Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajJAtakartaka "zrI giranAra cenna parivADi' ujjayaMtagirinAM maMdiro anulakSe racAyelI caityaparipATIomAM mAhitInI dRSTie A eka bahu ja kImatI ane 41 jeTalI kaDIo AvarI letI moTI caityaparipATI che. agAu prakAzita thaI cUkela, bRhattapAgacchIya ratnasiMhasUriziSyanI, ane somasuMdarasUrinA parivAranA ratnazekharasUriziSya hemahaMsanI giranAra tIrthamALAmAM apAyelI vAtonuM AmAM samarthana hovA atirikta keTaluMka vizeSa spaSTIkaraNa paNa che, ane anya koI paripATIkAre nahIM jaNAvela evI navIna hakIkato paNa che. kartA potAnuM nAma pragaTa karatA nathI, paNa koI "saMghavI zavarAja"nA saMghamAM zAmila muninI A racanA hoI zake tevo tarka chevaTanI eTale ke 41mI gAthA parathI thaI zake che. saMprati racanA lA. da. bhA. saM. vi. maMDanA munipuNyavijayajI saMgrahanI prati kramAMka 2970 uparathI utArI che. mULa pratimAM jo ke racanAsaMvata ke lipisaMvata darzAvyo nathI; paNa bhASA ane vastunI dRSTie sAMprata kRti 15mA zatakanA uttarArdhanI jaNAya che, jyAre pratinI lipi 17mA zatakanA uttarArdhathI purANI lAgatI nathI. prAraMbhamAM yAtrI-kavi devI "aMbikA' ane bhagavatI "sarasvatIne smarI, mijinane vaMdanA daI, "Ujaligiri (ujjayaMtagiri)nA jiNavarane sAnaMda stavavAno nirdhAra jAhera kare cheH (1). A pachI giranAranI taLeTImAM Avela vizALa evA jUnUgaDha' (jUnAgaDha= jIrNadurgasuparakoTa)no ullekha karI, tyAMnA 'salaSaprAsAda(zreSThI "salakSa' kArita jinAlaya)mAM juhAra karI, usavaMsa (osavAla vaMza)mAM janmela "samarasiMhe uddhArAvela, tijalapuri (tejapAla sthApita "tejalapura zahera)nA pArzvane namaskAra, "saMghavI dhuMdhalanA prAsAdamAM "Adi jinavara'ne juhAravAnuM kahe che : (2-3). te pachI "dharaNiga vasahI" ("jIrNadurgamAM hatI)nA mahAvIrasvAmIne vaMdavAnuM kahe che. ane prastuta vasahImAM DAbI bAjuno bhadraprAsAda' zreSThI 'pUnige karAvyAnI noMdha kare che. (4) A pachI "lakharAje utsAhathI karAvela "khamANAvasahI'mAM pittaLanA jinanAtha "risaphesara (RSabhezvara)ne pUjIe tema jaNAve che. (5). have girivara (giranAra) tarapha saMcaravAnI vAta kare che. tyAM 'varasApathakSetramAM rahela) 'dAmodara', "sovarekha" (sonarekha) nadI, ane "kAlamegha kSetrapAla'no ullekha kare che. (6). e pachI AvatI nisargazobhAnuM varNana gAthA 7mAM kahe che. A pachI (maMtrIzvara) udayana' putra bAhaDe (maMtrI vAlma) visalapurI tresaTha lAkha kharacIne "pAna karAvyAnuM kahe che. (8). "pAje'
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ nirprantha aitihAsika lekha-samuccaya-1 caDatAM pahelI UsavAla (osavALa) sonI 'padama'nI 'parava' (paraba), bIjI Ave 'poravADa'vALAnI, te pachI 'hAthI vAMka'mAM 'rAyaNa vRkSa' nIce vizrAmI, trIjI 'li parava' te 'loDa nAyaka'nI, te pachI 'mAMkaDakuDI' pAse 'mAlIparaba (mALI paraba)' javAnuM. (911). te pachI sApaNanI vAMkIcUMkI vATaDIe AgaLa vadhatAM 'silakhaDakI' ane te pachI bIjI khaDakI Ave : (12), ne tyAra bAda pAMcamI 'suvAvaDI'nI paraba, ne tyAMthI jamaNA hAtha tarapha 'sahaviMda guphA' hovAnuM kavi-yAtrI noMdhe che. (13). te pachI AgaLa cAlatAM DAbI jamaNI bAju 'toraNo' ane 'AMcalIyA prAsAda' (aMcalagacchIya jinAlaya) najare paDavA mAMDe che. A pachI pahelI 'poLa' ane bIjI 'poLa'no ullekha kare che. (14-15). 270 A pachI yAtrAkAra tIrthanAyaka bhagavAna neminAthane dere pahoMce che. ane tyAM chatra sAthe cAmara DhALatAM paMcazabda-vAditra vagADatA saMghavI praveze che ane bhuMgala-bherinA gaganabhedI nAda, Dhola-dardaranA haDahaDATa, ne tyAM vAgatA 'nisANa' ane kanyAo dvArA gavAtA dhavaLamaMgaLano kAvyamaya bhASAmAM ullekha kare che : (16). sau pahelAM 'melAsA'nI deharImAM 'jinadharmanAtha'ne namI, (pazcima bAjunA) 'mULadvAra'nI sAme rahela 'savAlAkhI cukIdhAra'--jemAM 'stige' ('vastupALe') sthApela-- 'nemIsara'nA biMbane vAMdI, 'pArzvanAtha'nI deharI (vastupALa kArita staMbhanapurAvatAra)ne praNamI (mULanAyakanA maMdiramAM praveze che) : (17). 'neminAtha'ne nihALyA bAda 'toraNa' vadhAvI, dAna daI, 'pAumaMDapa' (pAdukA maMDapa) AvI, (tyAMthI) 'neminAtha'ne zirasaha namI, traNa vAra bAra dharAvatA ('gUDhamaMDapa'vALA) prAsAdane pradakSiNA daI, (pharIne) dAna daI, vividha phaLaphUla sAthe (pharIne) 'jina'ne bheTavAnI vAta kare che : (18). te pachI adhukaLe page ('neminAtha') devanI pUjA karI jethI mAnava janama saphaLa thAya, pachI 'gajapadakuMDa'mAM snAna karI dhoI karI (pharIne neminAthanA) prAsAde AvyA ane nhAvaNa-mahotsava karI, kesara-caMdananI arcanA karIe tema kavi kahe che : (19). te pachI 'agara'nI pUjA racI 'ratana' ('ratna zrAvaka') dvArA sthApita 'nemIsara'nI sevA karI, 'bhamatI'mAM caitya paripATI karI, 'raMgamaMDapa'(gUDhamaMDapa)mAM rahela jiNavarane pUjI, dharamazALAnA maMdiramAM vaMdanA daI, pachI 'apApAmaDha' jaIe tema yAtrI-kavi umere che : (20). (A 'apApAmaDhamAM) gaI covisI, (bIjA) sAta tIrthaMkarane pUjI pApakSaya karI, AThamuM (neminAthanuM) biMba bappabhaTTisUrie traMbAvatI(khaMbhAta)mAM (maMtra baLe AkarSI) (abhigraha dhAraNa karela) AmarAjane vaMdAvela (te ahIM giranAra 52 lAvela biMbane namI),
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajJAtakartaka "zrI giranAra cenna parivADi' 271 (21) pittaLanA neminAthanA biMbane pUjI, pachI (mULaprAsAdane pharatI rahela) maMtrIzvara vastupAle karAvela 7ra deharIomAM pUjA karI tyAMthI nIkaLI vastupALe karAvela traNa devaLanI racanAvALA lAkho rUpiyA kharcIne karAvela zatruMjayAvatAra AdinAthane juhArIzuM (22). tyAM DAbI-jamaNI bAjue rahela bajArUDha vastupAla-tejapAla tathA vastupAla-pitAmaha) soma (maMtrI) ane pitA (maMtrI) AsarAja che. (tyAM korasa) manamohaka pUtaLIo jotAM tRpti thatI nathI; vaLI tyAM (DAbe paDakhe) aSTApadamAM rahela 24 jinavara ane jamaNI bAjue rahela sametazikharamAM 20 jina joIzuM (24), te pachI goviMda zreSThIe sthApela jIrApalli (pArzvanAtha) pUjI kaLIyugane saMtApIzuM. tyArabAda AgaLa saMcaratAM (khaMbhAtanA) zreSThI zANa ane bhUbhavanA prAsAde (mUlanAyaka) vimalanAtha tathA pArzvanAthane svavI teno raLiyAmaNo mukhamaMDapa joIzuM (25). (A maMdiramAM) pittaLamaya sarasa biMba che ane maMdira kaMcanabalAnakanI upamAne lAyaka che. A pachI samarasiha uddhArAvela kalyANatrayanA maMdiramAM traNa svarUpe virAjamAna nemikumAra che ne khaMbhayukta meghanAda maMDapa (26) tema ja jagatI paranI bAvana deharIo joI hayaDuM harakhAya che. (A maMdiranA) (dakSiNa taraphano) suMdara bhadramAsAda mAladeve karAvelo ne ratnadeve pittaLanuM moTuM biMba karAveluM. pazcimano nAmI bhadraprAsAda hAjA zreSThIe karAvelo ane uttara bAjuno (27) zreSThI sadA tathA zreSThI vatsarAje) karAvela. have kharataravasahI tarapha AvIe. A vasahI) sAdhu narapAlanI sthApelI che. temAM (jina)vIranuM toraNayukta pittaLanuM biMba che. ne AjubAju zAMtijina tema ja pArzvanAthanA pittaLanA vakhANavA lAyaka kAussagIyA che (28) : ahIM raMgamaMDapanI chatomAM) nAgabaMdha ane paMcAMgavIra jotAM ane maMDapamAM pUtaLIo pekhI mana prasanna thAya che. maMDapa mULa "mAlA khADa para karelo che. tyAM jamaNI bAju bhaNasAlI joge karAvela aSTApada (bhadrAsAdamAM) (29) ane DAbI bAju dharaNAzAhe karAvela (bhadraprAsAdamAM) suprasiddha sametazikhara (nI racanA) che. (ahIMthI nIkaLI AgaLa jatAM) abhuta mUrti, caMdraguphA, pUrNasiMhavasatI, sumatijina, vraja zreSThIe sthApela suMdara homasara (30), somasiMhe-varada mukAvela sAraMga-jinavara, te pachI kharataragacchIya zreSThI jeThA kArita manohara vasatI, ane caMdraprabhajinane pUjI, nAgajharamorajharanA be kuMDa joI, pUrNasiMha koThArIe sthApela 72 jinAlayayukta zAMtinAtha prAsAdamAM namI (31), indramaMDape indramahotsava karI, tyAM pUnima derImAM darzana karI, (32), gajapadakuMDa (paranA AThabiMba ?), sAMkaLIyALI pAja, chatrazilA thaI (33) prAtaHkALe aMbikAnA zikhara) tarapha javA ravAnA thAya che. rastAmAM caMdraprabha jinavaranI stuti karI, siddharAja (zreSThIe) uddhArAvela (vastupAla maMtrIkArita) kapardIyakSa tarapha jaI, tyAMthI cakrI bharate karAvela mAtA marudevIne ArAdhI, rAma-DuMgaranI be deharIe thaI, rAjImatI tarapha vaLe che (34);
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ 272 nirgastha aitihAsika lekha-samuccaya-1 rAjImatInI guphAmAM nemi-virahamAM kaMkaNa bhAMgI (sAdhvI thayelI) rAmatInI pratimAnA darzana karI, tyAMthI nIce dekhAtA zivAdevI putra(neminAtha)nA udayazekhara kalazayukta maMdiranI vAta karI (35), have digaMbara saMpradAyanA koTaDI-vihAra tarapha jAya che. tyAM zreSThI pAtAe karAvela pittaLanA AdinAthane namI, bhAvasAra DAhAvihAra(zvetAMbara)mAM ajita jinezvarane namI, zreSThI lakhapatie karAvela caturmukhaprAsAdamAM jinavaranI pUjA karI (36), gaMgADe gaMgAnA devaLamAM indra sthApela jinavaranuM dhyAna dharI, te pachI gaNapati ane rathaneminI derImAM nathI, cittara sAhe karAvela aMbikAnI pAja para caDhI (37), cIttaDA pUnAe karAvela ane sAmela zAhe uddhArAvela aMbikAnA prAsAdamAM namI, tyAM saMghavighnavinAzanA bhagavatI aMbikA (sammatanI) paMcamUrti samakSa zrIphaLa dharAvI (38) have avalokanA zikhara para caDI tyAMthI sahasrAmravananuM nirIkSaNa karI, ane tyAMthI nIce dekhAtA lAkhArAma tathA sAme zAMba ane pradyumna zikharane dUrathI namI tema ja pradyumna zikhara para rahela siddhivinAyaka tema ja adaSTa rahela kaMcana-balAnakano nirdeza karI (39), neminAthanA maMdira para yAtrI pharIthI Ave che. tyAM IndramAla paherI Indramahotsava karI dAna daI, suvarNanA jhaLahaLatA kalazavALA e sajanavihAranA (vAstuzAstrokta) pRthvIjayaprAsAda para dhvajA caDhAvI (40) yAtrI-kavi kahe che ke jayasiMha siddharAje garavA giranAranA taLa paranA prAsAda banAvavA pAchaLa 5,72,00000 vIsalapurI (dramma) kharcIne potAnI kIrtino saMcaya karyo. prasiddha evA saMghavI zavarAje niminAthanA bhavane kanakakaLaza ane dhvaja sthApI yaza lIdho. je ekacittathI jinavaranI (mAla ?) nitya sAMbhaLe che tene tIrthayAtrAnuM ghaNuM phaLa maLe che (41). A caityaparipATImAM 1pamA zatakamAM thayela bAMdhakAmo saMbaMdhamAM anya giranAra saMbaddha paripATIomAM nahIM dekhAtI ghaNI ghaNI navI hakIkato noMdhAyelI jovA maLe che. jemake aMcalIyA prAsAda, (tAraMgAtIrthanA uddhAraka) goviMda zreSThIe karAvela jIrApalli-pArzvanAtha, lakhapati zreSThIno caturmukha prAsAda, digaMbara pAtAvahI, ane tenI bAjunI zvetAMbara DAhAvasahI, cittara sAhanI karAvelI aMbAjInI pAja, ityAdi. to bIjI bAju ahIM karAvela beeka vAto, vadhAre jUnA srotomAM noMdhAyelI hakIkato sAme rAkhatAM, tathyapUrNa jaNAtI nathI : jemake neminAthanA maMdirane pharatI devakulikAo vastupAla maMtrInI banAvela nahotI. mULa maMdira I. sa. 1129mAM pUrNa thayA bAda A devakulikAonA chAgha tathA saMvaraNA I. sa. 1159mAM pUrNa thayAno zilAlekha tyAM che; ane neminAthanA maMdiranA bAMdhakAmane lagato kharca AtyaMtika atizayoktipUrNa hovA uparAMta "vIsalapurIya korI"nuM siddharAjanA samayamAM calaNa hovAnuM kahevuM e to kAlAtikrama ja che.
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajJAtakartaka "zrI giranAra cera parivADi 273 zrI giranAra caitya paripATI samarIya aMbiki sarasatI, vadiya nemi jida Ujaligiri jinavara-thara, haII dharI ANaMda. 1 zrIgirinAraha talahaTIya, jUnUgaDha savizAla salakha-prasAdi juhArIe tijalapurinuM pAsa. 2 samarisiMghi UdhAra kIla, usavaMsa avayAra tu saMghavI dhuMdhala taNI e, jiNahari Adi juhAra. 3 dharaNigavasahI vaMdII e, svAmIzrI mahAvIra DAbaI bhadraprasAda tiha pUniga guNagaMbhIra. khamANAvisaNI kAravIya lakharAja dharIa UchAha pItalaI prabhu pUjaI e, risahasara jiNanA. 5 havi girivaraNI sAMcaryA e, dAmodara savilAsa sovanarekhanadI-kanDaI e, kAlamegha kSetrapAla. rAyaNi AMbA AMbalIya, vanasaI bhAra ADhAra mora madhura-sari sohatI e, giri pAkhalI vana bAra,7 pAja karAvI sohalIya, bohitha udayana sAkha bAhaDa vIsalapurIya tihAM, vecA trisaThi lAkha. 8 UsavAla sonI padamataNI, pAI pahilI parava parava bIjI poravADa taNI, vIsa bhIma karisi garva. 9 hAthIvaMki jhIli dIsaI, rAyaNi rukha vizrAma trIjI dhulIya parava loDaNAyaganI abhirAma. 10 triC salaurI cAhatAM e lAgaI sIala vAu mAMkaDakUDI-kanDiI cauthI, mAlIparavaI jAu. 11 vAMkI cUMkI vATaDI aliIlI sApala jema varatijJa silakhaDakI paraI e, bIjI khaDakI tema. 12 pAMcamI parava sUAvaDIa vaulI aMbara heThi jAtAM jimaNaI sahasabiMda guphA bhaNI dila TreThi. 13 ni, ai, bhA. 1-35
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ 274 nirprantha aitihAsika lekha-samuccaya-1 DAbA-jimaNA toraNA e, A gama AMcalIyAprAsAda pahilI poli pA(5)satAM e, sahIara kIMjaI sAda. 14 sabhakara navalakha jijJa e, paisata bIjI poli devaloka sAmyuM karaI e, saMdhavI biThA Uli. [vastu] nemipratimA nemipratimA leIa AvRti chatracAmara siri DhAlII, paMcazabda-vAjiMtra vAjaI, paIsa saMghavI huI. bhuMgala-bhera-jhiNi gagana gAjaI, Dhola-dadAmAM daDadaDI vAjaI guhira nIsANa, dhavalamaMgala bAlA deI, arIyaNa paDaI parANa. 16 15 [DhAla] melAsAha taNI deharII, dharmanAthanaI namatAM jaIIM. mUla dUvAri thANu e, sAhamI savAlAkhI cukIdhara. vastugi thApiu tihAM nemIsara, praNamu pAsad deharIa nemi nihAlI toraNi vadhAvuM, dAna deI pAu-maMDipi Ava neminAtha sira nAMmII e, trivAraI prAsAda pradakSINe dAna deI je huI vacakSaNa, phUlaphale jina bheTII e. adhUlaka pAye pUjyA deva, mAnava-janama saphala hu heva gajapada-kuMDa sanAna karuM, dhoti karI AvyA prAsAdi nhavaNa-mahova kIu navanAdi, kesara-caMdana carIMI e. 19 pUja racInaI agara Ukhevau ratana-thApita nemIsara sevau bhamatI cetrapravADi karau raMgamaMDapi jiNavara pUjaI dharmazAlA caiItya vaMdana kIMjaI, apApAmaDha jAII e. atIta cauvIsI sAta tIrthaMkara, te pUjI jaI pApakSayaMkara AThamU biMba traMbAvatIya, AmarAyanaI te vaMdAviuM bapabhaTasUri tihAM aNAvuM, ariThaneminaI deharaI e. 17 18 20 21
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajJAtakaka "zrI giranAra cenna parivAri 275 havaI pIttalamaI digaMbara biba nimitaNuM pUjau avilaMba bahutiri deharI pUjaI e triviNa tora vastIga iMhi kIdhI Adila bhoaNi traNa prasidhI, lAkha lAkha dhana vecIpha e. 22 vastIga kIdhu saMtuji-avatAra AdIsaranaI karua johAra giruAM pItala biMba namu DAbA-jimaNA gayavara biu vastIga tejUga UrI teu soma anaI AsarAja achaI. 23 raMgamaMDapi nava-nATaka sohAI pUtalIe apachara mana mohaI jotA tRpati na pAmaI e, aSTApadi jiNavara cakavIsaI jimaNAM sameta sihari jiNa vasaI, vaIrA deharI joII e. 24 jIrAulau goIAgari thApiu, te pUjI kaliyuga saMtApya cetra-pavADiI sAMcaryA e, zAMNAgara bhUMbhava prAsAdaOM vimala pAsa thaNI saruu sAdi, mukhamaMDapa rulIamaNau e. 25 sAva pItalamaI biMba vakhANuM kaMcaNa balANA upama AkhuM kalyANatraya pekhII e, samarasiMha kIdhu udhAra trirUpe chaI nemikumAra, meghanAda maMDapa sadhara. jagatii bAvana deharI dIsaI jiNavara jotAM haIDauM hasaI mAladeva taNaka bhadra bhalauM, ratanadeguru pIttalasAmi pazcima bhadra hAjAnaI nAmi, uttaradasi bhadra varNavU e. 27 sadaIvacheraI teu karAvika havaI kharataravasahabhaNI Avila narapAlasAhanI thApanA e, satoraNau pIttalamaI vIra zAMti-pAsa chaI sAcau zarIra, kAsagIA pIttalataNA e. 28
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ 276 nirgastha aitihAsika lekha-samuccaya-1 raMgamaMDapi nAgabaMdha nihAlauM pUtalIe maMDapi mana vAla paMcAMgavIra vasekhII e, mAlAkhADaI maMDapa jANu jimaNaI aSTApAdivakhANa, bhaNasAlI jogaI kIla e. 29 DAbaI sameta sahira prasIdhu te paNi dharaNaI sAhi kIdhau adabada mUrati caMdragaphA, pUnimavasahI sAsu)mata jiNesara vayajAgari thApiuM alasara, homasara rulIANuM. 30 somasIvarade sAraMga jiNavara kharatara jeThAvasahI maNahara caMdraprabhajina pUjII e, nAgajhari morajhari be kuMDa cAhu bahuttiri jiNAI zAMti ArAhu, punaI koThArI thApIuM e. 31 IdramaMDapi huI iMdra-mahochava pUnima deharI dIsaI abhinava vaveka saM. nemi namu, mAMsakhamaNa manaraMgi kidhU cihuM colase aNasaNa sIdhauM, sahuDAde caukI-kaI e. 32 gajapadakuMDi urI chaI aSTa teha paraI chaI kaMDa vizaSTa saMkala pAI chatrasila. - [vastu havai cAlake havaI cAlau bhaNIa aMbAvi bhANa mUrati guru jiNaharaI caMdraprabha jiNavara ghusI jaI sIdharAja udhdhAra kIla, kavaDajakSa deula bhaNIjaI marudevyA mayatrala AhI bharathusara saMjata - rADA? rAma) DuMgara ho(do?oI deharI rAjamatI tupatta.34 DhAla rAjamatI prAsAda tali gapha mAhi paDatI zaMbhamUrati jou nemi viraha-kaMkaNa mohaMtI 33
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ ajJAtakartaka "zrI giranAra cenna parivADi' 277. kuMkUkAjala-vanna tihAM najharaNa jharaMtI. udayazekhara vIra kalasa zivAdeula dIsaMtI. havaI cAlyA digaMbaru e, koTaDIa vihAro pAtAnaI pItala taNau e, AdinAtha johAru bhAvasAra DAhA vihAra nAmu ajita jiNasara caturmukha lakhapati taNuM e, pUjaI jiNavara. gaMgAkuMDi gaMgadeula joI naI jAu mahitI ANa devarAja taNI, jiNahara jina dhyA gaNapati rahinemi deharI e, koI aMbika pAja cittarasAhi karAvIu e, kIdhuM avicala kAja. cIluDA punAtaNauNa aMbAI prasAda te sAMmalasAhaI udhariu e, khetra vasatA nAda paMcamUrati aMbikataNI e, namatAM dukhe nAsaI phala-nAlIure bheTII e, saMgha vighana viNAI. 38 hiva avaloNA sahira(sihara) caDI sahisAvana pekhuM lAkhArAnI kaNayarI e siddha deharI dekhuM sAminapajUna namevi beuM, sidhavaNAyaga vakhANa kaMcaNabalANauM jihAM chaI e, paNi kAma na jANa. 39 nemi bhUyaNi valI AvIyA e parii indramAla, indramahochava dAna daI dhaja caDaI vizAla, hemakalasa daMDa jhalahalaI e lAkha bahuttiri pAMca koDi visalapurI vecI siddharAya jesaMgadevI nija karati saMcI vIrAdura saMghavI sajANa zavarAja prasIdhI kalaka kalasa dhaja Thaviya bhUNi jiNi sa lIdhauM. ekamanA ni, suNaI e eha jiNahara-mAla tIratha yAtrA taPA phala hoI vizAla. 41 iti zrI giranAra cetra paravADi saMpUrNa samAptaH kalyANaM ca |