારી પુત્રી તને આપું.” તે સાંભળીને નાગિલ બે કે-“તે તમે મારે ઘેર આવીને તે વે જોઈ જાઓ.” એટલે શ્રેષ્ઠી પોતાના કુટુંબ સહિત તેને ઘેર ગયો. દારિદ્રવડે ઉપદ્રવ પામેલા નાગિલના ઘરમાં તેજ જોઈને તે શ્રેષ્ઠી પુત્રીને વિવાહ કરવા ઉત્સાહવાળો થઈ હર્ષ પામે. સર્વે લેકે પણ તેવા પ્રકારને દી જોઈને કેતુકથી પ્રફુલ્લિત નેત્રવાળા થયા. પરંતુ નંદા તે આનંદ રહિતજ થઈ. ત્યારપછી તે શ્રેષ્ઠીએ તે નાગિલનું ઘર ધનધાન્યાદિક વિભથી શણગારીને તથા નગરને ઉત્સવવડે સુશોભિત કરીને પિતાની પુત્રી તેની સાથે પરણાવી.
વિવેકરૂપી અમૃતની વાવ સમાન તે સુંદર સ્ત્રીને પરણ્યા છતાં પણ તે નાગિલ જુગારથી નિવૃત્તિ પામ્યું નહીં. “કે પુરૂષ વ્યસનને સુખે તજી શકે ?
૧ જે દીવાની મેશ (કાજળ) ન પડે તેવા. ૨ બળવાથી જેની વાટ ઘટે નહી ને.
For Private And Personal Use Only
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પછી તે જુગારી જેમ જેમ જુગારમાં ધન દાસ્તા હો, તેમ તેમ લક્ષમણ શ્રેણી પુત્રી પરના પ્રેમને લીધે પૂર્ણ કરતા હતા. તે નાગિલ વિત્ત હારીને તથા પર. સ્ત્રીઓ સાથે કીડા કરીને ઘેર આવતા, ત્યારે નંદા આનંદ સહિત તેની સેવા કરતી. તે જોઈને નાગિલ વિચાર કરતા કે-ખરેખર હું આ (નંદા) ને વહાલે લાગતું નથી. કેમકે જો હું ખરેખર વહાલા હુઉ તે આ અપરાધ છતાં પણ તે મારા પર જરા પણ ક્રોધ કેમ કરતી નથી ? ” એકદા તે નાગિલ જુગારમાં ઘણું દ્રવ્ય હારી ગયે, એટલે જુગારીઓથી ત્રાસ પામીને તે વનમાં ગયે. ત્યાં એક જ્ઞાની મુનિને જોઈને તેણે હાથ જોડીને પૂછ્યું કે-“હે મુનિ ! મારી પ્રિયા શુભ સ્વભાવાળી છે. તે પણ મને ચિત્તમાં કેમ ધારણ કરતી નથી.” આ પ્રમાણે તેના પૂછવાથી તેની યોગ્યતા જાણીને જ્ઞાની મુનિ બેલ્યા કે તે વિવેકવાળી સ્ત્રી વિવેકી પતિને છતી હતી, તેથી તેણીએ તેવા પ્રકારના દીવાના મીષથી તેવા ગુણવાળા વિવેકને જણાવ્યા હતા. તેમાં માયારૂપ અંજન વિનાને, નવ તત્વની સ્થિતિરૂપ અખંડ વાટવાળે, પ્રેમના નાશરૂપ તેલના નાશ વિનાને અને સમકિતના ખંડનરૂપ કંપ વિનાને વિવેકરૂપી દવે જે ધારણ કરે, તે મારા પતિ છે. આ પ્રમાણે તેણીએ દીપના મીષથી વિવેકી પુરૂ પજ કહ્યા હતા. પરંતુ કેઈએ તેને અર્થ પૂછ નહીં, અને તે તારા ઘરમાં કાજળ વિનાને, વાટ રહિત, તેલનો ક્ષય ન થાય એ અને કંપરહિત અદભુત દવે સાક્ષાત્ કર્યો. તેવા પ્રકારને દીવ જેવાથી તે સતી ઉત્તર રહિત થઈ અને લજજાવડે માન રહી એટલે વિવેક રહિત એ તું તેણીને પર. તે સ્ત્રી સતી હોવાથી તેને પરણનાર તને જોઈને હર્ષ પામતી નથી, અને તું અવિવેકી છે તેથી વિવેકવાળી તે તને ચિત્તમાં ધારણ કરતી નથી. આ પ્રમાણે જ્ઞાનીનું વચન સાંભળીને તે નાગિલે, મુનિએ કહેલા વિવેકને સારી રીતે અંગીકાર કર્યો, તથા પ્રીતિને પુષ્ટ કરનાર સ્વદારા સંતવ નામના વ્રતને ગ્રહણ કર્યું.
ત્યારપછી નાગિલે ઘેર જઇ, કનાન કરી, જિનેન્દ્રની પૂજા કરી અને સુપાત્રને દાન દઈ વિધિ પ્રમાણે ભોજન કર્યું. તે જે પોતાના પતિને વિવેકી થયેલે જાણ આનંદ પામેલી નંદા ગંગાજળ જેવા નિર્મળ વચનવડે બોલી કે-“હે નાથ ! આજે તમને હું વિવેકી જેઉં છું, તેથી શીલરૂપી જળથી સિચન થયેલી મારી જિદ્રની સેવા ફળીભૂત થઈ.” તે સાંભળી નાગિલ બોય કે-“હે સુંદરી ! મે સર્વ વ્યસનને ત્યાગ કરીને આજે વિવેકને અંગીકાર કર્યો છે, તેમાં ગુરૂ મહારાજને ઉપદેશ કારણરૂપ છે. ત્યારપછી સદ્ધર્મ, શીલ અને પ્રેમરૂપ છે મેરાના ગુણે એ કરીને પાવાયેલું તેમનું ચિત્ત અત્યત એકરૂપતાને કહ્યું અને નિરૂપમ પવાળા, ધર્મધ્યાનમાંજ બુદ્ધિને લય કરનાર અને મનની વ્યથાથી
For Private And Personal Use Only
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
મુક્ત થયેલા તે બન્ને દંપતિની દેહકાંતિ અત્યંત વૃદ્ધિ પામી.
એકદા કાંઈક ઉત્સવ હોવાથી નંદા પિતાના પિતાને ઘેર ગઈ હતી. તે વખતે નગિલ ચંદ્ર સન્મુખ દષ્ટિ રાખીને અગાશીમાં સુતે હતે. તેવામાં આકાશમાગે જતી પતિના વિયેગવાળી કોઈ વિદ્યાધરી તે નાગિલના સ્વરૂપથી મેહુ પામી. કામ ઉત્પન્ન થવાથી તેની પાસે આવીને તે બોલી કે –“હે સ્વામી ! હું કામાગ્નિની શિખાથી તાપ પામી છું, તેથી તારે શરણે આવી છું. માટે હે લાવણ્યના સાગર ! મને તારા બાહુ રૂપી કલેલમાં નવરાવ. હું વિદ્યાધરના શિરોમણિ હંસ નામના રાજાની પ્રિય છું, ગીતવડે કવિની જેમ તે મારા ચિત્તનું આકર્ષણ કર્યું છે, ચંડ નામના વિદ્યાધરપતિની હું લીલાવતી નામની પુત્રી છું, હું તારા વડે આદરમાન પામીને ખરેખરી લીલાવતી (વિલાસવાસી) થઈશ. જો કદાચ તું મને અંગીકાર નહીં કર, તે મૃત્યુ મને અંગીકાર કરશે, અને તેથી કરીને હે ધર્મિક ! શું તું સ્ત્રી હત્યાને પાતકી નહીં થાય ? થશે. વળી હું મારા પતિની તથા પિતાની વિદ્યાઓનું રહસ્ય જાણું છું, તેથી તે (વિદ્યાના રહસ્ય) વડે તે બનેને જીતીને તેમનું રાજ્ય હું તને અપાવીશ, માટે તું મને ભજ, અને મારું વચન અંગીકાર કર.” આ પ્રમાણે બોલીને તે મૃગનયના કંપતી કંપતી પિતાના મસ્તકવડે તેના પગને સ્પર્શ કરવા દોડી. તે જોઇને “મને પરસ્ત્રીને પર્શમાત્ર પણ ન થાઓ ” એમ વિચારીને તે નાગિલે પિતાના પગને જાણે અગ્નિવડે દાઝતા હોય તેમ જલદીથી પાછા ખેંચી લીધા. તે વખતે વિદ્યાધરી અત્યંત ક્રોધ પામી. અને આકાશમાં અગ્નિથી તપેલા લેઢાના મેટા ગોળાને વિકુવીને તેના પ્રત્યે બેલી કે-“મને ભજ, નહીં તો હમણાં આ ગોળાવ તને ભરમ કરી નાંખીશ.” આ પ્રમાણે પ્રથમ લેભવાળા વાકયેથી તે લેભાયે નહીં, તેમજ પછી ભયના સ્થાનથી તે ભય પણ પામ્યો નહીં. ત્યારે તે જાજવલ્યમાન ગળે સૂત્કાર કરતા તેના મસ્તક પર પડશે. તે વખતે તે વિદ્યાધરી મનમાં વિચારવા લાગી કે-“જરૂર આ બળી ગયે, બળી ગયો. ” પરંતુ તે નાગિલ નવકાર મંત્રનું સમરણ કરતા હતા તેથી તેને કાંઈ થયું નહીં. તેની વિપત્તિનો સમૂહ નાશ પામે. એટલે લજાના આવેશથી તે ખેચરી અદશ્ય થઇ ગઈ અને નાગિલ નવકારના પ્રભાવથી અત્યંત રોમાંચિત થયે.
ત્યાર પછી દાસીએ બારણું ઉઘાડવાથી કપટ રૂપવાળી નંદા ઘરમાં આવી, અને “તમારા વિના મને પિતાને ઘેર પણ ગમ્યું નહીં ઇત્યાદિ બોલતી તે તેની પાસે આવવા લાગી. તે વખતે તેણીના આકાર, વાણી અને ગતિએ કરીને “આ નંદાજ છે એમ જણાતાં છતાં પણ ખેચરીના અનુકળ ઉપસર્ગની શંકા ખતે તે. શરીરને સેકચી લેતે બે કે-“હે કમળનેત્રા ! જે તે ખરેખર
For Private And Personal Use Only
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
નંદાજ હોય, તે જલદી મારી પાસે આવ. અને જે કદાચ બીજી હોય, તે સ્વામી ધર્મ તારી ખલના કરનાર થાઓ.” તે વખતે તે ખેચરીની ગતિ ખલના પામી. અને થિર થઈને તે સન્મુખ ઉભી થઈ રહી, નાગિલના સદાચરણથી વિસ્મય પામેલી તેણીની મૂર્તિ (શરીર) સ્તબ્ધ થઈ ગઈ.
પછી તેણીનું કપટ જોઈને બીજા કપટની શંકા રાખતા તે નાગિલે શીલભંગના ભયથી તરતજ પોતાને હાથે કેશને લોન્ચ કરી ચારિત્ર અંગીકાર કર્યું. ત્યારપછી શાસનદેવીએ આપેલા યતિષને ધારણ કરી તે નાગિલ પેલા દીવાની પાસે જઈને આ પ્રમાણે બોલે કે-“હે વિરૂપાક્ષ યક્ષ! મેં તને નંદાના લાભથી આરાધીને અદ્દભુત દીવા રૂપ કર્યો હતે હવે હું કૃતાર્થ થયે છું માટે હવે તું જા. તે વખતે તે દીવામાંથી પણ ભાષા (વાણી) પ્રગટ થઈ કે–“હે સ્વામી ! યાજજીવ પર્યત તું મારે સેવવા લાયક છે. તેથી હું તારી સાથેજ રહીશ, પરંતુ સૂર્યની જેમ મારી પ્રભાવ: સચિત્ત પર્શને દેષ (અગ્નિકાયના સ્પર્શને દોષ) તને લાગશે નહીં.” ત્યારપછી તેવા પ્રકારના મહાશીલથી પ્રસન્ન થયેલી અને દેદીપ્યમાન વિદ્યાવાળી તે વિદ્યાધરી વદે પગલે પગલે પ્રભાવના કરતા અને તે યથાર્થ કથા જાણવાથી વૃદ્ધિ પામતા હર્ષવાળી થઈને જેણે તતજ દીક્ષા ગ્રહણ કરી છે એવી તેમજ જેનાં પાપ સમૂહ નષ્ટ થયા છે એવી નંદા પ્રિયા સહિત, સૂર્યોદય છતાં પણ જેની ક્રાંતિ હણુતી નથી એવા દીવા વડે શભ, તથા આશ્ચર્ય સહિત લેકવડે જેવાતે તે નાગિલ ગુરુ મહારાજ પાસે ગયે. નંદા સહિત તે નાગિલ વિધિ પૂર્વક દીક્ષા ગ્રહણ કરીને પછી ગુરૂની સાથે મેટા અરણ્ય, ગામ અને પુર વિગેરેમાં વિહાર કરવા લાગે. રાત્રીએ પણ તે દીવાના ઉતમાં ભાગતાં શેડા દિવસમાં જ તેણે શાસ્ત્ર સમૂહનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું. પ્રાંતે ચારિત્ર લીધા પહેલાં જ તે નંદા સાથેના નેહવાળા તેણે આગામી ભવનું આયુષ્ય બાંધેલું હોવાથી તે બને હરિવર્ષ માં ક૯પવૃક્ષની નીચે યુગલીયા થયા. ત્યાંથી પુણ્યના શેષને લીધે સ્વર્ગના ભોગસુખ ભેળવીને તે અને મહાવિદેહ ક્ષેત્રમાં મનુષ્ય થઈમેક્ષ પદને પામ્યા.
મિક્ષને માટે તત્પર થયેલા ડાહ્યા પુરૂએ નાગિલ અને નંદાની જેમ ધમ રૂપી વૃક્ષને વૃદ્ધિ પમાડવામાં વૃદિરૂપ થા વ્રતને અવશ્ય ધારણ કરવું.
છે ત વતુર્થત્રવિવારે નાસિકથા છે
૬ એ પ્રથમ આયુષ્ય બાંધ્યું ન ડાત તે આવા ચારિત્રને આરાધનથી અવશ્ય મા નિક દેવતાજ થા..
For Private And Personal Use Only
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
SA
ની
मेवाड मारवाडनां केटलांक तीर्थस्थानो.
( લખનાર-મૌક્તિક ) ( અનુસંધાન પૃષ્ટ ૧૮૩ થી. )
જોધપુર. જોધપુરનું રટેશન ઘણું જવર છે. ટેકાન ઉપર બીકાનેર તથા અહીં મજુરની સારી સગવડ છે. દાણ માટે અને સ્ટેશનેએ અને આખી જોધપુર બીકાનેર રેલવેમાં વધારે દેખરેખ રાખે છે અને કેટલીકવાર પિટીઓ લાવીને જુએ છે. બધા યાત્રાળુઓને વિશેષ કનડગત થતી નથી. જોધપુર સ્ટેશન નજીક મેટી ધર્મશાળા જામનગરવાળી રાણીના નામથી બંધાવી છે. તેમાં સર્વને ઉતરવાની છુટ છે. તે મેટી ધર્મશાળામાં જ ન હોય તો સામે બીજી વિશાળ ધર્મશાળા છે, તેમાં દરોજના બે આનાને ભાડે વિશાળ ઓરડે ભાડે મળી શકે છે. આ ધર્મશાળામાં ઉતરવાથી સગવડ વધારે થાય છે, તેથી ત્યાંજ ઉતરે કરી નિત્યકમાંદિથી પરવારી શહેરમાં જવું. અહીંની ધર્મશાળા બીકાનેર જેવી સ્વચ્છ નથી પણ સારી છે.
જોધપુર શહેર ઘણું વિશાળ છે. વસ્તી પણ મોટી છે અને મારવાડના પ્રમાણમાં વેપાર અને તેની ધમાધમ વિશેષ છે. બીકાનેર જેવું છે. આ શહેર નથી અને શહેરની બાજુમાં ટેકરી હેવાથી અને શહેર પણ ટેકરી પર વસેલું હોવાથી ચઢવા ઉતરવાના વાળ શહેરમાં ઘણું આવે છે. રસ્તાએ ઘણુંખરા પથ્થરના બાંધેલાં છે. જોઈતી વસ્તુઓ અહીં મળી શકે છે.
તાંબર જનેનાં આડ ચ છૂટા છૂટા આવી રહેલા છે. દર્શન કરવા યોગ્ય છે. અહીંના દેરાસરમાં એક ચિંતામણિ પાર્શ્વનાથનું ચિત્ય બહુ પુરાણું છે. પ્રતિમા અને માથે એક હજાર ફણ છે અને એવા વિશાળ બિંબને એક આરસમાંથી બનાવેલા છે. એ દેરાસરનું જીદ્ધારનું કામ કાનમલજી પટવાએ કરાવ્યું છે. વ્યવહારમાં
તે મધ્યમ સ્થિતિને લેવા છતાં બહુ પ્રયાસ કરીને ઘણા ઓછા ખર્ચે દેરાસને મિનાકારી કામથી સુશોભિત બનાવ્યું છે, પિતે ભક્તિમાં બહુ વખત ગાળે છે અને આ જવનો લાભ ખરેખર લે છે. અમે ગયા તે દિવસે તેમણે રાત્રે ખાસ ભાવના કરાવી હતી અને તે માટે પિતાની ટેળીને સર્વ બંધુઓને બોલાવ્યા તા. હારમેનિયમ, નરઘાં અને સાથે મારવાડી બંધુઓનું મત રાગથી ગાયન એટલું આકર્ષક થઇ પડે છે કે જેઓએ એકવાર કાનમલજીને પ્રભુ ગુણગાન
For Private And Personal Use Only
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
કરતાં સાંભળ્યા હોય અને તેની તે વખતે પ્રભુ સાથે થતી લીનતા જે હાય તેઆ ગીતમાનમાં શું મહત્વ છે તે સમજ્યા વગર રહે નહિં. તેમની સાથેના ગાનારા તથા ઝીલનારા એવા એક સરખી ઢમથી પદ્ધતિસર અને આલાપ તથા તાલની ભૂલ કર્યા વગર ગાય છે કે મ સાંભળીને સહૃદય માહુ સૈાનાં મુખમાંથી હોદ્દગાર નીકળ્યા વગર રહે નહિં ગીત વાજીંત્રની પૂજાના પ્રસંગે શાસ્ત્રકાર કહે છે કે તેમાં જ્યારે લીનતા થાય ત્યારે જીવ અનંત ગાયું પુણ્ય બાંધે છે, એને અહીં સહુજ અનુભવ થાય છે. જોધપુરમાં આવા વિશાળ હૃદયના ગુણાનુરાગી સજ્જનના મેલાપ દરેક યાત્રાળુએ અવશ્ય કરવા ચગ્ય છે. તેએ મધ્યમ સ્થિતિના હોવા છતાં યાત્રાળુની સગવડ માટે અનેક પ્રકારના પ્રસગે ોધી કાઢે છે. દેરાસરના જીર્ણોદ્ધારનું કામ એવુ સુદર કર્યું છે કે રાત્રે જ્યારે લાઈટ થાય છે અને સામેના ચાકમાં મળી ગાવા બેસે છે ત્યારે પ્રભુ સાથે જરૂર લીનતા થઈ જાય છે અને તને ઝળકાટ કાચના કામમાં પ્રતિબિંબરૂપે પડે છે. દેરાસરો દૂર દૂર હાવાથી દર્શન કરવામાં તથા પૂજનમાં વધારે વખત થાય છે; પરંતુ તેટલા વખત ખરેખર સાર્થક થાય છે.
અહીંથીજેસલમીર જવાય છે. એ દિવસને ગાલને રસ્તા છે. જેસલમીના ભંડાર જોવાની બહુ ઇચ્છા હતી, પણ વખતના સËાચને લઈને ખની શકયું નિહં. અહીંથી પાકરણ લાધી જઇ શકાય છે જયાં પણ શ્વેતાંબર બંધુઓની સારી સખ્યા છે. અહીંથી એશીઆ નગરી જે એશવાળ બધુઓનું ઉત્પત્તિ સ્થાન કહેવાય છે ત્યાંપણ જઇ શકાય છે. જરા સ્થિરતાથી યાત્રા કરવા આવનારે આવી આવી જગેએ જરા કષ્ટ વેઠીને પણ જવુ ચેગ્ય છે. યાત્રામાં જેમ કષ્ટ વેઙાય તેમ ચેતનજી મા પર આવતા જાય છે. એને કષ્ટથી સારા દિ પણ પડતા નથી. એ નિયમ બરાબર ધ્યાનમાં રાખવા. આ દેહુને ચગ્ય ખોરાક વિગેરે २४३२ પડવે આપવો, ખડી એને બહુ પ પાળવાથી તે તે નકામું ભારભૂત થઈ પડે છે. કે પણ વસ્તુ ભાડે લીધી હોય તો તને જેમ અને તેમ વધારે લાભ લેવા ઇચ્છ રહે છે, તેમ આ શરીરની પાસેથી પણ ચેગ્ય ભાડું આપીને તેના અદલામાં બરાબર કામ લેવું. હાલ તે! મુસાફરીના અનેક પ્રકારનાં સાધને એટલાં વધી ગયાં છે કે પૂર્વનો પડે કષ્ટ વેડવુ પડતુ નથી અને ખાસ કરીને જાનમાલની સલામિત એટલી બધી રહે છે કે મનમાં ભય પણ લાગતા નથી. આવા સુંદ વખતમાં જે પવિત્ર જગાએ આપણા પૂર્વના મહાત્માએ વિચરી ગયા દિય આપણા પૂર્વ પુછ્યો રહી ગયા હૈ. આપણા પૂર્વજો વસી રહેલા હાય, મ જાનુ' જરૂર સ્પર્શન કરવુ. આમ એક એવા નૈસિર્ગક આનંદ આવે છે ! એનુ વર્ણન કવિજ યથાસ્થિત રીતે કરી શકે.
For Private And Personal Use Only
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
18 ના 11 -૮નાર વિધાના,
18
જોધપુરમાં મ્યુનિસિપાલીટિના નિયમે રીતસર જળવાતા હોય એ બંબસ્ત જોતા નથી. ગામમાં સ્વછતા બહુ ઓછી છે. બીકાનેર અને જોધપુરની સરખા માણીમાં બીકાનેર ઘણી ખરી રીતે ચઢી જાય તેમ છે. અહીં બે મોટા તળાવ છે, ટેકરી ઉપર દેવીનું મંદિર છે. શહેરમાં એ શિવાય ખાસ જોવાલાયક કોઈ થળ નથી. શહેરમાં ફરતાં જે આનંદ બીકાનેરમાં આવે છે તે અહીં આવતે નથી, પરંતુ વ્યાપાર અહીંને બીકાનેર કરતાં ઘણું વધારે જણાય છે. એકંદરે યાત્રા દરમ્યાન જોધપુર ટેટની રાજધાનીના આ શહેરની પણ ભેટ લેવા લાયક છે.
અહીંના જૈન આગેવાને બહુ ઉત્સાહી છે. કેન્ફરન્સની પ્રથમ બેઠકના પ્રેસીડન્ટ અહીં વસે છે. જેઓના પુત્ર પણ બહુ ઉત્સાહી છે. જોધપુરમાં એક વખત કેન્ફરન્સ ભરવા તેઓની ઈચ્છા છે. કોન્ફરન્સ જેવી સંસ્થાથી જનકે મને કેટલા લાભ થયા છે અને ભવિષ્યમાં થવાનો સંભવ છે તે સંબંધી બહુ ઉત્સાહથી તેઓ વાત કરતા હતા. ઉદેપુર, અજમેર તથા અહીંના આગેવાનો સાથે કે રન્સ સંબંધમાં વાતચીત થતાં મનમાં એટલે સંતોષ થયો કે જૈનકોમનું ભવિષ્ય હિતુ તદન આશા વગરનું નથી.
પાલી. અહીંથી આગળ વધતાં પ - શહેર લુણી જંકશનને રસ્તે જવાય છે. લુણીથી કરાંચી જનારને ટન બદલવું પડે છે. પાલીના સટેશનથી શહેર જરા દુર છે. નવલખા પાર્શ્વનાથનું મંદિર ની બીજી બાજુ છે અને શહેર પાઘદીપને લાંબુ હોવાથી ધર્મશાળામાં પહોંચતા વધારે વખત લાગે છે. ધર્મશા'શામાં સગવડ સારી છે તેથી યાત્રાળુને ત્યાંજ ઉતરવું અનુકળ પડે છે. નવલખા પાર્શ્વનાથનું ચર્ચ ધર્મશાળાની વચ્ચે આવી રહેલું છે. નજીકમાં મંત્રીઓની દુકાન છે. પૂજા સેવા કરવા માટે આ સ્થાન–દેરાસર બહુ રમણીક છે અને ત્યાં ધમાધમ બહુ ઓછી હોય છે. એ સ્થાનમાં પૂજન કરતાં મનમાં બહુ હર્ષ આવે છે અને બિબાદ જેવું શાંત દયાળ ફરીવાર યાદ આવે છે. આ નવલખા પાર્શ્વનાથનું દેરાસર એક નવલખા શેઠે બંધાવ્યું છે. તેઓની પાસે નવ લાખ પિયાની પુજી હતી એમ કહેવાય છે. તેના નામ ઉપરથી આ ચયને નવલખા પાર્શ્વનાથનું ચય કહેવામાં આવે છે. આવા શાંત સ્થળમાં બને તેટલા વખને પગ કરી ચેતનજીને સંભારવા અને તેમ કરવા માટે પ્રભુગુણ સ્તવના ભાવથી યેગ્ય રીતે કરી પ્રભુના વ્યક્ત ગુણ અને ચેતનજીના આવરત ની એક્યતા ઘટાવી જિવનનવને વિસ્વર કરે એવી ભાવના અંતઃકરણ
For Private And Personal Use Only
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પાલીમાં શ્વેતાંબર તેના કુલ છ મદિશ છે. સભાળ સારી રહે છે. દેરાસરમાં દર્શન કરતાં આલ્હાદ થાય છે. શહેરમાં પણ એક ધર્મશાળા છે અને ઉપાશ્રય પણ સારૂં છે. શહેર ચાખ્યું છે પણ બીકાનેર જેવું નિહ. મ્યુનિસિ પાલીડેની દેખરેખ નિહુ જેવી છે. પાલીથી એક માઇલ દૂર એક ડુંગરી છે તે બહુ સુંદર છે. એ ડુંગરીએ સવારે અથવા સાંજે જતાં મનમાં બહુ આહ્લાદ થાય છે. ડુંગરના પાદ સુધી ગાડીએ જઈ શકે છે. ડુંગરી ઉપર પગથી બાંધેલાં છે. ત્યાં ચડતાં અને ઉપરના સુદર પ્રાસાદના દર્શન કરતાં બહુ આનંદ આવે છે. દેરાસરના વિશાળ ચાટમાં અજવાળી રાત્રે બેસવા લાયક છે. ફાઇ પ્રકારને ભય નથી. જરા ઉપર ચઢતાં દેવીદિર આવે છે. અહીં ધર્મશાળા પણ છે. પાલીના લેાકેા જમણ-ઉર્જાણી નિમિત્ત અથવા પુર્ણિમાની રાત્રે અહીં અહુવાર આવે છે. જગા અટલી શાંત છે કે મનમાં તેની છાપ પડયા વગર રહે નહિં. અહીંથી આખા શહેરને અને અનેક ખેતરેશને દેખાવ જોઇ શકાય છે. અમે ઉપર પહોંચ્યા ત્યારે સૂર્ય અસ્ત થવાનો વખત થવા આવ્યા હતા, તે પ્રસગે મન ઉપર જે છાપ પડી છે, તે વારંવાર યાદ આવે છે. આવી શાંત જગામાં કાર્યોત્સર્ગ ધ્યાન અથવા પ્રભુશુણગાન કરતાં ચેતન નિર્મળ થાય છે. યાત્રા દરમ્યાન આવા જે જે સ્થાનક ભેટવાનો પ્રસંગ આવે તેના લાભ લેવામ વુ નિરુ
પાલી શહેર સારૂં છે. ની મારવાડનું તે નાકું છે, ત્યાં મીઠાઇ, તમાકુ ( સુઘલાની તપખીર ) અને બીકાનેરી કામળી તથા સથારીઓ મળે છે. વ્યાપાર પશુ સારા છે. શહેર લાંબું બહુ છે. અહીંથી મારવાડ જંક્શન સ્ટેશને આ જેને રાણકપુરની પંચતીથી, શીરહી, બામણવાડાની પચતીથી અને આજી વિગેરે સ્થાનાએ જવુ' હૈય ત્યાં જઇ શકાય છે. અમે સ તા વખત ભરાઈ ગયેલે હાવાથી અહીંથી મુંબઈ પાછા ફર્યાં.
મેવાડ મારવાડના તીર્થોમાં યાત્રા કરતાં બહુ આનંદ ઉપજું તેવુ છે. રેલ વની સગવડ એટલી બધી વધી ગઈ છે કે ખરાબર તપાસ કરી ચાલવામાં આવે તા કાઇ પણ જંગામ નકામા કાળાધૈપ થતા નથી. ઉપરના ઘણાખરાં-લગભગ બધાં તીસ્થાન અને અન્ય સ્થળેામાં ધર્મશાળાની સગવડ છે અને તેની માજીમ મેદીઓની દુકાન હાય છે, નજીવી કિ`મતે કામ કરનાર ભાઇઓ મળી શકે છે અને ઘણી ખરી જગાએ તા વાસણ, ગોદડાંની પણ સારી સગવડ છે. રસે કરનાર તે પેલાની સાથે રાખવાની જરૂર છે; કારણકે મારવાડી લેકની કરેલી એઈ પશુને અનુકળ આવે કે નિહું એ ઘાના સબંધમાં શંકાસ્પદ છે.
For Private And Personal Use Only
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
મેવાડ મારવાડનાં કેટલાક નાધસ્થાના,
પ
જેએ ગુજઃસ્થ હોય તેમણે સાથે સ્ત્રીએ હોય તે પણ રસાઇ કરનાર સાથે રાખવે ઉચિત છે, કારણકે તેથી યાત્રામાં બહુ સગવડ પડે છે. દનાદિથી પરવારી લેવાય તે દરમ્યાન રસાયે રસોઇ તૈયાર કરે છે. શ્રીઓને માથે એ કામ હોય છે ત્યારે યાત્રામાં પુરૂષોએ પણું કાઠું રહેવુ પડે છે. વળી પુરૂષ રમાયે! હાય તો સ્ટેશને પર તે સામાન લેવા મૂકવાનું કામ કરીને એક ચાકરની ગર્જ પણ સારે છે. મુસાફરી દરમ્યાન વાસણ પણ સાથે રાખવાથી સગવડમાં વધારે પડે છે. વાસણા મહુ ઋજ રાખવા અને એકમાં બીજા આવી જાય એવાં રાખવાં. એન્યુમીલમ જેવી હલકી ધાતુના રાખવા. સામાન્ય પ્રકારની હવા પણ સાથે રાખવી. અજીર્ણ, ઉધર્સ વિગેરે માટે ઉપચારની જરૂર પડે ત્યારે સાથે દવા હોય તો તાત્કાળિક ઉપાય થાય છે. સર્વે મેટાં શહેરામાં દવાખાનાની સગવડ સારી હોય છે.
મેવાડ મારવાડનાં તીર્થોમાં એક વાત ખાસ લેવામાં આવી. અહીં દર્શન પૂજન વખતે આપણે જે ચાખા, બદામ, પૈસા વિગેરે મૂકીએ છીએ તે લગભગ દરેક મંદિરમાં તેના પૂજારીને ! છે, ગેઢીઓને નામને પગાર આપવામાં આવે છે. આનુ કારણુ જૈનબંધુએ હૈં મદ સ્થિતિ છે. તેઓ ગેલીઓને પગાર આપી શકે એટલી સ્થિતિવાળા હા નથી. આવી જંતભૂમિ જેના નાના મેટા પ્રત્યેક ગામેમાં સેકડા દેરાસરે છે, ત્યાંના બંધુઓની સ્થિતિને વિચાર કરતાં મનમાં બહુ ખેદ થાય છે. કેટલીક જગાએ ના મંદિર લગભગ બંધ રહે છે, અને પૂજા કરનાર કોઇ હોતુ નથી. આપણી કામને માથે આ સર્વથી મોટી જવાબદારી છે. એના સંબંધમાં પૂર્ણ પ્રયત્ન કરી મેવાડ મારવાડમાં કેળવણીને પ્રસાર થાય, ચેતનજીને મળખવામાં આવે અને તદ્નારા પોતાની જવાબદારી સમજાય એવુ શિક્ષણ આપવાની ખાસ જરૂર છે. એક બે મધ્યબિંદુઆમાં છાત્રાલયે, શિક્ષણગૃહ અને પાડશાળાએ ઉઘડવાની જરૂર છે. આપણા માર વાડી ધુએ એને માટે પ્રયત્ન કરે છે, પણ તેમને ઉત્સાહુ આપવાની અને તેમાં યથાશકિત ધનની અને સલાહની મદદ દેતાની ખાસ આવશ્યકતા છે. આપણા પૂર્વાચાર્યાં ઘણા આ જગપર થઈ ગયા છે. અગાળા અને બિહાર જે ઘણા તીર્થંકરાની જન્મભૂમિ છે. અને જ્યાં જૈનધર્મ વૃદ્ધિ પામ્યા છે ત્યાં ત્યારે ધર્માંના પ્રભાવ છે. થઈ ગયે! ત્યારે જૈન ઇતિહાસમાં મેવાડ મારવાડે લગભગ પાંચસે’ સે' વરસ સુધી નામ કાઢયુ છે. આવા પવિત્ર સ્થાનાની પવિત્રતા તેના વિશાળ ચૈત્યા અને ચૈત્યમાં બિરાજમાન અનુપમ જિનબિંબે બતાવી આપે છે. એવી પવિત્ર જગે.તે તેની પૂર્વની ઉચ્ચ ભૂમિકાપર મૂકવા માટે સતત પ્રયાસની અને ખાસ કરીને ત્યાંના સ્થાનિક બધુને હૃદે તૃદે પ્રકારે સહાય કરવા તારી ઉત્સાહ આપવાની ખાસ જરૂર છે. કેશી, મક્ષીજી, ધી વિગેરે વિગેરે
For Private And Personal Use Only
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
એવાં એવાં પવિત્ર સ્થાનો આ ભૂમિમાં આવી રહેલાં છે કે એની શાંતિ, નસર્ગિક પવિત્રતા અને આજુબાજુની સ્થિતિ યાદ કરતાં મનમાં હર્ષના ઉમળકા આવે છે. એવા પવિત્ર તીર્થને વહિવટ જેના હાથમાં છે તેના હાથમાં રહેવા દઈ તેઓ પર એક માધ્યમિક સંસ્થા (utta ..uition) સુચના, દેખરેખ અને આડકતર કાબુ રાખે અને તેઓના હક વિગેરેના પુરાવાઓનો સંગ્રહ કરી રાખે તે આયંદે તેથી વધુ લાભ થાય એમ લાગે છે. આ કાર્ય કોન્ફરન્સ કરે, તીર્થ રક્ષક કમીટિ કરે કે આણંદજી કલ્યાણજીની સંસ્થાને તે હક શ્રી સંઘ આપે. ગમે તેમ પણ આવી માધ્યમિક સંસ્થા હોવાની ઘણાં કારણથી ખાસ જરૂર છે. આ સંબંધમાં એગ્ય વિચાર કર્વા વિજ્ઞપ્તિ છે.
પવિત્ર સ્થાનની ભેટ લઈ આત્માની વિચારણા કરી વારંવાર એવી ભાવના રાખવી કે ફરી વખત આવા તીર્થસ્થાન એ આવવાનું અને ચેતનજીને વિકસ્વર કરવાનું કારણ બની આવે. જીવનકાળમાં આવી સારી રીતે જે વખત ગાળવામાં આવ્યો હોય છે તે ખરેખર વખતને સદુપગ છે. આમિક ઉન્નતિ કરવાનાં વિશુદ્ધ આશયથી હાથ ધરેલ તીર્થયાત્રા આ માને એટલા ઉન્નત બનાવી શકે છે તેનું વર્ણન અત્યારે અનાવશ્યક છે. પરંતુ એટલી ખાસ વિજ્ઞપ્તિ છે કે જેમ બને તેમ ઉપાધિ ઓછી કરી ચગ્ય માણસ સાથે ત્યારે જ્યારે અવકાશ મળે ત્યારે ત્યારે આવા પવિત્ર સ્થાનોની ભેટ લેવી અને તેમ કરી નરભવને સફળ કરે.
अहिंसा दिगदर्शन.
(અનુસંધાન પૃષ્ટ ૧૮૯ થી.)
(અનુવાદક માવજી દામજી શાહ. ) સકલ દર્શનકારોએ અહિંસાની અધર્મમાં ગણત્રી કરેલ છે અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ દયાધર્મને જ માન્ય છે. એમાં કેઇ આસ્તિકને વિવાદ નથી. તે પણ દરેક ધર્મવાળાઓને આ સ્થળે શાસ્ત્રીય પ્રમાણ દેવાથી વધારે દૃઢતા થશે. એટલા માટે હિંદુમાત્રને માનનીય મનુસ્મૃતિ તથા મહાભારત અને કુર્મ વગેરે પુરાના સાક્ષી આપવામાં આવે છે. એમાં પહેલાં મનુસ્મૃતિને જાઓ.
यो हिंसकानि भूतानि, हिनम्त्यान्ममुखेच्छया ॥ म जीवश्च मनश्चैव, न कश्चिन मुग्वमेधते ॥ १ ॥ નિયામાં છપાયેલી મનુસ્મૃતિ અ. ૫. લેક ૪પ, પુ. ૧૦,
For Private And Personal Use Only
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
અર્થાતનિરપરાધી અને જે પિતાના સુખની ઇચ્છાથી મારે છે તે જીવતા હતા પણ મરી ગયા તુલ્ય જ છે. કારણ કે તને કાંઈ પણ સુખ મળતું નથી. તેમજ–
વો વનવધરશાન, વાળનાં 7 વિક્રીતિ |
ન સંવરિતણુ, મુવમત્રતાનુ” . ભાવાર્થ-પ્રાણીઓને વધ-બંધન વગેરે કલેશ પમાડવાને જે નથી ઇચ્છતા તે તમામને શુભેચ્છક અત્યંત સુખરૂપ સ્વર્ગ અથવા એને મેળવે છે.
બીજું પણ જીએ
“ ગ્રાતિ પર તે. ધૃતિ વદનાન સત્ર ૨ છે. ___ तदवाप्नोत्ययत्ने' यो हिनम्ति न किञ्चन " ॥ ४७ ।।
તાત્પર્ય–જે પુરૂષ સ, મચ્છર વગેરે નાના અથવા મોટા જેને મારતા નથી, તે ધારેલી વસ્તુ મા વા ભાગ્યશાળી નિવડે છે. અને જે કરવા દર છે તે કરી શકે છે. અથવા જ્યાં પુરૂષાર્થ ધ્યાન વગેરેમાં લક્ષ્ય બાંધે તે પ્રયાસ વગરજ (અલ્પ પ્રયાસે) સિદ્ધ કરી શકે છે. અથાતુ અહિંસા કરનાર પ્રતાપી પુરૂષ જે મનમાં વિચારે તે તુરતજ પામી શકે છે. બીજું એ પણ લખ્યું છે કે –
नाकृत्वा प्राणिनां हिंसां, मांसमुत्पद्यते क्वचित् ॥
नच प्राणिवधः स्त्रयेस्तस्मान् मांसं विवर्जयेत् ।। ४८ ॥ ભાવાર્થ–પ્રાણીઓની હિંસા કર્યા વગર માંસ કયારે પાર ઉત્પન્ન થઈ શકતું નથી અને પ્રાણીઓનો વધ વર્ગના સુખ દેતો નથી. એટલા માટે માંસને સર્વ પ્રકારે ત્યાગ કરેજ ઉચિત છે. બીજું પણ એમ કહ્યું છે કે
समुत्पत्तिं च मांसस्य, ववन्धौ च देहिनाम् ।।
વસમી નિર્તન, સંવ માં મલાત / તાત્પર્ય—માંસની ઉત્પત્તિ અને પ્રાણીઓની હિંસા, તેમજ બંધનને જોઇને સર્વ પ્રકારના માંસ ભક્ષણથી મનુષ્યોએ દુર રહેવું જોઈએ.
વિવેચન-પૂત મનુસ્મૃતિના પાંચમા અધ્યાયના ૪૪થી ૪૯ સુધીના પ્લેકેનું રહસ્ય જાણનાર કદાપિ માંસ ભક્ષણ નહિ કરશે.
- કેમકે આ માગ છેડીને આડા માર્ગે ચાલવાનું કેદને પણ મન થશે 16. ૪૯ મા કલેકમાં તમામ પ્રકારના માંસ ભક્ષણથી નિવૃત્ત થવાનું મનુજીએ ફરમા
For Private And Personal Use Only
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
વ્યું છે. એથી વિધિપૂર્વક માંસ ખાવાથી દોષ નહિં માનનારાઓનો પક્ષ સથા નિલજ થઈ ગયે!. કેમકે દેવતાઓની માંસાહાર કરવાની પ્રકૃતિજ હાતી નથી. કદાચ એ મણુ માંસ દેવતાએની સામે રાખવામાં આવે તે પણ એક નવટાંક પણ એક નહી થાય, અથવા દેશ બકરાંએ ને દેવતાના મંદિરમાં રાત્રિએ રાખીને ચોમેર . મંદિરનું રક્ષણૢ કરવામાં આવે અને પ્રભાતે એ મદિર ખુલ્લુ કરવામાં આવે તા . એ દશ બકરાંઓમાંથી એક પણ એકઠા થશે નિહ. એથી એમ સાબીત થાય છે કે માંસ માત્રના લેલી લેકે બિચારા ભોળા લેાકને ભરમાવીને ખાલી બીજાના પ્રાણાના નાશ કરાવે છે. પોતાની જીભની ક્ષણિક તૃપ્તિને માટે બિચારા અનાથ જવાના જન્મોને નષ્ટ કરાવે છે.
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
કેટલાએક ભક્ત લેકે દેવીની સામે માનતા કરે છે કે—“હું માતાજી ! મારો પુત્ર જો અમુક રોગથી બચશે તો હું આપને એક બકરા ચઢાવીશ.” કદાચ કના વેગે આળકને આયુષ્યના બળથી આરામ થાય તે માનતા કરનાર લોકો એમ સમજે છે કે માતાજીએ કૃપા કરીને મારા પુત્રને વિતદાન દીધું.... ત્યારે ખુશી થઇને નિપરાધી બેંકને ગાજતાં વાંચતાં આભુષાદિક પહેરાવી માતાની પાસે લઇ જાય છે. અને ત્યાં તેને નવરાવીને તેમજ 34 ચડાવીને તથા સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરાવનાર મત્રોને તેને મારતી વખતે બ્રાહ્મણો પાસે ભણાવીને ખટરાના પ્રાણ નિય રીતે અલગ કરાવે છે. આ સ્થળે એક કવિનુ વાકચ યાદ આવે છે કે
..
માતા પાસે બેટા માંગે, કર મા સાટા અપના પૂત ખિલાવણુ ચાહે, ધૃત દુજેકા કાટા. હા દિવાની દુનીયા !
જીએ——બીજાના પુત્રાને મારીને પોતાના પુત્રની શાંતિ ચાહનારી દુનીયા છે. આ સ્થળે ધ્યાન દેવુ ચેગ્ય છે કે પહેલાં માનતારૂપ કલ્પનાજ ખેટી છે. કદાચ માનતાથી દેવી આયુષ્યને વધારી દે, તે દુનીયામાં કોઇ મતજ નહિં. જે લેાકી માનતા માને છે, તમને કદાચ સાગનપૂર્વક પૂછવામાં આવે તે તેએ પણ અવશ્ય એમ કબુલ કરશે કે તમામ માનતા અમારી સફળ થતી નથી. કેટલીક વાર તેા હજારેય માનતા કરતાં છતાંએ પુત્ર વગેરે મરણુનેજ પ્રાપ્ત થાય છે. એથી માનતા બંને રીતે ફાઇટ છે. કેમકે રેગીનું આયુષ્ય હૈય તો તે કયારે પણ મરનાર નથી. કે પછી તેમાં માનતાનું કશું પ્રયજન નથી. અને કદાચ આયુષ્ય ન હૈય તે બચનાર નથી તે પણ માનતા નિષ્ફળ છે.
For Private And Personal Use Only
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
મી, દિગદર ન
બીજું પણ વિચારો કે કદાચ બકરાની લાલચથી દેવી તમારા રોગોને નાશ કરશે તે તે તમારી નોકર ડર, અથવા રૂશ્વતુ-લાંચ લેનારી થઈ. કેમકે જેનાથી માલ મળે તેનું તે ભલું કરે અને જેના તરફથી ન મળે તેનું ભલું ન કરે. લાંચ બાનારાઓની દુનીયામાં કેવી માન-મર્યાદા હોય છે તેને વાંચકે સ્વયં ખ્યાલ કરશે.
મહાશય ! માતા અને અર્થ પહેલાં વિચારે. કે જે પાલન-પોષણ સર્વ પ્રકારે કરે તેજ માતા કહેવાય છે કે જેને પગે બકાનું નિદાન કરવામાં આવે તે જગદંબાના નામથી જગતમાં કેમ પ્રસિદ્ધ થઈ શકે? કેમકે જે સમસ્ત જેની માતા છે તેજ જગદંબા કહી શકાય છે. તે સમસ્ત જેની અંદર બકરાં વગેરે પણ (જેને બાળી દેવામાં આવે છે) આવ્યા. તેની પણ માતા તો ડરીને ? હવે વિચાર કરો કે એક પુત્રને ખાઈને માતા બીજાને બચાવે ? શું એવું કયારે એ થઈ શકે છે ? મકે માતાને તમામ પુત્ર સરખાંજ અડાલા હોય છે. અજ્ઞાની લાકે સ્વાશોધ થઈને માતાની ઈચ્છાથી વિરૂદ્ધ આચરણ કરીને જીવહિંસાને માટે સાહસ કરે છે, એ કારણથી જ આ જમાનામાં મરકી, કેલર વિગેરે મહા કષ્ટોને લેકે ભગવે છે. કેમકે માતા હાથમાં લાકડી લઈને મારતી નથી, માત્ર પક્ષપણે મનુને અનિતિને. દંડ દે છે. મેં પોતે જેવું છે કે વિંધ્યાચળમાં દેવીનું મંદિર છે. ત્યાં હજારો સંસ્કૃતના પંડિત વિશેપ કરીને નવરાત્રિમાં ભેગા થાય છે, અને પ્રભાતથી માંડીને સાયંકાળ સુધી તે સઘળા લેકે સમશતી ( દુગોપાડ ) ને પાડ કરે છે. જેમાં દુગની ભક્તિની પ્રશંસા જ છે, પરંતુ ત્યાં અનાથ, નિનાથ અને એથી ગરીબ બકરાં અને પાડાનું બલિદાન જ દેવામાં આવે છે તે જોઈને તેના ભક્તના મનમાં પણ એક વાર શક થાય છે કે આવી હિંસા કરીને પૂજા કરવી કયાંથી ચાલી આવતી હશે ? માતા પણ પોતાના પુત્રને મારવાથી નારાજ થઈને ત્યાંજ કેલેરા વિગેરે રૂપે ઉપદ્રવ કરે છે. ત્યારે બ્રાહ્મણ વિગેરે ભાગે છે અને કેટલાએક લેક બકરાને માર્ગ તરફ જનારા થાય છે. આ વાત ઘણી વાર લોકોનાં પ્રત્યક્ષ જોવામાં આવે છે અને સ્વયં અનુભવવામાં પણ આવે છે. તા પણ પકડેલા ગધેડાના પૂંછડીને છેડતાજ નથી. માતાની ભક્તિ બકરાં માવાથી જ થતી નથી. પિતાપિતાના મતમાં માનેલી કાળી, મહાકાળી, ગોરી, ગાંધારી, અંબા, દુગ વિગેરેની સેવા ઉત્તત્તમ પદાથે ચડાવીને કરવી જોઈએ. કેટલાએક લેકે દુગાડની સાક્ષી આપીને પશુપૂજાને માટે આવું કરે છે, તેઓએ સમજવું જોઈએ કે, “પશુપુર્વ પદ્ય એ જે પીડ છે એમાં વિચાર કરે કે ઉપને જેમ સાબીત ( ભાંગ્યા તેડ્યા શિવાય) ચડાવવામાં આવે છે એમ 'કરાને પર ચડાવી દેવું જોઇએ. અથૉત્ ચડાવતી વખતે એવી પ્રાર્થના કરવી જોઈએ
છે. જગદ! આપના દર્શનથી અમે જેમ નિર્ભય અને અાનંદથી એ
For Private And Personal Use Only
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
છીએ તેમજ તમારા દર્શનથી પવિત્ર થયેલ બકરો પણ જગતુમાં નિર્ભય થઈને હરે ફરે. અથૉત્ કઈ માંસાહારીની છી તેના ગળા પર ન ફરે. એ સંકલ્પ કરીને બકરાને છે. જોઈએ. જેથી કરીને પુન્ય થાય અને માતા પણ પ્રસન્ન થાય. વળી જગદંબાને સાચા અર્થ પણ કહેવાય. અન્યથા જગદંબાનું નામ, રહેતાં રહેતાં જળભક્ષિણી થઈ જશે.
મહાનુભાવ ! મનુજીએ ૪૮ અને ૯ માં લેકમાં પ્રાણીઓની હિંસાથી સ્વર્ગને નિધિ સ્પષ્ટ બતાવી આપે છે. કદાચ તે લોકોને કપિત માનશો તે માંસાહારથી સ્વર્ગ થાય છે એને પણ કરિપત કાં ન માનવું? જ્યારે બંને કલિપત નથી તે આ બંને કલેક બળવાન છે. અને બળવાનથી દુર્બલ બાધિત થાય છે. જુઓ એજ અધ્યાયના ૫૩-૫૪-૫૫ લેકે માં
"वर्षे वर्षेऽश्वमेधेन, यो यजेन शनं समाः ॥ ___ मांसानि च न खायेद् य-स्तयोः पुण्यफलं. समम्" ॥ ५३ ॥
ભાવાર્થ–વસે વસે એક પુરુષ અશ્વમેધ કરે અને બે વર્ષ સુધી યજ્ઞ કરે, અને એક પુરૂષ બિલકુલ માંસ ખાય જ નહિં તે એ બંનેનું ફળ સરખું જ છે.
" फलमूलाशनेमध्य-मन्यन्नानां च भोजनः ॥
न नत्फलमवाप्नोनि, यन्मांसपरिवर्जनान् " ॥ ५४ ॥ . અર્થાતૂ–પવિત્ર ફળ, મૂળ વગેરે તથા નિવારાદિનું ભજન કરવાથી પણ જે ફળ મળતું નથી તે માત્ર માંસાહારના જ ત્યાગથી ફળ મળે છે.
"मां स भक्षयिताऽमुत्र, यम्य मांसमिहादम्यहं ।।
ઇન્માન માનવું, પ્રવાનિ પનવિન" | ક |
અથ-જેનું માંસ હું અહિં ખાઉં છું. તે જન્માંતરમાં મને પણ અવશ્ય ખાશે જ એ “માં” શબ્દનો અર્થ વિદ્વાનોએ કરેલ છે.
વિવેચન –૫૩ મા લેકમાં લખ્યું છે કે, જે વર્ષ સુધી અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવાથી જે ફળ મળે છે તે ફળ માત્ર માંસાહારનો ત્યાગ કરવાથી જ મળે છે. હિંદશાસ્ત્રાનુસાર અશ્વમેધ યજ્ઞને વિધિ ઘણેજ કડિણ છે. કેમકે પહેલાં તે સમસ્ત પૃથ્વી જીતવી જોઈએ, ત્યારે અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવાને અધિકારી થાય છે અને એ ઉપરાંત પણ લાખ રૂપીયાને ખર્ચ કરે પડે છે. એટલું છતાં હિં. સાજન્ય દેષ જરૂર થાય છે. એવું સાંખ્યતત્ત્વ કે મુદી ” માં દર્શાવેલ છે.
વર લં સરદાર સાવ અર્થાત વપ-ડા સંકર-દોષ સહિત યજ્ઞનું પુન્ય છે. અને સપરિહાર-કેટલાક તે પ્રાયશ્ચિત લઈને શુદ્ધ કરવા રોગ્ય. તેમજ સાચવમર્થ અર્થાત્ જે ન થાય તે પુચ ભોગવતી વખતે હિંસ
For Private And Personal Use Only
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
જાપાપ પણ અવશ્ય સહન કરવું જ પડશે વિગેરે..
જો કે આ વિષયમાં વૈદિક ધર્મને ' હે માનનારા સાથે વિવાદ છે તે પણ મનજીએ માંસાહાર ત્યાગ કરવાથી જે ફળ. બતાવ્યું છે, એ તે દરેકના મનમાં નિર્વિવાદ તેમજ અનાયાસ સાધ્ય હેવ થી સર્વ પ્રકારે સ્વીકાર કરવા લાયક છે. પદ મા લાકમાં લખ્યું છે કે મુનિના આશ્ચર પડવાથી જે પુન્ય થાય છે તે પુત્ર માત્ર માંસાહારને કાગ કરવાથી જ મળે છે. અથોત -સુકા જીર્ણ પાંદડાં વિગેરેના આહારથી જ લાભ થાય છે તે લાભ માંસાહારનો ત્યાગ કરવાથી થાય છે. એવા સરલ, નિંદા અને નિર્વિવાદ માર્ગને પડતે મુકીને સદંષ અને વિવાદવાળે માર્ગ પકડનાર અને અન્યના પ્રાણને જોખમમાં નાંખનાર કૃત્યથી વર્ગને ઈચ્છનાર મનુષ્ય પ૫ માં લેક પર અવશ્ય નજર નાખવી જોઈએ. માંસ શબદન નિરૂક્તિમાં એવું લખ્યું છે કે “માં” અથાં મને ખાનાર
” અથાત્ તે થશે કે જેનું માંસ હું છું. એ માંસ શબ્દનો અર્થ મનુજી મહારાજ કહે છે. હવે મનુજીના વાકયને માનીને યજ્ઞ વિગેરે કરનારાઓએ દષ્ટિપાત કરે જોઈએ કે સ્વર્ગમાં જવાને માટે અનેક રસ્તાઓ છે, તે પછી દરેક પ્રજાને અનુકુળ રસ્તાથી જ જવું સર્વથા ડીક છે. અર્થાતુ પ્રજાવર્ગથી પ્રતિકુળ માર્ગે થઇને જવું તે અનુચિત છે.
પુરાણાએ પણ પિકાર કરીને હિંસાને નિષેધ કયા છે. જુઓ વ્યાસજીએ પુરાણોમાં એવી રીતે કહ્યું છે–
" ज्ञानपालीपरिक्षिप्त, ब्रह्मचर्यदयाम्भसि ।
स्नात्वातिविमले तीर्थ, पापपापहारिणि " ॥ १ ॥ " ध्यानानौ जीवकुम्भस्थे, दममारुतदीपित ।
માતા–શિદાત્ર રત્ત " || દે છે, “પાવશુમિ-ધર્મશાનાર્થના | રાત્રí, વિદિ દિત શુ " છે કે || “વાળિવાતાનુ વો ધમ-ધાદતે મૂઠાનH: |
स वाञ्छति सुधाष्टि, कृष्णाहिमुखकोटरात्" ।। ४ ॥
અથ-જ્ઞાનરૂપ પાલિથી યુક્ત, બ્રહ્મચર્ય અને દયારૂપ જળમય, અત્યંત નિર્મળ, પાપરૂપ કિચડને દૂર કરનાર તીર્થમાં સ્નાન કરીને ધ્યાનાગ્નિમય દરૂપ વાયુથી તપી ગયેલ ઇવરૂપ કુંડમાં અસત્કૃત્ય (દુદ્ધાર્ય) રૂપ કાષ્ઠો વડે ઉત્તમ ( અગ્નિહોત્ર) યા કરે. ક્રોધ, માન, માયા અને લેભ વિગેરે કષાયરૂપ દુષ્ટ પશુ
તે (જે ધર્મ, અર્થ અને કામ ના કરી છે તેને ) તિરૂપ મંત્રથી
તc
For Private And Personal Use Only
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
મારીને પંડિતાએ બતાવેલ એ યજ્ઞ કરે. પ્રાણીઓના નાશથી જે મનુષ્ય ધર્મની ઈચ્છા રાખે છે તે કાળા અર્પના મહામાંથી અમૃતની વૃષ્ટિ છે છે.
વિવેચન–પૃવક્ત ચાર કલાકોવંડ અહિંસામય યજ્ઞને વાંચકે રામ ગયા હશે. આવી રીતે યજ્ઞ કરવાથી શું સ્વર્ગ નહિ મળશે ? કદાચ આ વિધિમાં પ્રતીતિ ન હોય તે વિવાદવાળા એપ વિધિમાં તે અત્યંત રીતે વિશ્વાસ કરી શકાતા નથી. કેમકે હિંસાજન્ય કાર્યના સંબંધમાં વેદને માનનારાઓમાં પણ ઘણું વિપરીત માન્યતા છે. જુઓ અર્ચિ માળિયેના ઉદ્દગાર. જેમકે–
વવાદારાનન, વજ્ઞાન થa ||
દાતિ જનૂન બતળા, ઘોર તે વારિત સુત” છે ? || ભાવાર્થ-દેવની પૂજાને નિમિત્ત કે યજ્ઞકર્મના નિમિત્ત જે નિર્દય પુરૂષ પ્રાણીઓને નિર્દય થઈને મારે છે, તે ભયંકર દુર્ગતિમાં જનાર થાય છે. અર્થાત દુર્ગતિને પામે છે.
અપૂર્ણ
श्री राधनपुर जैनमंडळनो वीजो वार्षिक रीपोर्ट.
આ પાર્ટ સ. ૧૯૮૮ના રીત અશાડ શુદિ ૧ થી સં. ૧૯૬ન્ના અશાહ વદ ૦)) સુધીનો છે. તેની અંદર પ્રથમની સીલક રૂ. રર૧-૪-૦ ઉપરાંત રૂ. ર૦૧૮--૨ નવા આવેલા છે. એકંદર રૂ. ૨૩-૧-જમે થયેલા છે. તેમાંથી ખર્ચ રૂ. ૧૫૦૦-દ -૩ થયેલું છે અને અલક રૂ. ૯૩૮-૩-૯ રહેલ છે. આ મંડળે ખાસ કાર્ય કેળવને લગતું હાથ ધરેલું છે. ઉપરાંત બીજા પણ ન બંધુઓને સહાય કરનારા કાર્ય તેને લગતા હોવાથી હાથમાં લીધેલા છે. મંડ. બને છે, પ્રશસ્ય છે અને કાર્યવાડ કે પણ સતત પ્રયત્નવાનું જણાય છે. રાપર વાંચતા તેના તરફથી પ્રસ્તુત વર્ષમાં થયેલા કાચા તાપ આપે તેવાં છે. મુંબ ઈમાં વસતા રાધનપુર નિવાસી સર્વ ન બંધુઓ આ મંડળમાં એકત્ર થયેલા જણાય છેતેથી આ મંડળનું કાર્ય આગળ ઉપર આથી પણ વધારે દીપી નીક. બાવા સંભવ છે. જ્યાં સંપ, ઉદારતા અને પોતાની ફરજ સમજવાપણું છે ત્યાં કાર્યસિદ્ધિ અવશ્ય થાય છે. કોઈ પણ કાર્યની સિદ્ધિને માટે તેના કાર્યવાહ કે માં જે સંપ હોય, ટીલની ઉદારતા હોય અને પોતાની ફરજને સમજવા પણ હોય તે તે કાર્ય નિઃશંસય સિદ્ધ થાય છે. જ્યાં જ્યાં કાર્યસિદ્ધિમાં ખામી જણા
છે ત્યાં ત્યાં દૃષ્ટિ લંબાવતાં તે ત્રણ વાનાંની ખામી દષ્ટિગોચર થાય છે. અમે આ મંડળને અંતઃકરણથી ઉત્કર્ષ ઈચ્છીએ છીએ.
For Private And Personal Use Only
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
गोधामां
www.kobatirth.org
यात्राळु माटे सगवड. ( એક અનુકરણીય કા )
ગોઘા શહેર ભાવનગરથી ૧૧ માઇલ દરીના કિનારા ઉપર આવેલું છે. એ પ્રથમ ગાઘા પાટણના નામથી એળખાતું હતું. તેની અંદર વસ્તી પણ પુષ્કળ હતી. લંકાની લાડી ને ગોઘાના વર એ કહેવત પણ તેની અગ્રગણ્યતાને અગેજ પડેલી છે. ત્યાં આપણા ત્રણ દેરાસરા છે. તેમાં મુખ્ય દેરાસર શ્રી નવખંડા પાર્શ્વનાથજીનું છે. તે મૂર્તિ પ્રાચીન, પ્રભાવિક અને અનિ પન્ન નામવાળી ( મળી ગયેલા નવ ખંડવાળી ) છે. શ્રી સિદ્ધાચળની યાત્રાએ આવનારા ઘણા યાત્રાળુ રેલવેની સગવડથી ભાવનગર આવી ત્યાંથી ગોઘાની યાત્રા કરવા માટે જરૂર તૈય છે. કાન્તકી પુર્ણિમા પછીથી યાત્રાળુની આવદાની વધારે થવા માંડે છે. તેવી રીતે આવતા યાત્રાળુઆની શ્રી સંઘ તરફથી ભક્તિ થવાની આવશ્યકતા જણાયાથી ત્યાં ચતુર્માસ રહેલા મુનિરાજ શ્રી ગુલાબવિજયજી મહારાજે તે બાબત શ્રાવકવર્ગને ઉપદેશ કર્યો, તેની તાત્કાળિક અસર થતાં દેરાસરની સાથેનું એક મકાન તેના માલિક તરફથી આ કાર્ય માટે શ્રી સંઘને અર્પણ કરવામાં આવ્યું અને તે મકાનમાં બેસારી યાત્રાળુએને લાડવા ગાંડી ( તળાટીની રીતે ) આપવાના ખર્ચ માટે શ્રાવિકા વ્હેન રામબા આણુજી દેશી કરમચંદ વીરચંદની વિધવાએ રૂ. ૨૦૦૦ નું વ્યાજ એ શુભ કાર્યમાં આપવાની પહેલ કરી. શ્રી સથે તરતજ તેને સ્વીકાર કર્યાં અને તે ખાતાને તેનું નામ આપવાનું કબુલ કરી તેમના નામનુ બોર્ડ મારવા ડરાવ કર્યો,
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પરંતુ ઉક્ત કાર્યમાં વાર્ષિક ખર્ચ વધારે થવાનેા સભવ જણાવાથી મહુરાજશ્રીએ ઉપદેશ શરૂ રાખ્યું, તે ઉપરથી નીચે લખેલા ગૃહસ્થાએ દશ વર્ષ પર્યંત દર વર્ષે નીચે પ્રમાણેની રકમ પોતાની તરફથી આપવાનું કબુલ કર્યું.
૧૦) શેડ જીવણભાઇ જેચદ.
૨૫) પરી. શકરદાસ પ્રાગજી,
૨૫] શા. ગાંડાભાઇ ઝીણાભાઇ,
૧૦] સઘવી ઠંકલ પાનાચંદ ડા. દલીચંદ.
૧- શા, કડ ભાણજી ૧૦૧ પરી. બીલદાસ માતીચંદ
For Private And Personal Use Only
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧) શા. રામચંદ આબા. ૧૦ પરી. હકુ લાલચંદ હ. નરોત્તમ. 10 દેશી. તારાચંદ દામજી હા. ખુબચંદ. 1. પી. જીવરાજ કક . બાઈ દીવાળી. ૧૦ ની ઉમેદ અમીચંદ . બા જકલ.
ઉપર જણાવેલા રૂ. ૨૦૦૦) ના ભાવનગર દરબારી બાન્ડ શા. આણંદ પરશોતમવાળા તેમની પુત્રીનીવતી લેવાનું છે, તેનું વ્યાજ તા. ૧ લી ફેબ્રુવારી આવે છે, તે વખતે ઉપર જણાવેલી વાર્ષિક રકમ પણ વસુલ કરી લેવાની છે.
ઉપર પ્રમાણેની રકમ મુકરર થતાં હવે એ ખાતું નિર્વિધને ચાલ્યા કરશે એવી મહારાજશ્રીની ખાત્રી થવાથી તેઓ સાહેબે પિતા તરફથી સંતોષ બતાવ્યું.
બાદ શ્રી સંઘ ઠરાવ કર્યો કે આ ખાતામાં યાત્રાળુ તરફથી જે રકમ આપવામાં આવે તે સ્વીકારવી; પરંતુ દશ વર્ષ સુધી તે તળાટ ખાતે જમે રાખવી. અને દશ વર્ષ બાદ ઉપર જણાવેલા બધા ગૃહસ્થે પિતાની તરફની મદદ ચાલુ રાખવા કબુલ કરે તે તે રકમ સાધારણુ ખાતાની તૃટમાં લઈ જવી. પણ તે બધી કબુલ ન રહે તે તળાટી ખાતે એકત્ર થયેલી અને દશ વર્ષના ખર્ચથી વધેલી રકમનું વ્યાજ એ ખાતામાં વાપરવા આપવું. અને પછી દરવર્ષના ખર્ચ માંથી જે કાંઈ રકમ વધે તો તે સાધારણ ખાતે લઈ જવી.
ઉપર જણાવેલું કાર્ય અન્ય તીર્થોની સમીપ વસતા ગૃહએ પણ અનુકરણ કરવા યોગ્ય છે. મુનિ મહારાજના સતત ઉપદેશથી જે ઉત્તમ કાર્ય કરે, વાનું ધારવામાં આવે તે અવશ્ય સિદ્ધ થાય છે, તેનું આ પ્રત્યક્ષ દષ્ટાંત છે. કારણ કે ગેઘા શહેર હાલમાં તદન પડી ભાંગેલું છે. છતાં મુનિરાજને વિહાર કાયમ રહ્યા કરે છે અને અવારનવાર નવા નવા મહેન્સ પણ થયા કરે છે. તેમજ આવા ઉત્તમ કાર્યોની સ્થાપના થાય છે તે બધા મુનિરાજના ઉપદેશનાજ શુભ પરિણામ છે.
For Private And Personal Use Only
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
...
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
* *
વીશસ્થાનક તપ કરનારાઓને માટે મહાર પડેલી બુકેાની પહેાંચ અને અવલાકન. वीशस्थानक पढ़ पूजासंग्रह.
For Private And Personal Use Only
આ નામની બુક શ્રી સુરત નિવાસી ઝવેરી રૂપચંદુભાઇ લલુભાઇ તરકૂથી હાલમાંજ બહાર પાડવામાં આવી છે. તેની અંદર શ્રી રૂપવિજયજી મહારાજ અને શ્રી આત્મારામજી મહારાજ કૃત વીશસ્થાનકની પૂજા, તેની વિધિ, વીશ સ્થાનકના ચૈત્યવંદન, સ્તુતિ અને સ્તવન પૃષ્ટ ૮૦ સુધીમાં આપવામાં આવ્યા છે. ત્યાર પછી પૃષ્ટ ૮૧ થી ૧૪૮ સુધી એ તપ આરાધન કરવાની વિધિ આપવામાં આવી છે. એમાં પ્રત્યેક પદના ખમાસમણું તેના ભેદ બતાવીને વિસ્તારથી આપવામાં આવેલ છે. પરંતુ આ ૬૮ પાનામાં આપેલ વિધિ તપગચ્છની આમ્નાયની જણાતી નથી. ખરતર ગચ્છની આમ્નાય પ્રમાણેની હાવા સંભવ છે. એ વિધિની સમાપ્તિ સાથે બુક સમાપ્ત કરવામાં આવી છે. કિંમત રાખવામાં આવી નથી, તેથી વીશસ્થાનક તપ કરનારાઓને ભેટ આપવા માટેજ છપાવી છે. એમ નિર્ણય થાય છે. પ્રસિદ્ધ કત્તાં તરફ લખવાથી એ તપ કરનારાઓને આ બુક ભેટ મળીશકે છે. वशिस्थानक पद पूजा तथा कथा संग्रह. આ બુક અમદાવાદ નિવાસી શા. હઠીસીંગ દામેદરદાસે છપાવીને બહાર પાડેલી છે. કિંમત એક રૂપી રાખી છે. તેની અંદર ઉપર જણાવેલી મુકમાં પાછળ જે ૬૮ પૃષ્ટમાં એ તપના આરાધનને વિધિ આપેલા છે તેજ પૃષ્ઠ ૬૮ પ્રારંભમાં અક્ષરશઃ આપેલા છે. અને એક સાથેજ છપાયેલ જણાય છે, ત્યાર પછી પૃષ્ઠ ૬૯ થી ૧૦૪ સુધીમાં શ્રી વિજયલક્ષ્મી સુકૃિત વીશસ્થાનકનો પૂજા, તેને વિધિ, ઉજમણામાં મુકવાનો વસ્તુઓનુ લીસ્ટ અને વીશસ્થાનકના ચૈત્યવદન, સ્તવન અને સ્તુતિ આપેલાં છે. ત્યાર પછી વીશસ્થાનક ઉપરની વીશ કથાએ શ્રી જિનહુ સૂરિષ્કૃત વીશસ્થાનકના રાસ ઉપરથી બુકના બીજા ભાગ તરીકે પૃષ્ટ ૧ થી ૩૧૨ સુધી આપેલી છે. આ કથાની ભાષા જે કે ખરાખર નથી પરંતુ કથાએ ખાસ વાંચવા લાયક છે. વીશસ્થાનક તપ કરનારાઓ માટે આ કથાએ ખાસ ઉપચેગી છે. બુકના પૃષ્ઠ એકંદર ૪૧૬ થવાથી અને બુક પાકી મંધાવેલી હોવાથી રાખેલી કિંમત બહુ વધારે નથી. પરંતુ જે કિંમત આઠ આના રાખી હોત તો વધારે ફેલાવે થઇ શકત. તે સાથે વિધિ પણ તપગચ્છની આ સ્નાયને મેળવીને દાખલ કર્યું હતતા વધારે ઉપયોગી થઈ શકત.
આ અંતે બુક ચાલુ વર્ષમાંજ મહાર પડેલી છે અને મિતિ આપેલી ન
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
હિાવાથી પહેલી કઈ ને પછી કઈ તે કહી શકાય તેમ નથી. તપ કરવાની લા પણ જાગૃત થવા માટે અને સારી રીતે આસધન થવા માટે આવી બુક ખાસ ઉપગી છે. અમને પહેલી બુક પ્રસિદ્ધ કત્તાં તરફથી અને બીજી બુક એક ગૃહસ્થ તરફથી ભેટ મળતાં તેની પહોંચ આપવા સાથે સંક્ષિપ્ત અવલોકન કર્યું છે.
पैसा खरच्या विना स्वर्गे जवानो एक रस्तो. ઘણુ દયાળુ લોકો પ આળસ તથા બેદરકારી તથા અવિચારથી પિતાના ઘરના વાડામાં, એ રડાઓમાં તથા બીજી જગાઓએ કરેલીયાઓનાં જાળાં થવા દે છે, અને તેવાં જાળાઓમાં સંખ્યાબંધ માખીઓ, તથા બીજાં જંતુઓ સપ ડાઈ જાય છે. અને ઘણાં રીબાઈ રીબાઈને મરે છે. તે પાપને બરાબર ખ્યાલ ને તે પ્રાણીઓને તરફડતાં જેનારાનેજ આવી શકે
વાસારામાં પાણી ઘણો વખત રાખવાથી તેમાં સેંકડે પુરા પેદા થાય છે, અને તેવું પાણી સંડાસમાં વાપરવાથી, નહાવા માટે ગરમ કરવાથી, પીવાથી કેટલી બધી ત્રાસદાયક હિંસા થાય, અને તે સાથે વળી જે માગશે તેવું પાણી પીએ તેમની તંદુરસ્તીને પણ કેટલું નુકશાન થાય તેને ખ્યાલ સમજી આભાઓ કરી શકશે..
ઘરની સફાઇની ખાતર, પિતાનાં કુટુંબની તંદુરસ્તીની ખાતર, તથા સેંકડો જીવોને ત્રાસદાયક રીતે પીડાઈને રીબાઈ રીબાઈને મરતા બચાવીને એક પણ પિસે ખરચ્યા વિના સ્વર્ગ મેળવવાની ખાતર સમજુ આત્માએ પિતાના ઘરમાં કાળીયાના જાળાં થવા ન દે. તથા વાસણમાં પાણી વાગી થવા ના દે, એવી મારી પ્રાર્થના છે.
લાભશંકર લક્ષ્મીદાસ,
સિં. સંપથક સુખ ઉપજે. સંપ સંકટ જાય સૂત્રરંતુ ઝાઝા મળે, કઠણ દેર ડું થાય. ૧ વૃક્ષ વૃક્ષમાં ઉછરે, એકલડું કરમાય. સંપ થકી જે ઉપજે, કુસંપથી નહીં થાય. ૨ બે હાથે તાળી પડે, એ કે સરે ન કાજ, સંપ સાર સંસારમાં, સંપ વધારે લાજ. ૩ ટેળાથી છુટા પડે, મૃગલે ખોવે પ્રાણઃ કડવું બીજ કુસંપનું, રેપ નહીં સુજાણ. ૪ ગયાં રાજય હિંદુતણાં, થયા પછી સુલતાનઃ સંપવિના થી ગયા, રહ્યાં ન નામનિશાન. ૫ પાંડવ કરવા એ પવિણ કીધું ક્ષયનિજ કુલ કુસંપથકે જન થયા. વજનવર્ગ પ્રતિકા..
For Private And Personal Use Only
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
તખાબા ના
सोनेरी तक.
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
દયાજનક સ્થિતિ ભોગવતા અમારા કાડીઆવાડી ભાઈઓ માટે શ્રી જૈન હુન્નરશાળા કાઠીયાવાડના સેન્ટર તરીકે ગણાતા સવામાં આવી છે.
વઢવાણુ કેમ્પમાં ગેટ
વિશેષ ખુલાસા માટે નીચેને શીરહામે લખેા.
ખેતશી પાનાચંદુ સેક્રેટરી, શ્રી જૈન હુન્નરશાળા,
ज्ञान चर्चा.
૧ ક ગ્રંથમાં અધ્યવસાય સ્થાન શબ્દના શેભાવાર્થ છે ? ઞ-ભાવક' દ્રવ્ય શું? Z-એ જીવ છે કે પુદ્ગળ ?
.
-આત્માની વિભાવ ક્રિયા શુ` ભાવ કર્મો છે ? ૩-કે પુગળની વિભાવ ક્રિયા છે ?
ૐ-કે આત્મા અને પુગળ વચ્ચેને સબંધ છે ?
પ્રથમને પ્રશ્ન જર્મન ભાષામાં કમ ગ્રંથનું ભાષાંતર કરનારને છે. તે બીજા બે યુરે પીય જૈનના છે.
ઉત્તર અમારા તરફ લખી મેકલવા તે આ માસીક દ્વારા પ્રગટ કરવામાં આવશે.
વીરમગામના નવા મેમ્બરનુ નામ. વહેરા વાડીલાલ પુરૂત્તમ છે.
શ્રી ધેાલેરા ત જ્ઞાન પાનપાઃન શાળાના બીજો વાર્ષિક મહાત્સવ. આ મહેસત્ર તે શાળાની સ્થાપક શ્રી જૈન જ્ઞાન પ્રવેશક સભા તરફથી શ્રાવણ શુદિ ૧ મે કરવામાં આવ્યે હતા. તે દિવસે શ્રી ઉગામેડીવાળા શેડ કેશવલાલ વેલશીભાઈ તરફથી પીત્તાળોશ આગમની પૂજા ભગ઼ાવવામાં આવી હતી. દરેક વિદ્યાર્થીએ તથા સભાસદે તેને લાભ લીધે હતા. રાત્રે સભાની મીસમાં મેળાવડા કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમાં એવા રીપેટ નાંચી સંભળાવવામાં આવ્યું હતે. પહેલા વર્ષ કરતાં બીજા વર્ષમાં અભ્યાસીની હાજરીમાં સારા વધારે થયે હુને આ મંડળને ઉત્સાહુ પ્રશંસાપાત્ર છે અને ચાળા દરેક પ્રકારની મદદ કરવા લાયક છે, શ્રીપતાને પરમાર્થ કરવાને આ કલમને સીધે રસ્તે છે.
For Private And Personal Use Only
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir અમારૂ પુસ્તકમાસાદ્ધ ખાતુ. (થડા વખતમાં બહાર પડશે ) 1. શ શાંતધરસ, ટીકા સહિત. 2 ફુલમાળ ભાષાંતર. (અત્યંત રસીક ને ઉપદેશક કથા.) કે એ પહેમચમિ (માગધી ગાથાબંધ) રામચરિત્ર 4 શ્રી પાર્શ્વનાથ ચરિત્ર. સંસ્કૃત ગદ્યગંધ. " શ્રી આનંદઘનજીના પ૦ પદે. વિવેચન સહિત. 6 પ્રકરણેન રતવનનો સંગ્રહ (બીજી આવૃત્તિ) હ જ્ઞાનપંચમીને લગતી તમામ બાબતોનો સંગ્રહ. (જ્ઞાનના આઠ આચાર કથા સાથે, બે અષ્ટક, પંચજ્ઞાનની પૂજા, બીજી પૂજા, ચાવંદન, મે રતવન, રતુતિ, સકાય, જ્ઞાનપાંચમના દેવ અર્થ સહિત વિગેરે) રોડ જમનાભાઈ ભગુભાઈ તરફથી 8 અનુભવની દુર્લભતાના દશ . (તૈયાર છે ) 9 અધ્યામસર ગ્રંથ ટીકા સહિત. 16 , ભાષાંતર સહીત. 11 9 દેરાસાદ મૂળ ધંભ 6. કમાઈ વિચારસરે દ્વાર પદ્ધશતક ( શ્રીજિન વ સૂરિ કૃત) શ્રી ધને રિચાર્ય કૃત ટીકા સહીત. (કમને લગતે પ્રાચીન ગ્રંથ). (તિયાર થાય છે ) 6: શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય ચરિત્ર 14 શ્રી પરિશિષ્ટ પર્વનું ભાષાંતર ૧પ શ્રી ઉપમિતિ ભવાપરી કથાનું ભાષાંતર આ ગ્રંથે પિકી નંબર 3 ને 12 વાળા ગ્રંથો માટે સહાયકની અપેક્ષા છે જે કોને પેતાના દ્રવ્યને જ્ઞાનવૃદ્વિના કાર્યમાં સદુપયોગ કરે હોય તેમણે અમને લખવા તર્જી લેવી. પત્રવ્યવહારથી તેનો નિર્ણય કરવામાં આવશે. તેની ગ્રાહકોને ખાસ સુચના. કરા કે પાસેનું લેનું લવાજમ વસુલ કરવા માટે ધનપાળ પંચાશિક ને . . . . . કામ સરના સદની બુક પિલગી મોકલવા For Private And Personal Use Only