Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
Reg. No. B. 431
श्रीमद्विजयानन्दसूरि सदगुरुभ्यो नमः
श्री
आत्मानन्द प्रकाश.
OSne100
||शालविक्रीडितवृत्तम् ।। कश्चैतन्यवतां हदि स्थिरतरं शेते हि साक्षीभवन कश्चैतन्यवतां हृदि प्रचरति प्रक्षालयंस्तच्छुचम् । कं लब्ध्वा मनुजाः स्वकर्मकरणे शक्ता भवन्ति द्रुतम् आत्मानंदं प्रकाशमेव न हि सन्देहोऽत्र वै विद्यते ।।
1
पु० २५ मुं वीर सं. २३५४ पोष आत्म सं. ३२ र अकठो . प्रकाशक-श्री जैन आत्मानन्द सभा-भावनगर.
વિષયાનુક્રમણિકા.
O9MMMMMMCHMM Mega 6 PMH PHỐpe MeaseO
0050610FON000--00-008098EKEHap40000000000
૧ શ્રી ગઢષભ જિન સ્તુતિ. ... ૧૪ ૧ ૬ કેટલાક ઉપયોગી વિચારી २ युवान.
... १४२ ७ हपूति. उतीर्थ ४२ थरित्र..... ... १४३तार्थ रक्षा मार....| ૪ મન નિરોગી તો શરીર
Cणनीण. निरोगी.
... १४७ १० श्रीनवार भत्र भवा.
... १४५ ११ अथावसाने.
... १५४ ... १५८ ... ૧૫૯ ... १६२
१६3 ... १६४
વાર્ષિક મૂલ્ય રૂ. ૧) ટપાલ ખર્ચ ૪ આના.
ભાવનગર—આનંદ પ્રીન્ટીંગ પ્રેસમાં શાહ ગુલાબચંદ લલ્લુભાઈએ છાપ્યું.
For Private And Personal Use Only
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રીમાન હરિભદ્રસૂરિ વિરચિત.
શ્રી ધમૅબિન્દુ ગ્રંથ. આ ગ્રંથ આપણી શ્રી જૈન શ્વેતાંબર કોનફરન્સની એજયુકેશન બા?" ધાર્મિક અભ્યાસક્રમમાં શાળા, પાઠશાળાઓમાં ચલાવવા મંજુર કરેલ છે. (મૂળ અને મૂળ ટીકાનું શુદ્ધ સરલ ગુજરાતી ભાષાંતર સહિત)
આ ગ્રંથના મૂળ કર્તા મહાનુભાવ શ્રી હરિભદ્રસૂરિ કે જેઓ જૈન ઇતિહાસમાં ચૌદસને ચુંમાલીશ ગ્રંથાના કર્તા તરીકે પ્રખ્યાત છે, તેની કૃતિમાં અદ્દભુત અને સુએલક રચનાનું દર્શન થાય એમાં કાંઈ આશ્રય” નથી. તે મહાનુભાવ ગ્રંથકારે મુનિએ અને ગૃહસ્થાના ધમ બતાવવાને માટે આ ઉપયોગી ગ્રંથની ચેાજનાં કરી છે અને તેની અંદર તેનું વિવેચન કરી સારી રીત સમજાજો છે. ને આ પ્રમાણે ગૃહરથ અને યતિધર્મને વિસ્તારથી પ્રતિપાદન કરનારા આ ગ્રંથ રચવામાં આવ્યા છે જે વાંચવાથી વાચક જૈનધર્મના આચાર, વર્તન, નીતિ વિવેક અને વિનયના શુદ્ધ સ્વરૂપ સાથે તન્હાના રહસ્યને સારી રીતે સમજી શકે છે. મુનિ અને ગૃહસ્થ એ દ્રિપુટી જો આ ગ્રંથને આદ્ય ત વાંચે તો સ્વધર્મ-સ્વકતવ્યના યથાર્થ સ્વરૂપને જાણી પોતાની મનાવૃતિને ધમરૂપ ક૯પવૃક્ષની શીતળ છાયાની આશ્રિત કરી અનુપમ આનંદના સંપાદક બને છે.
આ ગ્રંથની આ બીજી આવૃતિ છે, તેમાં મૂળ સૂત્ર શાસ્ત્રી ટાઈ પમાં અને ભાષાંતર ગુજરાતી ટાઈપમાં છપાવેલ છે.
ઉચી ગ્લેઝ કોગળા ઉપર, સુંદર ગુજરાતી ટાઈપથી છપાલી, સુશોભિત પાકા કાપડના બાઈડીંગથી મજબુત અંધાવેલ છે. ફેમી સાઈઝમાં શુમારે ચારશે હુ પાનાના આ શ થની માત્ર રૂા. ૨-૦-૦ કિંમત રાખેલી છે. પાસ્ટેજ જુદું.
લખાઃ-શ્રી જૈન આત્માનદ સભા-ભાવનગર.
અમારૂં જ્ઞાનોદ્ધાર ખાતું નીચેના ગ્રંથો છપાય છે. અને તૈયાર થાય છે, ૧ શ્રી પ્રભાવક ચરિત્ર (ભાષાંતર ) ૩ શ્રી ચંદ્રપ્રભુ ચરિત્ર ( ભાષાંતર ) ૨ શ્રી વિમલનાથ ચરિત્ર ,
૪ શ્રી મહાવીર ચરિત્ર 49 १ ऐन्द्र स्तुति (संस्कृत)
२ श्री वसुदेव हीडि प्राकृत ઉપરના ચરિત્રાના ગ્રંથો ઘણાજ પ્રાચીન પૂવૉચાય કૃત હાઈ, કથાઓ ઘણીજ સુંદર રસીક, ભાવવાહી અને અંતર્ગત વિવિધ ઉપદેશક કથાઓ સહિત છે. મહાન પુરૂષાના આવા સુંદર સત્ય ચરિત્રા વાંચી વિચારી આમિકલ્યાણ સાધવાની આ સુંદર તક કે જે સભાના લાઈક મેમબર થઈ તેશ્વ ગથા ભેટ મેળવી લેવા ચુકવાનું નથી.
For Private And Personal Use Only
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
PAGE
heOAD.
Pos
આમના પ્રકાશ
॥ वंदे वीरम् ॥ तत्पुनर्द्विविधं कर्म कुशलरूपमकुशलरूपं च । यत्तत्र कुशलरूपं तत्पुण्यं धर्मश्चोच्यते । यत्पुनरकुशलरूपं तत्पापम धर्मश्चाभिधीयते । पुण्योदयजनितः सुखानुभवः पापोदय संपाद्यो दुःखानुभवः । तयोरेव पुण्य पापयोरनंतभेदभिन्न तारतम्येन संपद्यते खन्वेषोऽधममध्यमोत्तमाद्यनन्तभेदवर्तितया विचित्ररूपः संसारविस्तार इति ॥
उपमिति भवप्रपंचा कथा.
श्रा
Jo
6.
Foot
Hot
-
-
पुस्तक २५ मुं.
वीर संवत् २४५४. पोष. आत्म संवत् ३२ अंक ६ ठो.
-
श्री ऋषभजिन स्तुतिः ॥
( वसन्ततिलका वृत्तम् ) (ले० अजितसागरजीसूरि महाराज.) कल्याणमन्दिरमुदारमवद्यभेदि,
सत्कर्मकारणमनल्पविभानिधानम् । शका यदीयचरणाम्बुजमानमन्ति,
नाभेयमीशमनिशं प्रमुदा स्तवीमि ॥१॥ देवाधिदेवनिकरस्य नमामि नित्यं,
भीताभयप्रदमनिन्दितमंघ्रिपाम् ।। सर्वार्थ सिद्धिनिलयं जनकमिताना,
संपादकं मथितमोहमहाप्रचारम् ॥२॥ जैनेन्द्रवाङ्गमयशेषसुखैकधाम,
श्रेयांसि वो दिशतु दुःखलतालवित्रम् ।
For Private And Personal Use Only
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
संसारसागरनिमजदशेषजन्तु
संतारणे प्रवहणं प्रवरं गरिष्ठम् ॥३॥ चक्रेश्वरी विमलपादसरोजयुग्मं,
सेवां दधात्यजितनाथ सुशासनस्य । देवीदुरन्त भववाधिपतजनानां,
पोतायमानमभिनम्य जिनेश्वरस्य ॥४॥ – યુવકોને.
જાહews કેળવ્યા પુરૂષાર્થ નહિતો, જીદગી શા કામની ?; સેવક થઈ સેવા ન કીધી, જીંદગી શા કામની. ૧ મહમદ ગઝની ક્રૂરતાથી, દ્રવ્ય સંચી કયાં ગયે ?; મનુષ્ય હત્યાકાંડને, પુરૂષાર્થ શું તેને કો ? ૨ નાદિર શાહના દોરને, જુલમે જરા તે યાદ કર,
સ્વાર્થની સરિતા વહાવી, જીવન મૂલના ડુલ પર. ૩ ખરે પુરૂષાર્થ ?
બુદ્ધજ મહાવીર ઉતર્યા, પુરૂષાથમય અવનિ પરે;
કાવી આ જગ લેકને, અણુમેલી થઈ તે જીદગી. ૪ ગાંધી અને વીર ગોખલેની, દેશ સેવા નિર; તે જીવન અણમૂલ છે, પુરૂષાર્થ મય હે જીંદગી. ૫ નિજ કુટુંબ, દેશ, પરાત્મ સેવા, દાઝ જે હૈયે ધરે; શાસન દિવાકર આજ ઝબુકે, નક્કી આ ભૂતલ પરે. ૬ મનુ જીંદગીનું સત્વ શેમાં, જે તમે પૂછો મને; સેવા કરો સિા પ્રાણીની, પ્રભુ તેજ પ્રગટે અંતરે. ૭ જિંદગીનું સત્વ એ છે, વળી આત્માને વિકાસ છે; પ્રેરવા પ્રાર્થો પ્રભુને, આદમય તમ અંદગી. ૮ +
+ + + પુરૂષાર્થમય આ જીંદગીની, એક ક્ષણ ને એક પળ અંકિત કરે ના મૂલ્ય કેઈ, જીંદગી તે દેવ સમ. ૯
પ્રજકા–ઘેલાભાઈ પ્રાણલાલ શાહ-કલોલ !
For Private And Personal Use Only
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી તીર્થકર ચરિત્ર.
૧૪૩
અગીયાર અંગેમાં નિરૂપણ કરેલ
તીર્થંકર ચરિત્ર.
(ગતાંક પૃષ્ઠ ૧૨૦ થી શરૂ.)
શ્રી સૂત્રકૃતાંગ સૂત્ર (શ્રુતસ્કંધ ૧ અધ્યયન ૨ જુનું વૈતાલિધ્યયન ઉદેશ ૧-૨-૩)
–આ આખા અધ્યયનમાં પ્રભુ ઋષભદેવે પોતાના પુત્રને આપેલ ઉપદેશ છે. (શ્રુતસ્કંધ ૧ અધ્યયન દ હું શ્રી મહાવીર સ્તુતિ ઉદેશ-૧)
ગાથા ૧-૨-જંબુસ્વામી-શ્રમણ બ્રાહ્મણે ગૃહસ્થ અને પરતીથી કે (મને) પૂછે છે કે એ કોણ હતો કે જેણે માધ્યચ્યથી એકાંત હિતકર અને અનન્ય એવા ધર્મને ઉપદેશ આપે છે, * વિશેષ વિષય. વાસુ-ખંડ-૧-અ-૧. દિક્ષાના વિ -બં૦૧-અ-૨--૧ સૂત્ર ૧૬-થી-૨૧, અ-ઉ-ઉ-૧ સૂત્ર ૧-થી-ર, ખં, ૧ અ-૩. ૩-૪ સાચે મુનિ કેણ ૧-૨-૨–૬ કુશિલતા સંયમને કંટાળો-૧, ૩, ૧, ૧થી–૧૭. ઘરમાં કાણું ગોંધાઈ રહે ? ખં૦૧–આ–૨–૧–ર–સૂ-૧૦ રાજ સંસર્ગના દૂષણે ૧, ૨, ૨, ૧૮, શિશુપાળ અને કૃષ્ણ ૧, ૩, ૧, ૧૦. નમિ. રામગુપ્ત બાહુક નારાયણ આસિલ દેવિલ દિપાયન પારાશર ખં૦ ૧--૩-ઉ-૪ સૂત્ર-૨-૩. માંદાની માવજત ૧, ૩, ૩, ૮ થી ૨૧, સ્ત્રીઓની જરૂરી વસ્તુઓ ૧, ૪, ૨, ૭ થી ૧૫. પ્રાણિવર્ગ નં. ૧, ૭, ૧, ૧=ખં• ૧, ૯, ૧, ૮=ખં૦ ૧, ૧૧, ૧, ૮=નં. ૧, ૧૧. ૧, ૨૭. ખં૦ ૧, ૧૪, ૧, ૧૪,ઃખ ૦૨. સૂત્રો-૩૨-૩૫-૫૬-૫૭. આર્યો અનાર્યો. ૧, ૯, ૧, ૧, ૦ ૨. સૂત્ર. ૩૧, દેવભેદે. ૧, ૧૨, ૧, ૧૩, અષ્ટાંગ નિમિત્ત વિગેરે ૧, ૧૨, ૧, ૯,૦ર, ૨, ૧, ૩૦, અનુષ્યપ ગીતિ વૈતાલિક વિગેરે છંદના નમુના નં ૧ અધ્યયને ૨, ૪, ૧૫. વિગેરે અંગ ૨. ૨, ૧, ૧૧ કુટુંબવર્ગખંડ-૨.:સૂત્ર-૧૩-સૂત્ર ૩૫. શ્રાવક વર્ણન ખંડ. ૨ સૂત્ર ૩૯ સૂત્ર ૬૯. ગર્ભ અધિકાર ખંડ. ૨ સૂત્ર ૫૬. પાણી ગર્ભ. ખંડ-૨-સૂત્ર ૫૯. ખનિજ પદાર્થો ખંડ ૨ સૂત્ર ૬૧
For Private And Personal Use Only
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાર.
હે સ્વામી ? જો તમે બરાબર જાણતા હે તે જેવું સાંભળ્યું હોય અને જેવું અવધાયું હોય તેવા સ્વરૂપમાં કહો કે તે જ્ઞાતપુત્રનું જ્ઞાન કેવું હતું? દર્શન કેવું હતું? વર્તન કેવું હતું ?
ગાથા ૩ સુધર્મા સ્વામી–જે કર્મવિપાક-લોકાલોકના જાણકાર હતા, કુશલ કર્મને છેદનારા હતા, તિવ્ર બુદ્ધિવાળા-મહર્ષિ હતા. અનન્તજ્ઞાની અને અનંત દશ હતા. લોકની સમક્ષ રહેલ–જગતના ચક્ષુરૂપ તે યશસ્વીને આ ધમે છે એમ જાણુ. અને તેમની ધીરતાને વિચાર કર.
૪–તે (ભગવાન) પ્રાજ્ઞ હતા, દીવા સમાન હતા. જેણે ઉર્ધ્વ દિશામાં રહેલા, અધે દિશામાં રહેલા તથા તિઈિ દિશામાં રહેલા ત્રસ અને સ્થીર પ્રાણીઓને નિત્ય અને અનિત્ય જોઈને સમિત ધર્મને ઉપદેશ આપ્યો છે.
પ–ભગવાન સર્વદશી હતા, અપૂર્ણ જ્ઞાનથી રહિત–સર્વોત્તમ જ્ઞાનવાળા હતા, નિરામગંધ-શુદ્ધ ચારિત્રવાળા હતા,ધૃતિવાળા હતા, નિષ્કર્મ આત્મરૂપવાળા હતા, સર્વ જગતમાં પ્રધાન હતા, વિસ્વરૂપ હતા, ગ્રંથરહિત નિર્ભય અને સાંસારિક જીવતરથી પર હતા.
૬–ભગવાન પ્રભૂત જ્ઞાનવાળા અનિયત વિહારી, સંસાર સમુદ્રના તરૈયા, ધીર અનંત ચક્ષુવાળા સૂર્ય સમાન અનુપમ પ્રકાશવાળા અને પ્રજવલિત શિખાવાળા અગ્નિની પેઠે ( અંધકારને દૂર કરી પ્રકાશ ફેલાવનારા હતા) અંધારામાં અજવાળું કરનારા હતા.
૭-કાશ્યપ ત્રિય ભગવાન મહાવીર પૂર્વજીનવોએ પ્રરૂપેલ ધર્મના નેતા હતા અને સ્વર્ગમાં હજારે દેવોથી શોભતા ઈન્દ્રની જેમ પ્રભાવશાળી નાયક અને શ્રેષ્ઠ હતા
૮–ભગવાન બુદ્ધિવડે કરીને સાગરસમાં અક્ષત હતા. સ્વયંભૂરમણ સમુદ્રની જેમ અનંત-અપાર હતા તથા (અકલુષિત) નિર્મળ, કષાય રહિત, મુકત ઈન્દ્ર સમા દેવાધિપતિ અને કાંતિવાળા હતા. * ૯-ભગવાન સંપૂર્ણ બળવાળા હતા, તથા જેમ મેરૂ પર્વત સર્વ પર્વતેમાં શ્રેષ્ટ ઉંચે વસનારો છે. હર્ષ જનક છે અને અનેક ગુણેથી બીરાજમાન છે તેમ ભગવાન પણ સર્વ શ્રેષ્ટ દેવને આનંદ પ્રકટાવનારા અને સર્વ ગુણથી વિરાજમાન હતા. (આ ગાથામાં વિશેષને સંધિ છેદ કરવાથી બન્ને પક્ષમાં જુદા જુદા અર્થ થાય છે.)
૧૦–૧૧–૧૨-૧૩-જે મેરૂપર્વત લાખ એજનનો છે. ત્રણ કાંડવાળે છે, પંડિકવનરૂપી ધ્વજાવાળો છે. જે નવાણું હજાર એજન બહાર અને એક હજાર યોજન ભૂમિમાં ઉભે છે. આકાશને રોકીને ભૂમિમાં ખડેલ છે અને જેની ચારેબાજુ
For Private And Personal Use Only
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી તીર્થકર ચરિત્ર.
૧૪૫ સૂ ભ્રમણ કરે છે. જે પર્વત સેના જેવી કાંતિવાળે છે, ઘણુ નંદન વનવાળે છે કે-જેમાં મહેંદ્રો આવીને રતિક્રીડા કરે છે. તે પ્રસિદ્ધ નામવાળે, કંચનથી આપે હાય તેવા વિરાજમાન, અનુપમ મેખળાવડે કરીને બીજા પર્વતો કરતાં વધારે વિષમ ગીરિ શ્રેષ્ઠ, ભૂમિની જેમ દીપ-મંગળની જેમ દીપ, પૃથ્વીના મધ્યમાં રહેલો પર્વ તેના ઈંદ્ર જેવો લેકપ્રસિદ્ધ સૂર્યસમાન તેજસ્વી શોભાદાર, બહુ વર્ણવાળે અને મને હર પર્વત સૂર્યની પેઠે પ્રકાશે છે.
૧૪-આ ગિરિરાજ મેરૂ પર્વતની જે ઉપમા કહી છે તેમ, યશ, દર્શનશાન અને આચારમાં તેજ ઉપમાવાળા શ્રવણ જ્ઞાતપુત્ર હતા.
૧૫-લાંબા પર્વતમાં જેમ નિષધગિરિ શ્રેષ્ઠ છે અને વૃત્ત પર્વતમાં જેમ રૂકગિરિ શ્રેષ્ઠ છે, તેમ ભગવાન પણ શ્રેષ્ટ હતા, અર્થાત્ તેને જગતમાં “તીવ્રબુદ્ધિવાળામાં શ્રેષ્ટ” “અને મુનિ વૃન્દમાં પ્રજ્ઞ” કહેતા હતા.
૧૬–ભગવાને આ રીતે ધર્મ પ્રકાશીને પીણુસમાન નિર્મળ શંખ, ચંદ્ર સમાન કાંતિવાળું અનુપમ અને વેત વર્ણવાળું શ્રેષ્ઠ શુકલ ધ્યાન ધ્યાયું.
૧૭–ત્યારપછી તે મહર્ષિ સાદિ અનંતપણે દરેક કર્મોને નાશ કરીને જ્ઞાનદર્શન અને ચારિત્રની સાથે લેકને છેડે રહેલા પ્રધાન સિદ્ધિ ગતિને પામ્યા.
૧૮–વૃક્ષમાં ભુવન પતિઓ જ્યાં આવીને ક્રીડા કરે છે તે (દેવકુરૂનું ) શાહમલી વૃક્ષ પ્રસિદ્ધ છે અને નંદનવન વનમાં શ્રેષ્ઠ છે તેમ વિશાળ જ્ઞાનવાળા ભગવાન જ્ઞાન અને ચારિત્રવડે શ્રેષ્ઠ છે. (અથાત્ ભગવાન જ્ઞાનીઓ અને અર્થ ક્રિયાકારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.)
૧૮-વૃક્ષોમાં શામલી વૃક્ષ પ્રધાન છે કે જ્યાં સુપર્ણ કુમારો કીડા કરે છે અને વનમાં નંદનવન શ્રેષ્ટ છે કે જ્યાં દેવે ક્રીડા કરે છે, તેમ વિશાળ જ્ઞાનવાળા ભગવાન શ્રેષ્ટ છે કે જે જ્ઞાન અને ચારિત્રથી યુક્ત છે. (આ અર્થ બીજે પ્રકારે કર્યો છે. )
૧૯-શબ્દમાં મેઘની ગર્જના શ્રેષ્ઠ છે, તારાઓમાં ચંદ્ર શ્રેષ્ઠ છે અને ગંધમાં ચંદન શ્રેષ્ઠ છે તેમ મુનિઓમાં નિરીહ ભગવાન શ્રેષ્ઠ છે.
૨૦-સમુદ્રોમાં જેમ સ્વયંભૂરમણ શ્રેષ્ઠ છે, નાગદેવમાં જેમ ધરણેન્દ્ર પ્રધાન છે અને રસમાં જેમ શેરડીનો રસ ઉત્તમ છે તેમ તપ ઉપધાનમાં ભગવાન શ્રેષ્ઠ છે.
૨૧-જેમ હાથમાં રાવણ, વનપશુઓમાં સિંહ, નદીઓમાં ગંગા અને પક્ષીઓમાં વેણુદેવ-ગરૂડ શ્રેષ્ઠ છે, તેમ મેલવાદીઓમાં ભગવાન જ્ઞાતપુત્ર શ્રેષ્ઠ છે.
૨૨–દ્ધાઓમાં જેમ ચક્રવતી શ્રેષ્ઠ છે, કૂલમાં જેમ કમળનું ફૂલ શ્રેષ્ટ છે અને ક્ષત્રિઓમાં ચક્રવતી શ્રેષ્ઠ છે તેમ ત્રષિઓમાં ભગવાન વર્ધમાન શ્રેષ્ઠ છે.
For Private And Personal Use Only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી મામાનદ પ્રકાશ.
૨૩–દાનમાં અભયદાન પ્રધાન છે, સત્યમાં નિષ્પા૫ વચન શ્રેષ્ઠ છે. તવે સુયા હત્તમ મરું તપસ્યામાં બ્રહ્મચર્યઉત્તમ છે અને લોકોમાં શ્રમણ જ્ઞાતપુત્ર ઉત્તમ છે.
૨૪-સ્થીતિમાં જેમ લવસપ્તમ સ્થીતિ શ્રેષ્ઠ છે, સભાઓમાં જેમ સુધમી સભા શ્રેષ્ઠ છે. સર્વ ધર્મ ફલેમાં જેમ મેક્ષ શ્રેષ્ઠ છે તેમ ભગવાન જ્ઞાતપુત્રથી વધારે શ્રેષ્ઠ કઈ જ્ઞાની નથી. (તેમ ભગવાન જ્ઞાતપુત્રના જ્ઞાન સમાન બીજું કોઈ શ્રેષ્ટ જ્ઞાન નથી.)
૨૫–ભગવાન પૃથ્વી જેવા આધારભૂત હતા. કર્મનાશક, ગૃદ્ધિરહિત, નેહ રહિત, તત્સમયી બુદ્ધિવાળા, અભયપ્રવર્તક વીર અને અનન્ત જ્ઞાન-નેત્રવાળા હતા જેઓ આ વિશાળ સંસાર સાગરને તરી ગયા છે.
૨૬–ભગવાન ક્રોધ, માન, માયા અને ચોથે લોભ એ આત્મદેને વમીને મહર્ષિ અરિહંત થયા. જેથી પાપ કરતા નથી અને કરાવતા નથી.
ર–ભગવાને ક્રિયાવાદ, અક્રિયાવાદ, વિનયવાદ અને અજ્ઞાનવાદના પક્ષેનાદૂષણને વિચાર કરી “તે બધા માત્ર વાદ છે” એમ યથાર્થ પણે ઉપદેશ કર્યો. અને યાજછવ સંયમમાર્ગમાં સ્થિર રહ્યા.
- ૨૮–ભગવાને સ્ત્રી અને રાત્રિ ભોજનને નિષેધ કર્યો છે. કર્મ ક્ષય માટે ઉપધાન તપસ્યાનો ઉપદેશ કર્યો છે અને આ લેક તથા પરલેને યથાર્થરૂપે જાણીને તેમાં જતા જીવોને અનેકવાર બચાવ્યા છે.
૨૯-અરિહંત ભગવાને કરેલ શુદ્ધ અર્થ–પદવાળા અને યુક્તિથી નિરૂપણ કરેલ એવા ધર્મને સાંભળીને તેની ઉપર શ્રદ્ધા કરનારા મનુષ્ય આયુષ્યકર્મને છેદ કરનારા થાય છે. કેમકે જે આયુષ્યકર્મ હોય તો ઈદ્રો અને દેવાધિપો પણ પાછા આવે છે.
શ્રી સૂત્રકતાંગ. (શ્રુતસ્કંધ-૨ અધ્યયન દ હું આદ્રકીય ગાથા ૧ થી ૫૫. ભગવાનને છદ્મસ્થકાળ તીર્થ પ્રતિષ્ઠાકાળ)
ગાથા ૧-૨–૩–શાળ-હે આ? તારા તીર્થંકરની પૂર્વ સ્થિતિ સાંભળ? તે પહેલાં એકાંતચારી શ્રમણ હતા જે અત્યારે બહુ ભિક્ષુઓને ભેગા કરીને અને મનુષ્યને વિસ્તારથી ધર્મ કહે છે; આ ધર્મોપદેશ દેવાની પદ્ધતિ પિતાની આજીવિકા માટે ઉભી કરી છે. આથી માની શકાય છે કે તે પોતાના પૂર્વકાળના અને અત્યારના વિચારમાં એક નથી–અસ્થિર છે. વળી તે સભામાં જઈને કે ભિક્ષની મધ્યમાં જઈને મનુષ્યના હિત માટે બોલ્યા જ કરે છે. આ રીતે તેની પૂર્વ સ્થિતિ અને વર્તમાન સ્થિતિમાં કયાંઈ મેળ મળતો નથી ! તો હવે એકાંતમાં રહેવું. અથવા તે પહેલેથી જ મનુષેના સંસર્ગમાં રહેવું હતું તથા હવે માન સેવવું અથવા તો પહેલેથી જ ધર્મોપદેશ કર હતો.
For Private And Personal Use Only
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
મન નિગી તે શરીર નિરોગી.
૧૪૭ ૩–૪–૫-૬-આદ્રકુમાર-અહો એ ભૂતકાળ વર્તમાનકાળ અને ભવિષ્યકાળને બરાબર સંબંધ છે. લોકસ્વરૂપને બરાબર જાણ્યા પછી ત્રસ અને સ્થાવર પ્રાણીઓની શાંતિને ઈચ્છતો શ્રમણ કે બ્રાહ્મણ હજારોની વચ્ચે ઉપદેશ આપે તો તે નિશ્ચયથી ખ્યાતિ પામે છે અને તેવી રીતે પૂજાય છે. ક્ષમાશીલ દાંત જેતેં. દ્રિય દુષ્ટ ભાષાને વર્જનાર અને હિતકર ભાષાનો બેલનાર મનુષ્ય ધર્મની પ્રરૂપશું કરે તેમાં દોષજ નથી.
પાંચ મહાવ્રતો અણુવ્રતો, પાંચ આશ્રવ સંવર અને વિરતિ વિગેરે ભેદેવડે કરીને આ લોકમાં પૂર્ણ શ્રમણ થવાય છે એ ઉપદેશ આપે છે માટે તે કમને નાશ કરનારા શ્રમણ છે એમ હું માનું છું.
૨૦-આર્દ્ર કુમાર–તે (લાગવાન) નવું કરતા નથી જુનું ખપાવે છે. તારે છે આ પ્રમાણે કરનાર બ્રહ્મવ્રતી હોઈ શકે ” એમ ઉપદેશ કરે છે અને લાભાથી છે માટે તે સાચા શમણ છે એમ હું માનું છું.
૨૪-૨૫–આદ્રકુમાર-તે ભગવાનને જે લાભ થાય છે તે સાદિ અનંત છે. તેઓ આ ઉદયને સાધે છે, તે ત્રાયી છે, જ્ઞાની છે, આવા અહિંસક સર્વથા દયાળુ ધર્મિષ્ઠ અને કર્મના વિપાકને જુડનારા શ્રમણને પોતાની જેવા માનનારા મનુો પોતાની અજ્ઞતાને પડઘો પાડે છે.
૪૦-આદ્રકમાર-સર્વ જીવોની દયા માટે સપાપ દેષને ત્યાગ કરનારા અને તેની શંકાવાળા એવા મહાવીરના શિષ્યો ઊંદૃિષ્ટ આહાર લેતા નથી.
શ્રુતસ્કંધ–૨–અધ્યયન નાલન્દીય.
સૂત્ર ૬૮ થી ૮૧–રાજગૃહિના નાલંદાપાડાની બહાર વસતા શ્રાવક લેપ ગાથા–પતિના હાયામવનખંડમાં ગણધર શાતમસ્વામી સાથે શ્રી પાર્શ્વનાથ સંતાનિય મુનિ ઉદક પેઢાલના સ્થલ અહિંસા વિગેરે માટે પ્રોત્તર અને છેવટે ભગવાન મહાવીર પાસે પાંચ મહાવ્રતોનો સ્વિકાર ઈત્યાદિ અધિકાર. (ચાલુ)
મન નિરોગી તો શરીર નિરોગી લે. પોપટલાલ સુખલાલ દેશી. બી. એ.
મનુષ્ય જીવન એ વિચારમય જીવન અર્થે છે. શારીરિક જીવન પશુયોનિના ગાઢ સંસ્કારોથી પશુયોનિ જેવું ખીલે છે, પરંતુ એ મનુષ્ય સ્થિતિમાં વિચાર વિવેકથી વ્યવસ્થા સર ગોઠવાઈ જાય તેવા પલટાઈ જાય તો મનુષ્યજીવન મનુષ્યરૂપ અને મનુષ્યધર્મ પ્રગટાવે. મનુષ્ય જીવનમાં પુરૂષાર્થનું ક્ષેત્ર મનેભાવના અને
For Private And Personal Use Only
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૪૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
મનેદશામાં જ છે. વિચારની દશા તેની તરંગી–આવેશમય અને વેગવાળી સ્થિતિમાંથી સુધારી સુધારી ઉંડી તલસ્પર્શી અને નિશ્ચલ બુદ્ધિ પ્રગટાવનારી બને તે સારૂં જ સતત્ ઉદ્યમ કરવાનો છે. જીવનનું માપ આવા પુરૂષાર્થના પ્રમાણ અને વજન ઉપર જ છે.
જીવવું એટલે જીવ તરફ વળવું, આત્મ સન્મુખ થતાં જવું, દેહ અને તેના સંગોથી છુટવા મથવું. આવી મથન ક્રિયા એજ જીવન. એમાંથી માખણુ નિકળે છે. એથી જ આત્માનો અનુભવ થાય છે. એથી જ દેહને પૂંઠ દેવાય છે; એકને પૂંઠ દેતાં અન્ય સન્મુખ થવાય છે.
આજે આપણે દેહ સમ્મુખ ઉભા રહી જીવવા મથીએ છીએ, પણ દેહ નાશવન્ત હોવાથી આપણું જીવનના પુરૂષાર્થનું ફળ દેખાતું નથી. ખારી જમીન પર જેટલી મહેનત કરીએ તેટલી નિષ્ફળ જાય છે, તેમજ દેહભણી નજર રાખી જે કાંઈ કરીએ તે બધું નિરર્થક જાય છે. દરેક ધર્મશાસ્ત્રો અનાદિ કાળથી બોધતા આવે છે કે સુખના શોધકે સુખધામ એવા આત્મા સમુખ થવા પ્રબળ પુરૂષાર્થ કરવો અને દેહને પૂંઠ દેવી. અનંત કાલ આપણે દેહ ઉપર પ્રયોગો અજમાવતાં અજમાવતાં વિતાવ્યો, છતાં શાંતિ સુખનો પત્તો જ નથી. જ્યાં દુઃખ છે ત્યાં સુખ શોધવા મથવું અને જ્યાં સુખ છે ત્યાંથી દુઃખની ભ્રાંતિથી ભાગવું એવી ઘોર અજ્ઞાન દશામાં આપણે રીબાઈએ છીએ.
પરંતુ ફરી ફરી જાગી જઈ આપણે તે આપણું કામ અને ધામ છોડી દેવું નહી. આપણું સ્થાનમાંથી બહાર જ નિકળવું નહીં. અભ્યાસ વધતાં વેરાગ્ય વધશે અને વૈરાગ્ય વધતાં અભ્યાસ સહેલે થશે. દરદી જેમ હમેશાં સવાર બપોર સાંઝ વૈદ્યની ગોળીઓ ખાય છે તેમ આપણે પણ સવાર બપોર સાંગ આત્મસ્મરણની અમર ગુટિકા પેટમાં–જીવનમાં ઉતારવાની છે. એ તે શાંત સુધારસ જેમ જેમ જીવનમાં ભળતો જશે તેમ તેમ જીવન દિવ્ય બનતું જશે અને નિર્વિકારી સહજ આનંદઘન રૂપ બનતું જશે.
જાગે, બધું જાગે, આજે સમય સુંદર છે. મનને ઉત્સાહ એજ શુભ મુહૂત છે. શરીર પિષણથી તૃપ્ત થાય અને ટકે તેમ આત્મવિચારથી આત્મ જાગૃત થાય અને અનુભવાય. સંયમના સમયમાં આત્માની અનેક શક્તિઓ ખીલે છે. આપણે અગવડની સામે ઉત્સાહભર ધપતા નથી, પણ ટાઢા પડી જઈ આતધ્યાનમાં કે શેકાગ્નિથી સળગી જઈએ છીએ, પણ આપણે “ દુ:ખને સુખરૂપ જોતાં–પ્રેમે પ્રભુના ગુણ નિત્યે ગાઈએ ” એ સત્ય સમજી સંભારી અનુભવી પ્રભુમય જીવન ગાળવાનું છે. જાગે, વીરા જાગે, જલદી.
મુજ જીવન આ પ્રભુ તુંથી ભરૂં, બલદે અભિલાષ હું એહ પુરૂં; મુજ રક્ત વિષે મુજ નાડી વિષે, મુજ દષ્ટિ વિષે મુજ વાણી વિષે.
For Private And Personal Use Only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
કર્મવાદ.
૧૪૯
મુજ તર્ક વિષે મુજ કર્મ વિષે, પ્રભુ વાસ વસે મુજ મમ વિષે; શિરમાં ઉરમાં મુખમાં કરમાં, પ્રભુ વ્યાપી રહો મુજ અંતરમાં. મુજ જીવન કેવું રહસ્ય ઊંડું, બન પ્રેરક ચાલક શાસક તું; ધરીને ઉરમાં પ્રભુની પ્રતિમા, જહાં ઉન્નતિનો સ્થિર છે મહિમા.
સ્મરી આકૃતિ એ નિજ પિછી વડે, અનુસાર જ ચિત્ર પછી ચિતરે; જેમ ચિત્રક એ મન મૂતિ વડે, બહુ સુંદર ઉત્તમ સૃષ્ટિ રચે. તેમ જીવનના પટની ઉપરે, મુજ લેખન એ તુજ સાક્ષી પુરે; પ્રભુ મુદ્રિત અંકિત તું હૃદમાં, કૃતિઓ બધી ત્વન્મય હો જગમાં. મુજ વર્તનથી છબી જે બની રહે, તુજ ઉજવલ રૂપની ઝાંખી દીએ; મુજ જીવન આ પ્રભુ તુંથી ભરૂં, બળ દે અભિલાષ હું એહ પુરૂં. ૐ શાંતિ ! શાંતિ ! ! શાંતિ !!!
સં. વિહારી PesamueBesses,
કર્મવાદ. છે. લી. મુનિ બુદ્ધિવિજયજી–મહેસાણા.
Beseoaca aces આ રસૃષ્ટિમાં કે ચતુર્દશ રાજલોકોમાં પ્રાણીઓ સુખ દુઃખને અનુભવ કરે છે. કોઈ રાજાણે, કઈ રંકપણે, કોઈ શ્રેષ્ટપણે ને કઇ ભીખારીપણે, કોઈ નોકર પણે ને કે તેના ઉપર પણ રહે છે. તેમાં પણ કોઈ બુદ્ધિશાળી, કેઈ અજ્ઞાની, કઈ રૂપવાન, કોઈ કદરૂપા વિગેરે જુદા જુદા ભેદ માલુમ પડે છે. આ ભેદની અંદર કંઈ પણ કારણ તો હોવું જ જોઈએ. કારણની વિચિત્રતા સિવાય કાર્યની વિચિત્રતા નથી થતી. આ વાત તો જગત્ પ્રસિદ્ધ છે તેથી આ વિચિત્રતાને હેતુ તેજ કર્મ છે.
અને તે કર્મને આત્માની સાથે જન્ય જનક ભાવ સંબંધ છે, તેથી તેને અંત પણ આવી શકે છે. જેમ કોઈને આપણે પ્રશ્ન કરીશું કે પહેલાં કુકડી કે ઈંડાં ઉત્પન્ન થયાં ત્યારે પરંપરાનો વિચાર કરતાં પહેલાં કુકડી એવું પણ કહી શકાય નહીં, કેમકે ઇંડામાંથી જ કુકડી ઉત્પન્ન થાય છે, તેમ પહેલાં ઇંડાં ઉત્પન્ન થયેલ છે, એમ પણ કહી શકાય નહિ, કેમકે ઇંડાંની ઉત્પત્તિ પણ કુકડી સિવાય બની શકતી નથી. તેથી પરંપરાની અપેક્ષાએ તો આપણે અનાદિપણું સ્વીકારવું જ પડશે. પ્રત્યેકની અપેક્ષાએ તો જેમ અમુક કુકડીનો જન્મ અમુક ટાઈમે થયો છે એમ કહેવાય છે, પરંતુ સામાં પ્રથમ કોણ એવો તો નિશ્ચય થાય જ નહિ, કેમકે તેની
For Private And Personal Use Only
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧પ૦
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. પહેલાં પણ તેવી જ સ્થિતિ રહેલી હોય છે. આથી આત્માને કર્મ એ બંન્નેને અના દિકાલને સંબંધ રહે છે અને અનાદિ વરસ્તુનો કેઈ કતાં પણ હોઈ શકે જ નહિ. આથી આ સૃષ્ટિને કર્તા અમુકજ છે એ માનવું કેવલ ભૂલ ભરેલું છે, કેમકે જ્યારે આત્મા નિત્ય છે ત્યારે તેને બનાવનાર તો કોઈ હોઈ શકે નહિ, તેમ કર્મ પણ પ્રાણીઓ કરે છે અને તે પણ દેહધારી કરી શકે છે. જયારે દેહ ધારણ કરે ત્યારે તેને રહેવાનું સ્થાન પણ અવશ્ય હોવું જોઈએ, તેથી પ્રાણીઓને રહેવાની પૃથ્વી તે પણ અનાદિ કાળની જ છે.
આની સાથે દેહનું ધારણ કરવું તે પણ કર્માનુસારે છે અને તે કર્મ કર્તા આત્મા તે પણ તેજસ અને કાર્મણ શરીરના સંબંધવાળો રૂપી પણ છે.
એટલાજ માટે સ્યાદ્વાદશૈલિએ કથંચિદ રૂપ અરૂપી આત્મા કહેવાય છે.
જે એકાંતે આત્માને અરૂપી માનવામાં આવે તો જેવી રીતે સિદ્ધાત્મા સર્વજ્ઞ સર્વદશી દેહને ધારણ કર્તા નથી, તેની માફક સંસારી જીવો પણ દેહને ધારણું નજ કરી શકે, કારણ કે જેવા કારણો હોય તેવા પ્રકારે કાર્યની ઉત્પત્તિ થાય છે. જુઓ કે માટી રૂપી છે તેમજ તેનાથી ઉત્પન્ન થએલ ઘડે તે પણ રૂપીજ થાય છે.
પરંતુ રૂપી પદાર્થથી અરૂપીની અથવા અરૂપીથી રૂપીની ઉત્પત્તિ થતી નથી. જેમકે એક રેતીના કણમાં તેલ ન હોય તો ગમે તેટલા રેતીના સમુદાયમાંથી તેલ નજ નીકળી શકે એ વાત સ્વાભાવિક છે; તેવી રીતે આ દેહનું મૂળ કારણે કર્મ તે રૂપી છે, તેમ તે કર્મનો સંચય કરનાર તે પણ રૂપી છે. જેમાં માટીનો ઘડો બનાવનાર કુંભકાર તે પણ રૂપી. માટી પણ રૂપી અને તેનાથી ઉત્પન્ન થયેલ ઘડે તે પણ રૂપી છે. ફક્ત આમાં જે આત્માનું રૂપીત્વપણું તે દેહના સંબંધ વડે કરી કહેલું છે.
પરંતુ એકાંતે આત્માને અરૂપી માની શકાય જ નહીં. તેમ કેટલાક કર્મને વાસના રૂપ માને છે તે વાત પણ સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિથી વિચારતા ભૂલ ભરેલી માલમ પડે છે, કેમકે જે અરૂપી તેને રૂપી પદાર્થ અનુગ્રહ અથવા ઉપઘાત કરી શકતો નથી.
આ ઉપરથી કેઈના મનમાં આવું પણ થશે કે દારૂ વિગેરે પીવાથી માણસની બુદ્ધિ મલીન થાય છે, દહી ખાવાથી દર્શનાવરણીય કર્મનો ઉદય થાય છે અને તે આત્માના બુદ્ધિ વિગેરે ગુણોનો નાશ કરી શકે છે તેમ બ્રાહી ઓષધી વિગેરેના પ્રતાપથી માણસની બુદ્ધિ સતેજ થાય છે તે કેમ બની શકે?
પરંતુ આ બાબતમાં જે વિચાર કરે તે સહજ સમાધાન થઈ શકે તેમ છે. આમાન ગુણ તો કેવલજ્ઞાન કેવલ દર્શન છે. અને તેથી શુદ્ધાત્મા જેને કેવલ
For Private And Personal Use Only
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
કર્મવાદ.
૧૫૧
જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયેલું છે તેને ભલે ગમે તેટલું દધિ વાપર્યું હોય વા ગમે તેવી કે વસ્તુ ખાધી પીધી હોય તે તેના ગુણેમાં ફેરફાર થતો નથી. તેમ બ્રાહ્યયાદિ ઔષધે વિઠનોના જ્ઞાનમાં વધારો કરી શક્તા નથી અને તેટલાજ માટે કેટલાક, સ જે સાWા જિ ન જ કુશરે, આને અથે પણ બરબર વિચાર કર્યા સિવાય મોક્ષ સુખને પણ વિપરીત પણે માને છે. ખરી રીતે તપાસશે તો આનો ખરો અર્થ અન્ય દર્શનીઓ માને છે તેમ નથી; કેમકે જ્યારે આત્માને વિગુણ માનીએ અર્થાત ગુણરહિત માનીએ તો કોઈ સ્થળે ગુણ ગુણ સિવાય રહી શકે ખરો કે? તથા જે ગુણ ન હોય તો પછી ગુ દ્રવ્ય તે પણ કયાંથી હોય? આથી સિદ્ધાવસ્થામાં ગુણેના નાશ માનનારાઓની એક મહત્વની ભૂલ છે એ વાત તો નિઃસંશય છે.
વળી બીજી બાજુએ વિચારશું કે જ્યારે જ્ઞાનાદિ ગુણોનો નાશ થાય તો એવા પ્રકારના મોક્ષની પણ અભિલાષા કોણ કરે? તેથી સિદ્ધાવસ્થામાં જ્ઞાનરહિત પણું માનવાનું નથી.
પરંતુ આ આત્મા વિગુણે જિનતાશારિકા સુજાણg : અર્થાત્ જેના છદ્મસ્થપણુના ગુણે બુદ્ધિ વિગેરે નાશ પામ્યા છે, તેથી જેમ છદ્મસ્થ પ્રાણીઓના જ્ઞાનાદિ ગુણેમાં પ્રસંગને પામી જૂનાધિક્તા થવા પામે છે તેવા પ્રકારની ન્યુનાધિકતા કેવલજ્ઞાન થયા બાદ થતી નથી અને શુદ્ધ સ્વરૂપે જ્ઞાતા હાવાથી ફરીથી કમ પણ બાંધતો નથી. કર્મ બંધનના અભાવે સંસારમાં આવવું પડતું પણ નથી, પરંતુ શુદ્ધ સ્વરૂપે જ રહે છે. મતિ જ્ઞાન વિગેરે ચાર જ્ઞાન તે તેટલાજ માટે ક્ષાપશમિક ભાવના ગણેલા છે અને તે ક્ષાપશમિક જ્ઞાન તે પણ રૂપી પુદગલની ઉપાધિજન્ય છે, પરંતુ જ્યારે તદ્દન જ્ઞાનાવરણ આદિ કર્મની ઉપાધિ દૂર થાય છે ત્યારે તો કોઈપણ તે ગુણેને વ્યાઘાત અથવા અનુગ્રહ કરી શકતું જ નથી.
તે પ્રસિદ્ધાત્મા નવીન કર્મો પણ બાંધતા નથી. આથી આ અન્ય મતાવ લંબીઓ જે માને છે કે જ્યારે જ્યારે પોતાના તીર્થની હાનિ દેખવામાં આવે, અથવા દૈત્યો વિગેરેને વધારો થાય ત્યારે તેનો નાશ કરવાને માટે ઈશ્વર અવતાર ધારણ કરે છે, તે વાત પણ અગ્ય છે, કેમકે જે આત્મા સિદ્ધ સ્વરૂપને પામેલ છે તેને પ્રથમ તો મેહનીય કર્મ નથી અને મોહનીય કર્મના અભાવે તેમને રાગ છેષની પરિણુતી થતી નથી. જ્યારે રાગ દ્વેષના પરિણામ ન હોય તો પછી તેઓને આ મારા ભકતો અને આ મારા શત્રુઓ, આને મારવા અને આને જીવાડવા એ વિચાર તો ક્યાંથી જ હોય ? જ્યારે આવા પ્રકારે સામાન્ય વિચાર પણ ઉદ્દભવે નહિં તે પછી તે અવતાર તો નજ ધારણ કરે એ વાત પણ દેખીતી છે;
For Private And Personal Use Only
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૫૨
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
તે છતાં પણ એમજ માનશે કે મહાત્મા ઈશ્વરને પણ મનાવા પૂજાવાની ઈચ્છા તે રહેલી છે, તો પછી આપણે માફક તેમને પણ ઈચ્છા છે. આપણી માફક માતાના ઉદરમાં પણ આવવું પડે છે અને મલ મૂત્રની કોઠીમાં રહેવું પડે છે તો પછી તેવા ઇશ્વરમાં અધિકપણું શું ?
કોઈ સામાન્ય બુદ્ધિમાન પણ મનુષ્ય વિષ્ટાથી ઉદ્યોગને પામેલે ફરીથી વિઝા ચુંથવા ઈચ્છતા નથી, તો જેણે પુદ્ગલિક વસ્તુને વિષ્ટારૂપ જાણી દરેક પ્રકારે ૫૬ ગલને ત્યાગ કરે છે તે ફરીથી તેવા પ્રકારની ઈચ્છા કરેજ કેમ?
જે કદાચિત્ એમજ માનવામાં આવે કે તેઓના મનમાં એવો શેખ થાય છે ત્યારે તે એમજ બન્યું કે તેમને પણ તેમનું મન કબજામાં નથી અને જ્યારે પિતાનું મન કબજામાં રાખવા જ્યારે અસમર્થ છે, તે પછી દુનિયાને કબજામાં કેવી રીતે રાખી શકશે?
હવે જે આત્માને એકાંતે નિત્ય માનીએ તે ઘટને કેમ નિત્ય માનતા નથી? ત્યારે તમારે કહેવું પડશે કે ઘડે ભાંગી જાય છે, તેનાં ઠીકરા બની જાય છે અને પૃથ્વીમાં ભળી જાય છે; વળી ઉત્પન્ન થાય છે તેથી તેને તે નિત્ય ન કહી શકાય તે હું પણ જણાવીશ કે જેમ ઘડે જુદા જુદા રૂપાંતરને પામે છે તેમ આત્મા પણ જુદા જુદા રૂપાંતરને દેહ વ્યાપી હોવાને લીધે પામે છે, તેથી તે પણ નાના મોટા થયા કરે છે અને જુદા જુદા રૂપોને પામે છે.
બાલ્યાવસ્થામાં તદન અલ્પ હોય છે, યુવાવસ્થામાં પણ જુદું જ રૂપ હોય છે, વૃદ્ધાવસ્થામાં જુદા જ રૂપને ધારણ કરે છે, તેથી તે પણ એક સ્થિર રૂપે તે રહેતા જ નથી. ગુણે પણ એક સરખા રહેતા નથી કેમકે તેનો તે આત્મા ઘડીમાં જ્ઞાની બને છે, અને ઘડીમાં અજ્ઞાની બની જાય છે. જુદી જુદી ગતિઓની અપેક્ષાએ, જુદા જુદા પ્રકારે કર્માનુસારે તેના પણ વિચિત્ર રૂપ બને છે. જે આત્મા એકજ રૂપે રહેતો હોય તો, જુદા જુદા રૂપને પામે નહિ, કદાચિત એમ માનવામાં આવે કે આત્માનો નાશ થતો નથી, તો હું કહું છું કે પુગલનો પણ નાશ થતો નથી, કેમકે ભલે દેહ બળી જાય તો પણ રાખડી રૂપે તે રહે છે, રાખોડી રૂપે નષ્ટ થાય તો મૃતિક રૂપે તો રહે છે જ, તેથી જડ દ્રવ્ય પુદ્ગલને પુગલના સ્વભાવને છોડતું નથી અને આત્મા તે આત્માના સ્વભાવને છોડતું નથી, તો પછી એકને નિત્ય અને પુદ્ગલને અનિત્ય કહેવું એ કેવી પક્ષપાતની વાત છે ? જુએકે જેન ગ્રંથોમાં પણ કેટલેક સ્થળે આત્માને નિત્ય અને પુગલને અનિત્ય કહેલું છે ત્યાં પણ અમુક નયની અપેક્ષાએ જ કહેલ સમજવાનું છે, તેથી દ્રવ્યાસ્તિકનયની અપેક્ષાએ નિત્ય અને પર્યાયાસ્તિકનયની
For Private And Personal Use Only
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
કમવાદ
૧૫૩
અપેક્ષાએ અનિત્ય દરેક પદાર્થો રહેલ છે. તેમાં પણ જ્યારે પોતાના માથે પરીષહ ઉપસર્ગો વા કો આવે ત્યારે જ તેમાં નિત્યતા ભાવવાની છે, જેથી પ્રાણી પોતાના ધ્યાનમાં ટકી શકે, નિડરપણે પોતાનું આત્મકલ્યાણ કરી શકે અને
જ્યારે પર પિગલિક વસ્તુનો વિચાર કરવાનો હોય ત્યારે અનિત્યતા ભાવ વાની છે. યજ્ઞ વિગેરેમાં પણ આત્મા નિત્ય છે એમ કહી બીજા મુંગા પ્રાણુંએને હોમવા આવું પ્રતિપાદન કર્યું, પરંતુ કેઈએ પોતાના દીકરાને હોમવાની વાત જણાવી નહિ, વા કેઈ યજ્ઞ કરનાર સ્વર્ગની અભિલાષાથી પોતે અગ્નિમાં જપાપાત કરતો નથી, જુઓ કે જેવી રીતે બકરાનો આત્મા નિત્ય તેમ તમારો આત્મા પણ નિત્ય છે, પરંતુ આપણને તો સહેજ કાંટે વાગે એટલે અરે મરી ગયા એમ બુમ પાડી ઉઠીએ અને બીજાને મારતી વખતે આત્મા નિત્ય છે એવું બોલવું કેવું અઘટિત છે તે સજજનો વિચાર કરશે.
લગાર પક્ષપાતને ત્યાગ કરીને જોઈશું તો સ્યાદવાદ સિદ્ધાંત સત્ય છે, એવું પ્રકટપણે ભાસમાન થશે. કર્મ બંધન મુક્ત થયેલ સપાધિ મુક્ત એવો મુક્તાત્મા કઈ કડાકુટમાં કોઈ દહાડો પડે નહિ અને પડે તો રાગાદિયુકત કહેવાય. આ બાબતની ઘણી ચર્ચા સુષ્ટિકર્તા ઈશ્વર નથી એવું જેના ન્યાયશાસ્ત્રમાં સારી રીતે ચર્ચેલી છે તે નહિ જણાવતાં ખરો ભાવાર્થ જાણવા માટે કંઈક લખવાની જરૂર પડે છે કે, આ દુનિયામાં જે જે પુદ્ગલે દષ્યમાન છે તે તે પુલોનો બનાવનાર દરેકને આત્મા જુદો છે અને તે તેજસ અને કામણ શરીરના સંબંધવાળ હોવાથી, પોતપોતાના દેહને કર્તા બને છે, તેમાં પણ જેની પાસે જેવા પ્રકારે સામગ્રી તેવા પ્રકારે દેહને ધારણ કરે છે; અર્થાત્ લીંબડાને આત્મા જેવા પ્રકારે કર્મના પુદ્ગલે પોતે બાંધેલા છે તદનુસારે શરીરને ધારણ કરવા લાયક પુદગલો ગ્રહણ કરી, પતે આહાર વિગેરે ગ્રહણ કરી પિતાને રહેવા લાયક દેહ તેને તૈયાર કરે છે, અને દેહમાં રહેલે પિતે સુખ દુઃખને અનુભવ કરે છે; ફકત તફાવત એટલોજ કે જેમ કારીગર પોતાના મકાનને સારૂ બનાવવા ઈચ્છતા હોય, પરંતુ સામગ્રીના અભાવથી વા બુદ્ધિની ન્યૂનાધિકતાથી વા તથા પ્રકારે સલાહ આપનારના અભાવથી સારૂં નરસું મકાન બને છે, તેની માફક તેવી ઉત્તમ સામગ્રીના અભાવના લીધે, જ્ઞાનાવરણીયાદિ કર્મોની ઉપાધિને લીધે તથા સદગુરૂના અભાવને લીધે સુખને ઈચ્છવા છતાં વિપરીત સામગ્રીથી વિપરીતપણું થાય છે, તેથી દરેક વસ્તુનો કર્તા તે તે જીવને આત્મા રહેલો છે અને તે કર્માનસારે દેહની રચના કરે છે.
અને તેવા અનંતા આત્મા રહેલા છે. એક કેઈપણ તલભાર જગ્યા ચોદરાજ લોકમાં કે સૃષ્ટિમાં એવી નથી કે જ્યાં આમાં ન હોય ?
આ દરેક આત્મામાં અનંત જ્ઞાન, દર્શન, વીર્ય રહેલું છે, તેની સત્તા અને
For Private And Personal Use Only
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૫૪
શ્રી આત્માનં પ્રકાશ
સિદ્ધાત્માની સત્તા તુલ્ય છે, ફક્ત સ ંસારી જીવાની સત્તા કના લીધે તિરા ભાવને પામેલી છે અને સિદ્ધોની પ્રકટપણે છે, તેથી જે આત્મા ઉત્તમ પ્રકારનાં આચરણેા કરે છે તે પૂજ્ય પદને પામે છે અને જ્યારે ખરાબ આચરણા કરે છે ત્યારે કર્મ પણુ તેવા પ્રકારે બાંધી શરીરાદિને પણ તેવા પ્રકારે બનાવે છે, આથી પોતાને સુખ દુ:ખ કરનાર પાતાનાં આચરણે છે; આમાં ઇશ્વરને આપ આપવા એ કેવળ મિથ્યા છે. દરેક વસ્તુની સ્થિતિ એક એક અપેક્ષાથી લખાય છે જેમકે સ્થાંનાંગ સૂત્રમાં, ો આયા, આત્મા એક છે, આ ઉપરથી બીજા સ્થàામાં બતાવેલ સિદ્ધાન્તાનુસારી અનંતા જીવાનું નાસ્તિત્વપશ્ સિદ્ધ થતું નથી; પરંતુ દરેક જીવાની સત્તા તુલ્ય છે તેમજ જણાવવા પરત્વે છે; તેમ દરેક પૃથ્વી આદિ જીવા જુદા છે, પરતુ સામાન્યથી દરેક જીવતું સરખાપણ્ જણાવવા ખાતર આત્મા અનતા છે, પણ સત્તાની અપેક્ષાએ દરેક સરખા છે એમ જાણવાનું છે અને તે આત્મા જ્યારે સારા આચરણા કરે છે ત્યારે શ. સુખ તેને કરનાર શંકર, જ્ઞાન સ્વરૂપે સર્વ વ્યાપિાદ્ વિષ્ણુ, તેમ બ્રહ્મચર્યાદિ ગુણાને ધારણકર્તા હાવાથી બ્રહ્મ સ્વરૂપે કહેવાય છે. ચારે મુખે દેશના આપવા ચેાગ્ય જ્યારે અદ્વૈત પદને ચેાગ્ય થાય ત્યારે ચતુર્મુખે દેશના આપવાથી ચતુર્મુ ખ વિગેરે નામેા કહેવાય છે, અને તેવેા આત્મા જગના જીવાને હિતકારી દેશના આપી જગતના જીવાના ઉદ્ધાર કરે છે, આથી સ્વર્ગના દાતા કહેવાય છે કેમકે જે માણુસા સુખ દુઃખ પામે છે તે તેમની આજ્ઞાનું આરાધન કર્યું ન કર્યાનું ફૂલ છે. તા. ૧૫–૧૦ ૧૯૨૭ મ્હેસાણા. ( ચાલુ )
///////////////////////////////
કેટલાક ઉપયોગી વિચારો.
|||||||||||||||||||||||||2||||||||||}}}}}Õ વિઠ્ઠલદાસ-મૂ.-શાહુ.
( ગતાંક પૃષ્ઠ ૧૨૭ થી શરૂ)
મી, સ્માઇલ્સે પેાતાના ‘સ્વાવલંબન’ નામના ગ્રંથની શરૂઆતમાંજ લખ્યું છે કે સ્વાવલ મનના ભાવજ પ્રત્યેક મનુષ્યની ઉન્નતિનુ મુખ્ય કારણ છે. જે મનુષ્ય ખીજાની સહાયતાની અપેક્ષા રાખ્યા કરે છે તે પાતાની જાતને ઘણે ભાગે હાનિ જ પહાંચાડે છે; પરંતુ જે મનુષ્ય હમેશાં પેાતાની જાત ઉપર વિશ્વાસ રાખીને કામ કરે છે તેને કેવળ લાભ થાય છે એટલુ જ નહિ પણ પેાતાની શક્તિમાં વૃદ્ધ કરે છે અને ખીજાઓમાં પણ શક્તિના સંચાર કરે છે. મી. સ્માઇલ્સે તે સ્વાવલંબનને જાતીય ઉન્નતિનું એક અતિ આવશ્યક અંગ માનેલું છે. તેનુ મન્તવ્ય એમ છે કે જો કેઇ
For Private And Personal Use Only
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
કેટલાક ઉપયોગી વિચારે.
૧૫૫
પણ દેશના નિવાસીઓના સઘળાં કાર્યો ત્યાંની સરકાર કરી આપ્યા કરે અથવા સઘળાં કાર્યોમાં તેને સહાયતા આપ્યા કરે છે તે દેશના મનુષ્યમાં જાતે કામ કરવાનો ઉત્સાહ ઘટી જાય છે અને કેમે કરીને તેઓ તદૃન શિથિલ અને અકર્મવ્ય બની જાય છે. કહેવાનું તાત્પર્ય એ છે કે સ્વાવલંબન મનુષ્યને ઉન્નત અને શ્રેષ્ઠ બનાવે છે અને પરાવલંબન તેને અવનત અને નિકૃષ્ટ બનાવી મૂકે છે. સ્વાવલંબન આપણને ઉપર ચઢાવે છે અને પરાવલંબન આપણને નીચે ધકેલી મૂકે છે.
સુવિખ્યાત અંગ્રેજ વિદ્વાન મી. કાર્બાઈલે એક સ્થળે ઘણું થાડા શબ્દોમાં સ્વાવલંબનનું આખું તત્વ સમજાવી દીધું છે. તેમણે કહ્યું છે કે “આજ સુધી મનુષ્ય કદિ પણ એવી પરિસ્થિતિમાં નથી મુકાય કે જેની અંદર તેને માટે કોઈ પણ જાતનું કર્તવ્ય કે આદર્શ ન હોય. જે આદર્શ છે તો તે તમારી દીનહીન તથા તિરસ્કૃત દશામાં જ છે અને જે નથી તે કયાંય પણ નથી. આદર્શ પણ તમારામાં જ છે અને બાધાઓ પણ તમારામાં જ છે. પ્રાપ્ત સાધનોથી કામ , એ આદર્શને શોધી કાઢો, અને પોતાનું કાર્ય કરતાં છતાં સ્વછન્દતા તથા વિશ્વાસપૂર્વક રહો; અને સદા એ સિદ્ધાન્તને લક્ષ્યમાં રાખો કે તમારો આદર્શ તમારું લક્ષ્ય તમારામાં જ છે અને તેને શોધી કાઢવાની આવશ્યક્તા છે.”
ઉપરોક્ત કથનથી એટલું સિદ્ધ થાય છે કે સ્વાવલંબન માટે સૌથી પહેલું આપણું કર્તવ્યનું જ્ઞાન હોવું જોઈએ અને પછી તે કર્તવ્યના પાલનને અર્થે આપણી સઘળી શક્તિઓને ઉદ્યોગ હોવો જોઈએ. આપણે પરિસ્થિતિ ગમે તેવી હોય પરંતુ આપણે માટે હંમેશાં સઘળી સ્થિતિમાં કાંઈને કાંઈ કર્તવ્ય હોય જ છે અર્થાત્ કોઈ એવું પણ કાર્ય હોય છે કે જે આપણું સિવાય અન્ય કોઈ કરી શકતું નથી, તેમજ કેાઈ એ પ્રસંગ હોય છે કે જેનો ઉપયોગ આપણે સિવાય અન્ય કોઈ નથી કરી શકતું. જે લોકો પડ્યા પડ્યા એમ વિચાર્યા કરે છે કે કોઈ પણ રીતે આ અંધકાર દૂર થઈને પ્રકાશ થઈ જાય; અમારું દુઃખ દૂર થઈ જાય અને અમે સુખી બની જઈએ તેઓ સદા દુ:ખી જ રહે છે, પરંતુ જે લોકે પાતાનાં કર્તવ્યનું યથાસ્થિત પાલન કરે છે તેઓ પોતાની આગળનો અંધકાર પોતે જ દૂર કરી શકે છે. તેમને સુખી થવા માટે બીજાની અપેક્ષા નથી રાખવી પડતી. જે મનુષ્ય હમેશાં પોતાનાં કર્તવ્ય પંથ ઉપર જ દષ્ટિ રાખે છે, અને પોતાને માટે એનું પાલન જરૂરનું સમજે છે તેઓને કદિ પણ બીજાની સહાયની આવશ્યક્તા નથી રહેતી. કર્તવ્યનિષ્ઠ મનુષ્યની નૈતિક, માનસિક તથા આર્થિક ઉન્નતિ અવશ્ય થાય છે.
ઈંગ્લાંડમાં સર મેગ્યુ હેલ નામનો એક પ્રસિદ્ધ મહાપુરૂષ થઈ ગયેલ છે. તેના સમયમાં ઈ. સ. ૧૬૬૬ માં એક વખત લોકોમાં એ પ્રવાદ પ્રસરી રહ્યો હતો કે ઘણું જ ટુંકા વખતમાં આખી સૃષ્ટિનો નાશ થઈ જવાને છે. તે વખતે હેલ સાહેબ
For Private And Personal Use Only
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૫૬
શ્રી આત્માનદ પ્રકાશ
ન્યાયાધીશ હતા. એક દિવસ ન્યાયાસન ઉપર બેસીને પોતાનું કાર્ય કરી રહ્યા હતા. એટલામાં ચારે તરફ ઘોર અંધકાર થઈ ગયે, ગજેના થવા લાગી અને વિ જળીના ચમકારા દેખાવા લાગ્યા. લેક તો સમજી ગયા કે હવે પ્રલયકાળ નજીક આવ્યો છે, સઘળા લોકો પોતપોતાના કામ તજી દઈને ઈશ્વરની પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા. લેકો સર્વત્ર ભયભીત થઈ ગયા, અનેક દ્રઢચિત્તવાળા મનુષ્ય પણ એને લઈને ચલિત બની ગયા પરંતુ હેલ સાહેબ ઉપર એ વાતની જરા પણ અસર ન થઈ. એમણે તો પોતાનું કાર્ય નિયમાનુસાર કરવાનું ચાલુ રાખ્યું. તેમનું ધ્યાન તે પિતાના કામમાં જ લાગેલું હતું. તેમને પ્રલયની લેશ પણ પરવા નહોતી. તેઓ સમજતા હતા કે હું મારું પોતાનું કર્તવ્ય કરી રહ્યો છું અને પછી જે બનવાનું હોય તે ભલે બને. જે એ રીતે દરેક મનુષ્ય વિચાર કરે કે આપણું મુખ્ય કાર્ય કર્તવ્ય-પાલનજ છે તે તે અનેક ચિંતાઓ, અનેક દુ:ખ અને અનેક જાતની ઉપાધિઓથી ઘણું સહેલાઈથી બચી શકે છે. આપણને મુશ્કેલીઓ ત્યારે નડે છે કે જ્યારે આપણે આંધળાની માફક અહિં તહિં વલખાં મારીએ છીએ અને બીજાની સહાયતા શોધતા ફરીએ છીએ, જે નૈતિક અને માનસિક શિક્ષણને લોકો સ્વાવલંબન કહે છે, તેનું સૈથી પ્રધાન અંગ આપણા કર્તવ્યનું યોગ્ય જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું અને તેનાં પાલનમાં દત્તચિત્ત બનવું એ છે.
મેટા મેટા રાજ્ય સ્થાપનાર, મહાન યુદ્ધમાં વિજય મેળવનાર, લાખ કરોડો રૂપિયાની સંપત્તિ ઉપાર્જીત કરનાર, તથા મોટા મોટા વેપારીઓ વિદ્વાને, રાજનીતિજ્ઞ પુરૂષ, વૈજ્ઞાનિક વિગેરે હમેશાં સ્વાવલંબી મનુષ્યો જ હોય છે. અખંડ અધ્યવસાય, સમયનો સદુપગ, સઘળું સહન કરવાનું ધેય, નિરંતર અવિશ્રાંત પરિશ્રમ, કદિ પણ શિથિલ ન બને એવી શક્તિ, પૂણ દઢ નિશ્ચય અને પોતાનાં કાર્યમાં એકાન્ત મનગની સહાયતાથી જ તે લેકે સર્વ પ્રકારની મુશીબતે દૂર કરી લે છે. એવાજ મનુષ્ય ઘોર દરિદ્રતામાંથી નીકળીને કરોડપતિ અને અબજ પતિ બને છે અને સંસારમાં સારી કીર્તિ સંપાદન કરે છે. અનેક મહાન પુરૂષોએ એ રીતે જ મહત્વ પ્રાપ્ત કર્યું છે, અને આજ પણ જે લોકો મહત્વ પ્રાપ્ત કરવા ઈચ્છતા હોય તેમને ઘટે છે કે તેમણે પણ કેઈ ઉચ્ચ ઉદ્દેશ પર ધ્યાન રાખીને કટિબદ્ધ બનીને તેની પૂર્તિ માટે મંડયા રહેવું જોઈએ.
મનુષ્ય–જીવનની સાર્થકતા માટે પરિશ્રમ, સાહસ, દઢનિશ્ચય, સદાચાર, સાત્વિકતા, શારીરિક તથા માનસિક બળ અને એવા પ્રકારના અન્ય અનેક ઉત્તમ ગુણેની પરમ આવશ્યકતા રહેલી છે; તોપણ સ્વાવલંબન પાસે એ સઘળા ગુણો ગણુ અને સાધારણ મહત્વના છે. તેજ મનુષ્ય વસ્તુત: મનુષ્ય કહેવરાવવાને લાયક છે કે જે પોતાના કાર્યો માટે હમેશાં પોતાના ઉપરજ વિશ્વાસ રાખે છે અને સહાયતા માટે કેઈ બીજાના મુખ તરફ નથી જોતો, છતાં જે પિતાની મર્યાદાની
For Private And Personal Use Only
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
કેટલાક ઉપયોગી વિચારે.
૧૫૭ કોઈ પણ પ્રકારની હાનિ કર્યા વગર મનુષ્ય પિતાના મિત્રોની સહાયતા અથવા સહાનુભૂતિ મેળવી શકતો હોય તો તેણે તેનાથી જાણી બુઝીને કદિ પણ વંચિત પણ ન થવું જોઈએ. કેમકે કેટલીક વખત એવું પણ બને છે કે કોઈ કઠિન કાર્ય બીજાની સહાયતા વગર શરૂ પણ કરી શકાતું નથી. પરંતુ તે સાથે એટલું પણ અવશ્ય માનવું પડશે કે વાસ્તવિક અને મહત્વપૂર્ણ વિજય તો એજ કહેવાય કે જે કેવળ પોતાનાં બળથી જ બીજાની સહાયતા વગર પ્રાપ્ત કર્યો હોય. કેટલાક લોકો એવા પણ હોય છે કે જેઓને માટે બીજાની સહાયતાની અપેક્ષા કરવી અનિવાર્ય હોય છે તેમજ જેઓ પોતાની શક્તિ અને સદ્દગુણોનો પરિચય ત્યારે કરાવી શકે છે કે જ્યારે તેઓને બીજા તરફથી થોડી ઘણી સહાયતા મળે છે. એવા લોકોમાં ખરી રીતે કાં તો ઠાઈ શારીરિક દોષ હોય છે અથવા તે યથેષ્ટ નૈતિક શિક્ષણને અભાવ હોય છે. એવા લોકો કેટલેક અંશે સહાયતાને પાત્ર અવશ્ય છે જ.
પરંતુ જે લોકો કઈ બીજાની સહાયતા વગર પોતે જ દઢતા પૂર્વક પિતાના જ પગ ઉપર ઉભા રહી શકે છે અને જરા પણ ચલાયમાન થયા વગર પોતાનાં કર્તવ્યનું પાલન તેમજ ઉદ્દેશ્યની સિદ્ધિ કરી શકે છે તેએજ આદર્શ અને તેઓજ ધન્ય છે. જે લેકે સ્વાવલંબી હોય છે તેઓ હમેશાં સ્વતંત્રતા પૂર્વક પોતાનું જીવન વ્યતીત કરે છે અને દુર્ભાગ્ય અથવા મુશ્કેલી તેઓને લેશ પણ નુકસાન કરી શકતી નથી. તદુપરાંત સ્વાવલંબી થવા માટે બીજી બે બાબતની આવશ્યક્તા રહે છે. એક તે આત્મ-મર્યાદાનું ધ્યાન અને બીજું આત્મશક્તિનું જ્ઞાન. જે મનુષ્યને પોતાની પ્રતિષ્ઠાનું ધ્યાન રહે છે અને જેઓને પોતાની શક્તિનું યથેષ્ટ જ્ઞાન હોય છે તેઓ કદિ પણ બીજાઓની સહાયતાને આશરે રહેતા નથી. આત્મ-મર્યાદાનું ધ્યાન આપણને આપણું કાર્ય પતેજ કરવાનું શિખવે છે અને આત્મ-શક્તિનું જ્ઞાન આપણને મુશ્કેલીઓની પરવા નહિ કરવાનું શીખવે છે; અને મનુષ્યમાં એ બન્ને બાબતો આવી જાય છે ત્યારે તેઓ પોતે પોતાનાં સઘળાં કાર્યો પરિશ્રમ પૂર્વક અને કોઈની પણ સહાયતા વગર કરવા લાગે છે જ.
તિરા. સંપૂર્ણ
For Private And Personal Use Only
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૫૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
H
ITI COMMI
ITI TTEN
IT Elil,
IHIEVIII III Elittl ctlu All I
III
D
III alI
III III |ll| LL III
IIHTTITUAL |ll|
E llul III Hill I LEILIIN
FULL
[l,
પાદપૂર્તિ.
PIE
TI[E
IIIIIE,
HE
l/
LIVE BELI
lRELIEVI
E
ata મા hili
T
Ha Hll AEZ EZ EZ EZ EZ EZ EZ EZ EZ EZ EZ EZAHOZTEZ TEZ EZ EZKETA
/Himli Dil Thi ///
VE | |
ti
વસંતતિલકા છંદ. તે સત્યનો વિજય થાય, અખિલ વિવે. આવી પડ્યાં વિપદ વાદળ માથે જેને; તોયે ન જેહ ડગતા ધરી ધૈર્ય રેને, શ્રદ્ધા સુધન ઉપરે રહિ શાંત ચિત્ત તે સત્યને વિજય થાય અખિલ વિવે. વિયું મહાવીર જીને અતિ દુઃખ ભારે, ને સંગમ કીધ ઘણા ઉપસર્ગ જયારે; તેની દયા ચિત્ત ધરી, શુભ ચીંતવે તે, તે સત્યને વિજય થાય, અખિલ વિવે. સીતા અને નળત્રિયા જગમાં ગવાણું, જે ના ડગી દુ:ખ પડે, શિળથી વખાણી; આ ચંદ્ર સૂર્ય તપશે સુધી, સાચ નિશે તે સત્યનો વિજય થાય, અખિલ વિવે. આત્મા ખરે વશ કરી પરિપુ મારે, હિરી, સુજ્ઞાન કવચે, મનને સુધારો વૈરાગ વૃત્તિ નિયમે શવ પંથે સિદ્ધ, તે સત્યને વિજય થાય અખિલ વિવે. કેણું તણ કથણીમાં ચિત્તને ન દેજે, રેણ તણું ઘર વિષે નિશદીન રેજે; સાચે સદા પ્રભુપરે, ચિત્ત રે” વિશે; તે સત્યનો વિજય થાય, અખિલ વિવે.
પી. એન. શાહ. થરાવાળા. ૧. બધું. ૨. ૧ કામ. ૨ ક્રોધ. ૩ લોભ. ૪ મેહ. ૫ મદ. ૬ મત્સર. એ છ શરુ
| EID huEasylla
ETRIJITH BELIEVE TELLITE THE
EiMED/DjilE n || EIDE WEE
A ll) LIFTII/I/ li[ l[IDEAT||HalaijE |||JET /III IIIIIIIIIIIEETITI Till IITE | MILLERING ELITERI||TE Irg'
ITTEIJITE
For Private And Personal Use Only
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૫૮
તીથરક્ષક કમિટિ.
S તીર્થરક્ષક કમિટિ.
જ્યારથી નવેતાંબર દિગંબરના તીર્થ સંબંધી ઝગડાઓએ ઉગ્ર સ્વરૂપ લીધું છે ત્યારથી આ પ્રશ્ન સબંધી ચર્ચા હિંદના ખુણામાં ઉપસ્થિત થઈ રહી છે, અને તે વાસ્તવિક છે. આપણું તીર્થે ભારતવર્ષના ભિન્નભિન્ન પ્રાંતમાં આવેલા હોવાથી તેમજ તેના હક સબંધી વારંવાર કહો ઉપસ્થિત થતા હોવાથી આવી એક વગવસીલાવાળી, સમગ્ર સંઘનું પ્રતિનિધિત્વ ધરાવતી, કેવળ તીર્થરક્ષાના મુદ્દા પર નિર્ભર રહેતી કમિટિની આવશ્યકતા છે. એ વિશે ભાગ્યે જ બે મત હોઈ શકે. આ સિવાય પણ પ્રસ્તુત દેશકાળ અને અન્ય સંયોગો પ્રતિ લક્ષ દેતાં એટલું તો સહજ દ્રષ્ટિગોચર થાય તેમ છે કે હવે અમુક પ્રાંતવાસી માત્ર પોતાના પ્રાંતમાં આવેલ તીર્થનું ગમે તે માર્ગે રક્ષણ કરી બેસી રહે એ સ્થિતિ ઝાઝા વખત ચાલી શકે તેમ નથી જ. ભૂતકાળમાં ભલે તે લાભદાયી નિવડી હોય છતાં વર્તમાન તે સ્વીકારી શકે તેમ નથી. આજે તે સમષ્ટિના સહકારથી નિર્માણ થયેલી સંસ્થાઓની અગત્ય છે. આજે ગણ્યા ગાંઠ્યા કાર્યવાહકોથી તીર્થરક્ષા યોગ્ય પ્રકારે થઈ શકવાની નથી. એની પાછળ જનતાનું બળ જોઈએ છે. એક બટન દબાવવા માત્રથી જેમ વિઘના દિપકોની શ્રેણી પ્રજવલિત થઈ જાય છે તેમ એક માત્ર હાકથી સારી જેમ જનતા ઝણઝણાટ કરતી કમર કસી રહે, થયેલ આહ્યાન પ્રમાણે પડકાર પડતી ખડી થઈ જાય તેવું મધ્યવર્તી કાર્યવાહક મંડળ જરૂરી છે. આ બધું તીર્થરક્ષક કમિટિની સ્થાપના સિવાય પુષ્પવત સમજી લેવું.
એવી કમિટિની સ્થાપના કરી આપણે પ્રતિસ્પધી ગણાતા દિગંબરે આજે આપણને પ્રત્યેક સ્થળે ગુંચવણમાં ઉતારી રહ્યા છે. અરે, કઈ કઈ સ્થળે લાગવગના જોરથી કે ભણેલાના આપભોગથી ફાવી જતાં પણ અનુભવાય છે. આ નિરખ્યાં છતાં આજે આપણે કયાં ઉભા છીએ? અંશમાત્ર ગૃહકલેશેમાંથી અરે ક્ષુદ્ર માન્યતાઓમાંથી આપણી દ્રષ્ટિ જરાપણ બહાર વળી છે ખરી? કેટલાક તો છે ને આણંદજી કલ્યાણજી” એટલું કહીને જ ધીરજ ધરે છે. જરા એ સબંધમાં ઉંડા ઉતરે તો તરત જ ખ્યાલ આવે કે આજે તે રણમાં એકાદ ચુટયા સરોવર સમી
For Private And Personal Use Only
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. નજરે આવે છે છતાં સમિપ જઈ જોતાં તેના પાણી પણ સુકાઈ ગયેલા, અરે ઉંડા ઉતરી ગયેલા શું નથી દેખાતા ? એકલી પેઢીના શીરે, એની પાસે વિસ્તૃત બંધારણ હોવા સિવાય સર્વ પ્રકારનો બોજો લાદવાથી શું લાભ! તીર્થરક્ષક કમિટિને દેહતો એ માતા સમી પેઢીમાંથી જ ઘડવાનો. એ નવિન આકૃતિમાં એનું સ્થાન લગભગ કાયમ જ રહેવાનું છતાં એના રૂપ રંગમાં પરિવર્તન થાય પણ ખરૂં.
તીર્થરક્ષક કમિટિની સ્થાપનામાં ભારતના દરેક મોટા શહેરોમાંથી વસ્તીના પ્રમાણમાં પ્રતિનિધિત્વ હોવું જોઈએ. પ્રતિનિધિની ચુંટણીમાં સંઘનું જ ધારણ પસંદ કરી જ્ઞાતિ સંબંધી છીછરા માર્ગોને બાજુ પર રાખવા જોઈએ. એ ઉપરાંત એક મુદ્દાની વાત લક્ષ્યમાં રાખવાની છે કે જેના વિના આજે ઘણીખરી સંસ્થાઓ મૃતપ્રાય દશામાં નજરે આવે છે. શું કોઈ સુલભતાથી સમજી શકે છે કે નાના યા મોટા દરેક કાર્યમાં જેમ ધનિકની જરૂર છે તેમજ ભણેલાની પણ છે. અને એ સાથે તેટલી જ બલકે વધુ અગત્ય સમયને ભેગ આપી કામ કરવાવાળાની છે. છેલલી વાત ભુલાઈ જતી હોવાથી કયાં તો સંસ્થાઓમાં ધનિકે જ ભરાયેલા હોય છે અથવા તો એથી ઉલટું માત્ર ભણેલાઓ કે પદવીધારીઓ હોય છે. ઉભયવર્ગમાં તનને ભેગ ધરવાવાળા જવલ્લે જ હોય છે જેથી પ્રથમમાં ધનના ઢગલા હોવા છતાં પરિણામમાં નહિં જેવું જ જ્યારે પાછળમાં ખુરસીએ બેસી સારા સારા, બંધારણપૂર્વકના ઠરાવ પાસ કરવા છતાં મીંડું આવી રહે છે. લેજીસ્ટ્રેટીવ દળ મોટું હોય તેથી શું વન્યું? એના હુકમ મુજબ કામ બજાવવાને એકઝીક્યુટીવ દળ જોઈએ ને આ ઉપરથી ફલિતાર્થ એ જડે છે કે આપણી કમિટિમાં ધનિક-વિદ્વાન અને સેવાભિલાષીનો સરખો વેગ મળવો જોઈએ. થોડા ધનિકથી ચાલશે, થોડા એજયુકેટેડેથી ચાલશે પણ થોડા કાર્યવાહકથી નહિં જ ચાલી શકે, તેની ઉણપ તરતજ ચક્ષુ સમીપ આવશે તેથી જે શહેરને ત્રણ કે ત્રણ ઉપરાંત પ્રતિનિધિઓ મેકલવાના હોય તે મધ્યમ વર્ગના, સેવા અપી સભ્યને મોકલ્યા વગર ન જ રહે એ સખત પ્રતિબંધ થવો જોઈએ. આ ઉપરાંત કાયમી ઓફીસ ચલાવવા સારૂ વાર્ષિક ફીની ચેજના જરૂરી છે. છતાં એનો ક્રમ એવો ઘડો કે સામાન્ય અને માપદાર શક્તિ પ્રમાણે તેમાં ફાળો આપી શકે. આવી રીતે સમગ્ર હિંદના સંઘથી વેરાયેલી કમિટિમાં ત્રણ પ્રકારની સભાઓ બને ૧ ધનિકની. ૨ ધારાશાસ્ત્રીઓ ચાને બુદ્ધિમાનોની અને ૩ કાર્ય બજાવનારાઓની જરૂર પડે ધનની, જ્ઞાનની અને જાતિભેગની સેવાઓ અનુક્રમે તે આપે બાકી દરેક કાર્ય
For Private And Personal Use Only
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
તીર્થરક્ષક કમિટિ.
૧૧
સાથે મળીને કરે. એ ઉપરાંત પ્રાંતવાર પેટા કમિટિઓ નિમાય કે જેના હસ્તક પ્રાંત વતી તીર્થોની સંભાળ મૂકવામાં આવે. એના અન્વેષ અથે એક યા તેથી વધુ સારા, લાગણીવાળા અને અનુભવી તપાસ કરનારા પણ નિમાય કે જેઓ વખતેવખત ફરતા રહી, દ્રવ્ય, હક અને મરામત સંબંધી તપાસ કરતા રહી, અવાર નવાર રીપોર્ટ મુખ્ય ઓફીસને મોકલતા રહે. મુખ્ય ઓફિસ જનતાને પ્રચલિત છાપાઓમાં હવાલો એકલી યાતો પત્રિકાઓ પ્રગટ કરી તીર્થ સબંધી સમાચારોથી માહિતગાર રાખે. જરૂર પડે શહેરે શહેરમાં અને ગામે ગામમાં સભાઓ પણ ભરાવી શકે. પછી એવું સ્થળ ભાગ્યેજ રહે કે જ્યાં એના હુકમનો અમલ ન થાય. તીર્થ પરનું સંકટ સાંભળતાંજ એ વેળા જેન આલમના હૃદયનું લેહી તપી જવાનું અત્યારની માફક તે વેળા નાણુની કે કાર્યકરોની ભીડ તેને નહિજ પડવાની–સંઘની ખરી આજ્ઞાને સાક્ષાત્કાર ત્યારેજ થવાને. વિશેષમાં કરવાના જે કાર્યો રહે છે. તેમાં નીચેનાને મુખ્ય તરિકે ગણાવી શકાય.
(૧) પૂજ્ય મુનિવમાંથી એક સલાહકારક કમિટિની નિમણુક કરવી કે જેમની સલાહ વખતો વખત મળતી રહે.
(૨) દરેક તીર્થની મળી શકતી હકીકતોનો સંગ્રહ કે જેમાં પ્રાચીન દતાવે-હકો તેમજ જુના ઈતિહાસ સબંધી સર્વ જાતની માહિતીને સમાવેશ હેય.
(૩) એ સંગ્રહ સર્વ તીર્થોને એકઠો કરી, તેમાં તે દરેક સ્થાનોના લેખોના ફેટાઓ સમાવી, સારી રીતે હિંદી અને ઈંગ્લીશ ભાષામાં છપાવી પુસ્તક આકારે પ્રગટ કર. એની એકેક નકલ દરેક શહેર તથા ગામના સંઘ પર મોકલી આપવી, તથા ભંડારોમાં ને લાઈબ્રેરીઓમાં પણ સાચવી રાખવી. આતો સામાન્ય રૂપરેખા દોરી; બાકી તો જ્યાં આવી સંસ્થા વિદ્યમાન હોય ત્યાં એક પણ કાર્ય અશક્ય રહે જ નહીં. એવો દિન સત્વર આવે એટલી પ્રભુ પ્રત્યે પ્રાર્થના..
લે. મેહનલાલ દીપચંદ શેકસી.
~-~
For Private And Personal Use Only
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
કર
www.kobatirth.org
શ્રી આત્માનં પ્રકાશ,
“ કાળની કાળ. "
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
હરિગીત.
( ૧ )
હાકેમ-હાદ્દો હાય કે હસ્તિ ઝુલે મડું મારણે, હાજર હજારા સેવકા મુખથી ભલે જી જી ભણે; લાખા કરેાડા રૂપીયા ગાંઠે નગદ નાણું ગણું, પણ કાળ તા પકડી જશે જાણા જરૂર એકજ ક્ષણે, ( ૨ ) જીતેા લડાઈએ જગ્યમાં પણ કાળ જીતાશે નહિ, ચાન્દ્રા ભલા ભડવીરને એ કાળ તેા ખાશે સહિ; “ સમતિ” સાચું નામ છે જ્યાં ભલામણુ થાશે નહિ, હારક કે રાણા સહુ સરીખા ગણાશે ત્યાં સહિ ( ૩ ) કરે કાળીયા નિત્ય હૈકના ભૂખ્યા અરે! જગ જંતુ પર ઝઝુમી રહી એની અસિર આ વિશ્વમાં એ કાળની જખ્ખર જરૂર જ ચેતા સુધારા આત્મનુ વારે એ આજ કે ( ૪ )
એ કાળ છે !, વિક્રાળ છે !; ફાળ છે ! કાલ છે !.
એ કાળની વિકાળ
ફાળે ફસાતાં હેલા સહુ, શુભ્ર કૃત્ય કરીને ધર્મના સારા કરાચય બહુ આવે ભલે પછી કાળ તા કહી દેજો “ આવા અહિં રહે એવું જીવન લઇ ચાલો મનસુખ ઝાઝું શું કહ્યું.
મનસુખલાલ ડાયાભાઇ શાહ.—વઢવાણુ કાંપ.
For Private And Personal Use Only
૧ સંસ્કૃતમાં કાળ” ને “સમતિ”—એટલે સમાન રીતે વનાર કહેલ છે,
૨ તરવાર.
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
કવાદ.
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
PXXX શ્રી નવકાર મંત્ર!
xxx EXX
(લેખક:—ધેલાભાઇ પ્રાણલાલ શાહ, કલેાલ. )
નવકાર મંત્ર એ સ` મ`ત્રાને અધિષ્ટાતા છે. પ્રત્યેક માંગલીક કાર્યોમાં પ્રથમ નકાર મ ંત્રન્જ આવ્હાન થાય છે, એટલે સર્વે મંગળના પણુ મંગળ મુગટ મણી છે મેાક્ષાર્થીનું મુખ્ય સૂત્ર છે. યાત જતેના મુખ્ય પાઠ છે.
૧૬૩
સાંસારીક સુખા આપનાર, માન મા, ઇજ્જત અને વ્યવહાર વધારનાર નવકાર મંત્ર છે. પ્રત્યેક માનવીઓનેા રત્નજડિત શણગાર છે, પ્રુચ્છીત કાર્યાંને સિદ્ધ કરનાર અને મેાક્ષનુ દિવ્ય ધામ બતાવનાર નવકાર મંત્ર છે.
નવકાર મંત્ર દુ:ખતે દી સુખ આપનાર, વિપત્તી ટાળી શાંતિ સ્થાપનાર, ધમવૃત્તિઓને તેના મૂળ ગૌરવ યુક્ત સ્થાન ઉપર પ્રતિષ્ઠિત કરનાર તેમજ વૈમનસ્યને દૂર કરી નરી સરળતા પ્રગટાવનાર છે. સર્પ ફુલની માળાવત્ ચઇ, અગ્નિ ઠંડા પાણીવત્ થઇ નવકાર મંત્રનું સ્મરણુ કરાવનારને અચાવ છે.
સત્ય !
ફ્ક્ત એકજ વખત નવકાર મંત્રનું સ્મરણ કરવાથી કેટલાનાએ પ્રાણુ ખચ્યા છે, જેને મહિમા જગજાહેર છે. તેવા શ્રી નવકાર મંત્રનું પ્રત્યેકને શરણુ હશે,
SEGG!
સત્ય એ ત્રિકાળમાં પણુ ક્રી ન શકે તેવી કાઇ અલૌકિક અને નિશ્ચયાત્મ વસ્તુ છે. કમળની માફક તેનેા સ્વભાવ હંમેશા ઉપર તરી આવવાના છે. સત્યનું આરાધન મેળે મેળે કરનાર મનુષ્યા અંતિમ ભાગમાં કમનાં આવરણાથી મુક્ત થાય છે. સત્યના આરાધક આત્મા જગા પૂજનિક અને છે, પ્રત્યેકને તેના ઉપર શ્રદ્ધા ઉપજે છે; વિશેષ વચન લખ્ખી પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
સત્ય ખેલવાના કારણે વસુરાન ચાર આંગળ અહર રહેતા સિહાસન ઉપર બેસતા—ભળતું વચન ખેલવાથી તુરત જ સિહાસન જમીન ઉપર આવી ગયું.
કેટલીએ સદીએ વ્યતિત થઇ ગયા છતાં, યુદ્ધિષ્ઠિર, હરીશ્ચંદ્ર વિગેરે મહાન પુરૂષાનાં મુબારક નામેા વર્તમાન યુગના માનવીએના છત્ર્યા છે. સત્ય એજ સુખ આપનાર છે–સંપત્તિ વધારનાર છે, મનુષ્યાને પ્રતિષ્ટા અપાવનાર છે.
For Private And Personal Use Only
પુરુષાર્થ !
આત્માના મૂળ સ્વભાવ પુરૂષાર્થી છે, આત્મા સ્વયં-પુરૂષાર્થી છે. ભૂતકાળમાં થઇ ગયેલી મહાન વિભૂતિ તેમજ વર્તમાનમાં જે જે મહિષએ લેાકાના, જગતના પૂજનીક બન્યા છે તે વિભૂતિઓ અને મહર્ષિઓના પુરૂષાર્થને જ આભારી છે.
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
- શ્રી વીરને નિર્વાણ પામે ક્રોડ બહાણું વાયાં છતાં તે વીર મહાવીર પ્રભુ ને એટલો બધે પુરૂષાર્થ હતો કે જગતની જનતા તે પુરૂષાર્થને નમી પડી હતી, અને હજુ પણ તે પ્રભુનું સૌરભ નામ જગતમાં ઠેર ઠેર ગવાય છે, ભવિષ્યમાં પણ ગવાશે. કોઈપણ ક્રીયા અને ગતિ-તેમાં પુરૂષાર્થ છે, પણ ઓછો-વધતા–
ઉત્ની , પુરૂષાર્થ કેળવે તે પ્રત્યેકની ઈચ્છા ઉપર આધાર છે. પરદેશમાં પુરૂષાર્થી સન્માન પામે છે, આર્થિક અને નૈતિક સુખો મેળવે છે. વિલાયતની સરકાર પુરૂષાર્થને જ પ્રધાનપદ આપે છે. પુરૂષાર્થને ઉત્તેજન આપે છે.
અવ્યાબાધ સુખ-મોક્ષને મેળવવા અનંત પુરૂષાર્થની આવશ્યક્તા છે, પણ ક્રમે ક્રમે શેડો થડે પણ પુરૂષાર્થ કરવો જોઈએ, કે જેથી વધતાં વધતાં તે ભૂમિકાએ પહોંચાય.
ગ્રંથાવલોકન તથા સાભાર સ્વીકાર. શ્રી સમેતશિખર મંડન વિંશતિજન પૂજા–કર્તા પરમ પૂજ્ય શાંતમૂર્તિ મુનિરાજ શ્રી હંસવિજયજી મહારાજ પ્રકટ કર્તા શ્રી હંસવિજયજી જેન કી લાઈબ્રેરી લુણાવાડા-અમદાવાદ કિંમત ૦-૪-૦
આ બુકમાં વીશતીર્થકર મહારાજની વીશ પૂજાએ, સ્તવને, સ્તોત્રો વગેરેનો સંગ્રહ કરવામાં આવેલ છે. દરેક પૂજા અને સ્તવને ભકિત રસથી ભરપુર છે કે જેથી પૂજા ભણાવનાર અને શ્રોતાને આહાદ ઉત્પન્ન થાય તેવું છે સાથે તાલ સૂર, વગેરેનું નટેશન આપી વાજીંત્ર દ્વારા શિખનારને સરલતા કરી આપી છે. કર્તા મહાત્માએ શ્રી ગિરનાર તીર્થની પૂજા બનાવેલ હતી, તેમાં આ તીર્થની આ પૂજા બનાવી દેવભકિત કરનાર માટે એક ઉમદા તક અને ભકિતની વૃદ્ધિ કરી છે. ઉંચા આર્ટપેપર ઉપર શાસ્ત્રી ટાઈપમાં સુશોભીત બાઈડીંગથી તેની બાહ્ય સૌદર્યતામાં પણ વૃદ્ધિ કરી છે. કિંમત અલપ હાઇ લાભ લેવા જેવું છે.
નીચેના ગ્રંથ ભેટ મળ્યા છે જેથી તે ઉપકાર સાથે સ્વીકારીયે છીયે (સમાલોચના હવે પછી) ૧ પ્રમાણ મીમાંસા. પ્રકાશક આહ તમત પ્રભાકર કાર્યાલય. પુના. રૂા ૧-૦-૦ ૨ સભાખ્ય તત્વાર્થાધિગમ સૂત્રાણિચિત્ર સહિતાનિ ,
રૂ ૨-૪-૦ ૩ સ્યાદાદ મંજરી
રે ૨-૦-૦ ૪ યાદ્વાદ રત્નાકર (પ્રથમ ભાગ).
. ૨-૮-૦ ૫ , (તો ભાગ).
રા ૨-૦-૦ , (તૃતીયો ભાગ).
ર ૨–૦-૦ ૭ અનેકાંતવાદ ( હીંદી) પ્ર. આત્માનંદ જૈન ટ્રેકટ સોસાયટી, અંબાલા શહેર રા ૦-૧–૦ ૮ જૈન ધર્મકી વિશેષતાર્યો
રા ૦–૨–૦ ૯ શ્રાદ્ધગુણ વિવરણ ભાગ ૧૧ મો.
રા ૦-૨-૦ ૧૦ મેરૂત્રયોદશી મહામ્ય પ્ર. હિંદી “ જેન બંધુ, ગ્રંથમાળા. ઈદેર રૂ. ૦–૦-૯ ૧૧ શ્રી જ્ઞાનપંચમી મહામ્ય
૨ ૦-૧-૦ ૧૨ ગેબી સજા યાને પુત્ર બલિ કે પશુ બલિ પ્ર. જીવ દયા જ્ઞાન પ્રચારક મંડળ
હૈદ્રાબાદ સાહિત્ય પ્રચારાર્થે ૧૩ શ્રી જૈન સુમનમાલા (હિંદી) પ્ર. જૈન સેવા મંડળ ઘેડ નદી
-૧-૦ ૧૪ અનુભવ પંચ વિશતિ. પ્ર. મહાવીર જૈન મત્ર મંડળ (૯હાપુર
( પિસ્ટ ચાર્જની એક આનાની ટીકીટ મોકલનારને પ્રકાશક તરફથી ભેટ ).
For Private And Personal Use Only
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આ માસિકના સુજ્ઞ ગ્રાહુ કોને વધારાની ભેટની બુક.
આગમાનુસા૨ મુહુ પત્તિ નિણયુ-નામની બુક ઉપાધ્યાયજી મહારાજશ્રી સુમતિસાગરજી શિષ્ય ૫૦ શ્રી મણિસાગરજી મહારાજના તરફથી, અમારા આ માસિકના માનવતા તમામ ગ્રાહકોને ભેટ આપવા અમાને મળેલી છે. ધારા પ્રમાણે ભેટની બુક જે અપાય છે તે ઉપરાંત આ વધારાની ભેટ આત્માનંદ પ્રકાશના ચાહકોને ભેટ આપવાની છે, જેથી દરેક ગ્રાહક મહાશયે પોઈની એક નાની ટીકીટ માકલી આ બુક મંગાવી લેવા નમ્ર સુચના છે. ઉપરોક્ત મુનિ મહારાજીઓના તે માટે ઉપકાર માનવામાં આવે છે.
સુચના. આ સભા તરફથી પ્રસિદ્ધ થયેલ શ્રી નવતત્ત્વના સુંદર બાધ, શ્રી જીવવિચાર વૃત્તિ તથા શ્રી દડક વિચાર વૃત્તિ આ ત્રણ ગ્રંથ ( મૂળ, ભાષ્ય અને ભાષાંતર સાથે ) જેન પાડશાળા, કન્યાશાળા, વિઘારાળામાં ખાસ ચલાવવા યોગ્ય તેમજ ધાર્મિક શિક્ષશુ માટેના અતિ ઉપયોગી હોઈ ધામિક શાળાઓને ભેટ આપવાની છે. ત્રણ વર્ષ કરતાં વધારે વર્ષ થયા ચાલતી કોઈપ શું શાળાઓના વ્યવસ્થાપકે તે તે ગામના મુખ્ય અગ્રેસરની લેખીત ભલામણ મોકલવાથી ( શીખનારની સંખ્યા સાથે લખી મોકલવાથી ) માત્ર પારસલ કે પાસ્ટ ખર્ચ લઈ સીલીંક હશે ત્યાં સુધી ભેટ મોકલવામાં આવશે.
ભાઇ અમરચંદ જેઠાભાઇના સ્વર્ગવાસ.
ઉકત બધું માગશર વદી ૧ ના રોજ ટુંક વખતની બીમારી ભોગવી પાંત્રીસ વર્ષની ભરયુવાન વયે સ્વર્ગવાસ પામ્યા છે. જેથી અમે અમારી દીલગીરી જાહેર કરીયે છીયે. ભાઈ અમરચંદ નિખાલસ હૃદયના, માયાળુ, સરલ અને ધમ પ્રેમી મનુષ્ય હતા આ સભા ઉપર પૂર્ણ પ્રેમ ધરાવતા હતા. આ સભાને તેથી એક માયાળ સભાસદની ખેટ પડી છે. તેમના પવિત્ર આત્માને અખંડ શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ એમ પ્રાર્થના કરીયે છીયે.
For Private And Personal Use Only
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir વિશ્વ ભાવનાનો સંદેશ... જૈન ધર્મ પ્રાંતધર્મ છે, દેશ ધર્મ છે કે જગત્ ધર્મ છે ? અહિંસાના આદેશ ગુજરાત, ભારત કે જગતને માટે છે ? ઉપાશ્રયમાંથી જગત ચોકમાં આવે. અહિંસાનો આદેશ જૈન ધર્મનું ગૌરવ છે; તેટલીજ જવાબદારી ભારે. બૌદ્ધો સંથાગારમાં ઉપદેશતા, હિંદ બહાર ધર્માચાર્યોના હુમલા પાઠવતા. હિંદમાં પંચ દ્રવિડ અહિંસક; હજી પંચ ગૌડ હિંસાવાદી છે. હિ'દમાં હિંસા હજી પૂરી ધાવાઈ નથી. જૈનાચાર્યે કૃતકૃત્ય થઈ ગયા છે ! અકબર શાહે માંસાહાર તજયા પછી કહેતા કે મનુષ્યનું ઉદર તે કોઈ જાનવરોની કબર નથી. હિંસાથી ભરેલા યૂરોપ અને અમેરિકા, આફ્રિકા ને એશિયાના હાટા ભાગ તમારી વાટ નથી જોતા કે જૈનધર્મ આવે ને અહિંસા પરમો ધર્મના પાઠ શીખવી અહિંસક બનાવે ? છેટલા યુદ્ધ માં લાખાના સંહાર; કરાડે લૂલા પાંગળા, અબોના રૂપીયાના ધૂમાડા થયા. પાંચસે જૈન સાધુઓ ને સાધ્વીઓ જર્મન અને મિત્ર રાજ્ય અને દુશ્મનોની ખાઇઓ વચ્ચે જઇને ઉભાં હોત તો ? જગત એક અજબ દર્શન જુવત. હમને મારીને પછી પરસ્પરને સંહારા” એવી ધાષણા કીધી હોત તો ? અહિંસાના અજબ આદેશ જગત સાંભળત; દુનિયાએ અણદીઠું અદભૂત દુનિયા દેખત: ભગવાન બુદ્ધ અને ભગવાન મહાવીરના સાચ્ચા સન્તાનાના આત્મજ્યતિ આત્માના પ્રકાશથી વિશ્વને અલૌકિક અજવાળત. સારા જગતને ઉપાશ્રય બનાવે; ભારતમાંથી જગત-ચોકમાં પરવર, પ્રાંતના નહિ, દેશના નહિં, જગતના ધર્માચાર્ય થાવ. જૈન સંધ જગા છે; માત્ર ગુજરાતના નથી, માત્ર ભારતવર્ષના નથી.” કવિ ન્હાનાલાલ, For Private And Personal Use Only