Book Title: Aagam Yatra
Author(s): Dipratnasagar, Deepratnasagar
Publisher: Dipratnasagar, Deepratnasagar
Catalog link: https://jainqq.org/explore/035150/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ namo namo nimmaladaMsaNassa 'Agama-yAtrA' 'Agama-yAtrA' Agama-yAtrA' JIkA , AgamadivAkara paranasAgara [ M.Com., M.Ed., Ph.D.] * mAgamano vyavahAra kartha ) tethI ApaNe jemanuM zAsana pAmyA chIe te bhagavaMta * Avo ApaNe sAthe maLIne Agama-yAtrA mahAvIranA zAsanamAM paNa dvAdazAMgI punaH utpatti pAme AraMbhIe, yAtrA konI karavAnI che? 'AgamanI, A che. te kAraNe bhagavaMta mahAvIranA zAsananI apekSAe 'Agama' zuM che? jaina zAstrone 'Agama' kahe che. je sthAna dvAdazAMgI (aMgapraviSTa-zruta racanAno itihAsa joIzuM. hinduomAM "veda athavA bhagavad gItAnuM, khristIomAM te vaizAkha suda 11no panoto divasa hato, bAIbalanuM, ke muslImomAM "kurAnanuM che, tevuM sthAna vaizAkha suda-dazame kevaLajJAna pAmela prabhU mahAvIra jainomAM AgamanuM che. jJAna-prApti sthaLathI 12 yojana dUra madhyamAnagarI A to thayo "Agamano vyavahAru artha, paraMtu pAsenA mahAsena-vana udyAnamAM padhArelA hatA. zAstrIya arthamAM AgamanI vyAkhyA zuM karela che? bhavanapatI, vyaMtara, jyotiSTha, vaimAnika devonuM * mAgamano zatrIya martha sarvaRddhi ane traNe parSadA sahIta Agamana thai cUkyuM "AcAryonI (guruonI paraMparAthI Avela hatuM. apsarAgaNa paNa Avela. teoe zAzvata AcAra athavA Apta (tIrthakaranA) vacanone Agama kahe che. samajI bhagavaMtano jJAnotpatti mahimA karI, sUryodaye Agama eTale vidhipUrvaka prarUpaNA karavAthI mahAvIra prabhUnuM bIjuM samavasaraNa racyuM. prathama porisI jenA vaDe artho jaNAya te zrita athavA sakala zruta- kALa hato. prabhU samavasaraNamAM padhAryA, devo jayajaya viSayamAM vyApta hovAthI jenA vaDe jI vAdi padArthonuM kAra karatA hatA divyaduMdubhIno nAda guMjato hato, te jJAna athavA arthanuM samyaka jJAna thAya te Agama. divyaghoSa sAMbhaLIne indrabhUti-gautama Adi brAhmaNo arthathI tIrthaMkare prarUpita ane sUtrarUpe gaNadhara, bhagavaMta pAse AvyA-x-x-x- bhAgavatI dIkSA svIkArI. pratyebuddha, sthavira, caudapUrvadhara ke daza-pUrvadhara dvArA mAtRpala, traNa niSa ha tripalI ) guMthela hoya te pramANabhUta sUtra (Agama) kahevAya. dIkSA lIdhA pachI e gaNadharanAmakarma bAMdhyuM * mAgama vivAdazAM no rUddhava - hoya tevA jIvo tIrthakarane praNipAta (pradakSiNA) karIne Agamano eka bheda - lokottarika Agama che. prazna kare che. macakaM vi tataM? (bhagavana! tatva zuM che?). lokonarika Agama eTale "utpannajJAna-darzananA dhAraka, tIrthakara uttara Ape che "qnne vA' bIjI vakhata te atIta-vartamAna-anAgatanA jJAtA....arihaMto dvArA pramANe ja pUche che- macakaM kiM tataM? tIrthakara uttara praNita AcArAMga thI dRSTivAda sudhInI dvAdazAMgI. Ape che vinoda vA' trIjI vakhata te pramANe ja pUche anaMtA tIrthakaro thayA, te pratyekanA gaNadharoe che. macavuM jiM tatte? tIrthakara uttara Ape che juve vA'. dvAdazAMgI racI che. tethI pravAhathI zAzvata dvAdazAMgInI A traNa vakhata pUchelA praznane prazratritaya, niSadyAtraya, utpatti pratyeka tIrthakarI apekSAe alaga alaga hoya. tripadI, mAtRkApada vagere nAmothI oLakhAvAya che. 1 bhagavatI sUtra-233 vRtti; anuyogadvAra sUtra-48, 309 vRtti. 2 sthAna sUtra-360, 459 vRtti; anuyogadvAra sUtra-309 vRtti; Avazyaka-niyukti 21 vRtti; nandIsUtra sUtra-159 vRtti. 3 ogha niyukti-1 vRtti 4 anuyogadvAra sUtra-48,309 vRtti 5 Avazyaka niyukti-543-554; kalpasUtra subodhikA-TIkA 6 dazavaikAlika niyukti-8 vRtti; sthAna sUtra-316 vRtti; Avazyaka niyukti-735 malayagiri vRtti; Avazyaka niyuktti-735cUrNi; paryaSaNAkalpa sabodhikA vyAkhyAna-6 TIkA; paryaSaNAkalpa kalpakiraNAvali vyAkhyAna-6 TIkA; vizeSAvaSyaka bhASya 2084 vRtti [1] Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ namo namo nimaladaMsaNamsa Agama yAtrA' muni dIparatnasAgara A traNa niSadyAnA uttararUpe prApta 'punedu pratyeka karmabhUmimAM, koIpaNa kALamAM, koipaNa vA, vigame tA, purve vA rUpa tripadIthI e (bhAvi) tIrthakaranA zAsanamAM AcAra" thI "dRSTivAda' sudhI 12 gaNadharane gaNadharanAmakarmano udaya thAya che, teone aMga sUtro niyata ja hoya che, jene aMgapraviSTa zrata utkRSTa matijJAna tathA zrutajJAna prApta thAya che. tyAre kahe che. tene zAstrakAra "dvAdazAMgI ke dvAdazAMgIgaNipiTala aMtarmahartamAM te gaNadharo dvAdazAMgInI racanA kare che. kahe che. A dvAdazAMgI pravAhanI apekSAe zAzvata che. * phundramati gautama vAra vALI nA > "(kemake naMdI sUtrakArazrI jaNAve che ke , A dvAdazAMga gautamasvAmIe traNa-niSadyA vaDe 14 pUrve gaNipiTaka bhUtakALamAM hatI, vartamAnamAM che, bhAvimAM grahaNa karyA te A pramANe- indrabhUti gautame dIkSA lai paNa raheze, te dhruva che, niyata che, zAzvata che, akSaya che. bhagavaMta mahAvIrane eka pradakSiNA karI, page paDIne avyaya che, avasthita che, nitya che" arthAta Agamano tatva zuM che? ema prazna paDyo (e thai pahelI niSadyA). 'aMgapraviSTa vibhAga to haMmezA hato ja, che ane raheze. e ja pramANe e prazna dvArA 'tattva' jANavA mATe traNa AraMbhamAM Agamano eka ja vibhAga hoya che - vakhata jijJAsA vyakta karI. A traNa praznottarane zAstrIya 'aMgapraviNa', pachI teno bIjo vibhAga thAya te "aMgabhASAmAM niSadyA kahe che. utpAda-vyaya-dhrovya rUpa A traNa bAhya' tIrthakarane traNa vakhata 'tattva zuM che?' ema pUchatA mAtRkApado arthAta traNa niSadyA vaDe ] gautamasvAmIne prApta thayela uttararUpa tripadIthI utpanna zrata te aMga pUrvabaddha gaNadhara-nAmakarmano udaya thayo, utkRSTamati praviSTa ane prazna pUchyA vinA artha-pratipAdanarUpe ane zruta-jJAnane prApta thayA. teoe muhartamAtramAM kahevAyela zrata te aMgabAhya" athavA "anaMgapraviSTa (11 aMgasUtro ane 14 pUrvonI) dvAdazAMgInI racanA athavA vizeSAvazyakabhASyAnI bhASyagAthA karI, vIra-prabhunA prathama gaNadhararUpe pratiSThA pAmyA. pa50 nI TIkAmAM jaNAvyA mujaba sarve tIrthakaronA magajathara-6 ti ane vAtazALInI anujJA ) tIrthamAM avazaya utpanna thanAruM ane tethI karIne niyata 2jyAre gautama) gaNadhara pUrvabhAvita matithI evuM zrata te aMgapraviSTa' ane je zruta aniyata che. bAra aMganI racanA kare che tyAre bhagavaMta (mahAvIra) arthAta jeno anya-anya tIrthamAM sadbhAva hovo ja te dvAdazAMgInI anujJA kare che, te A pramANe - te joIe evo niyama nathI te aMgabAhya. A rIte vakhate zakra-indra divya vajaratnamaya thALane divya cUrNa AgamanA be vibhAga kahyA aMgapraviSTa, aMgabAhya. vaDe bharIne bhagavaMta pAse jAya che, bhagavaMta siMhAsanathI ahIM eka prazna thAya ke "kaMI ne ? ubhA thaIne te gaMdhacUrNanI pratIpUrNa muSTi grahaNa kare (Agama) zratane puruSanI upamA ApavAmAM che, te samaye gautama) gaNadhara kaMIka namIne ubhA rahe AvI che. jema puruSane be paga, be jaMghA, be uru che, tyAre devo gIta ane vAjiMtronA zabdo roke che, (sAthaLa), chAtI ane peTa-rUpa be gAtrAdha, be bAhu, eka tyAre bhagavaMta mahAvIra 'huM dravya-gaNa-paryAya vaDe Doka ane eka mastaka ema bAra aMgo hoya che, tema anujJA karuM chuM' ema kahIne gautama svAmIne mastake dhRtarUpa puruSane "mAcAra vagere bAra aMgo che. Ama gaMdhacUrNano kSepa kare che. A rIte gautamasvAmInI zratarUpa puruSonA aMgomAM pravezela (aMgarUpa) hovAthI gaNadhara rUpe pratiSThA tathA dvAdazAMgInI anujJA thaI.) te aMgapaviSTa che ane e pratApa paraSathI alaga rahela zrata te aMgabAhya che, 1 Avazyaka niyuktti-735 cUrNi; paryuSaNAkalpa kalpakiraNAvali vyAkhyAna-6 TIkA. 3 naMdI sUtra-138 joganandI-1, 4 samavAya sUtra-1, 215; anyogadvAra sUtra-46 2 Avazyaka niyuktti-735 vRtti. 5 nandI sUtra-157, 6 naMdI sUtra-44 / / [2] Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ namo namo nimmaladaMsaNassa AgamanA A be vibhAga e rIte paNa kahI zakAya ke gaNadharoe raceluM (sAkSAt sUtrarUpe gUMthela) zruta te 'aMga-praviSTa' ane sthaviroe raceluM--arthanA pratipAdanathI utpanna zruta te 'aMgabAhya' kahevAya che. 'Agama yAtrA' muni dIparatnasAgara je pramANe zrutanA bhedane AzrIne AgamanA be bheda kahyA 1, aMgapraviSTa ane ra, aMgabAhya. te pramANe zrutanA bIjAprakAranA be bhedane AzrIne AgamanA paNa be bheda thAya che- [1] gamika ane [2] agamika. [1] gamika- jemAM bhAMgA ane gaNita-Adi ghaNA hoya athavA jemAM samAna pATha ghaNA hoya tene gamika zruta kahe che. jema ke- 'dRSTivAda', A aMgapraviSTasUtronA 12 bhedo che. 1AcAra, -sUtrakRta, 3-sthAna, 4-samavAya, 5-vyAkhyAprajJapti, 6-jJAtAdharmakathA, 7-upAsakadazA, 8-aMtakRt-dazA, 9anuttaropapAtikadazA, 10-praznavyAkaraNa, 11-vipAka zruta, ane 12-dRSTivAda, A 12 aMgasUtro sivAyanA sarve Agama sUtro aMgabAhya' Agama sUtro kahevAya che. [2] agamika- je gAthAo ane ardaza pATha rUpa hoya te Agamane agamika zruta kahe che. jemake "kAlikazruta'. ja jANItI kathAnI ajANI vAto A 'Agamo'mAM keTalAka kathAnakonI vAto ApaNA mATe taddana ajANI che. keTalIka kathAo evI paNa che je loko samakSa je rIte prastuta thatI AvI che tenA karatAM 'Agamo'mAM kaMika alaga svarUpe paNa jovA maLela che. ApaNI Agama-yAtrA'mAM tene paNa sAmIla karIe]. * cilAtiputra kathA - rAjagRhI nAme nagarI hatI. tyAM dhanya nAme sArthavAha raheto hato, dhanyane pAMca putro ane suMsumA nAme eka putrI hatI. temane tyAM cilAta nAme nokara hato, je cilAtiputra nAme prasiddha hato. te bALakanA kulakSaNone kAraNe tene dhanyasArthavAhe gharamAMthI kADhI mUkyo. te moTo thatAM cora senApati banI gayo. koI vakhate te 'cilAta" corasenApatie tenA 500 coronI sAthe rAgRhImAM dhanyasArthavAhane ghera dhADa pADI, dhanyane tyAMthI sonuM, rUpuM, hIrA, motI, dhana vagere badhuM lUMTI lIdhuM, sAthe sAthe 'sumAne paNa uThAvI gayo. tyAre dhanya, tenA pAMca putro ane nagararakSakoe temano pIcho karyo. nagararakSakoe cilAtanA 500 corone hata-mathita karI dIdhAM. te samaye cilAta corasenApati bhayabhIta ane trasta thai gayo. susumA kanyAne laIne te eka nirjana ane lAMbA mArgavALI aTavImAM ghusI gayo. tenuM pageruM dabAvatA-dabAvatA dhanya sArthAvAha ane tenA pAMca putro tenI ghaNI najIka AvI gayA, tyAre nisteja, nirbaLa ane parAkramahIna thayela cilAta corasenApatine samajAyuM ke have te saMsumAne vahana karavA mATe samartha nathI tyAre bIjo koI upAya na jaNAtA teNe sumAnuM mastaka chedI nAkhyuM. *tyArapachI te cilAta te nirjana ane lAMbI aTavImAM bhUkha ane tarasathI pIDAIne mArga bhUlI gayo, siddhaguphA corApallI sudhI pahoMcyA pahelA mArgamAM ja mRtyu pAmyo. [ A ja che jANItI kathAnI ajANIvAta ke cilAtIputra ArtadhyAnathI matyu pAmI kRtamAM 1 jJAtAdharmakathAmAM AgaLa lakhe che bhagavaMta mahAvIre A dharmakraghAne ane upadeza ApatA kahyuM ke "he AyuSyamAna zramaNo! jeo muMDa thai, gRhavAsa tyajI ane aNagAra pravrajyA svIkAryA pachI paNa -x--xx--audArika zarIranA varNa, rUpa, baLa ane viSayomAM lepAya che, teo A lokamAM ghaNI ja avahelAnAnA pAtra bane che yAvat cAra gatirUpa saMsAra-kAMtAramAM bhaTake che, je rIte te cilAtIputra bhaTakyo. A hatI jJAtAdharmakathAmAM AvatI cilAnIputra-kathA, jyAre vyavahAra prasiddha kathAmAM cilAnI upazama-viveka-vara" pada pAmI te padonuM ciMtana kare che, aDhI rAtrI-divasa kAyotsarge sthira thai kIDIo dvArA thayela upasarga sahetA devaloka pAmyA. rU A bIjA prakAranA kathAnakanA pramANa paNa maLe ja che, je ahIM phUTanoTamAM ame noMdhelA che.] 3 Avazyaka niryukti- 871 se 876 vRtti; mAcAra pUrNi pRSTha-131;, saMstAra- 86; 1 naMdI sUtra- 129, 136 mUla evaM vRtti; vizezAvazyaka bhASya- 549 evaM vRtti. 2 jJAtAdharmakathA adhyayana -18 'susumA. maraNasamAdhi - 428 se 431; vyavahAra bhASya - 4419 vRtti, jitakalpa bhASya- 533 vRtti; Avazyaka cUrNi bhAga - 1 pRSTha- 497, 498. bhaktaparijJA-88 [3] Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ namo namo nimaladaMsaNasa Agama yAtrA' muni dIparatnasAgara ja dvAdazAMgI viccheda paDyo. zruta bhUlAtuM cAlyuM, tyAre mAtra sthUlabhadramuni ja dvAdazAMgIne naMdI-sUtrakArazrIe to zAzvata kahI bhaNavA rahyA, teo daza pUrvano strArtha bhaNyA, paNa che to ahIM dvAdazAMgIno viccheda' evuM zIrSaka kema? chellA cAra pUrvamAM mAtra sUtrathI ja grahaNa karyA. pachI dvAdazAMgI pravAhathI zAzvata kahI che, paNa koI daza pUrvonuM zrata ja rahyuM. chellA dazapUrvadhara vajusvAmI eka tIrthanI apekSAe teno viccheda thai zake che. jema- thayA. temanI paraMparAmAM AryarakSitasUrI thayA, teoe vartamAna tIrthamAM daze gaNadharo potAno parivAra chelle sADAnava pUrva sudhInuM Agamazrata prApta karyuM. sudharmA gaNadharane soMpIne gayA tethI te pUrva-pUrvanA kALakrame dukALo paDyA, bhikSAprApti durlabha thai, gaNadharanI dvAdazAMgI sUtrathI viccheda pAmI. zruta visarAtuM gayuM. pachI eka tarapha skaMdilAcAryanI e pramANe vicAratA kahI zakAya ke je vakhate nizrAmAM zramaNa saMgha maLyo, jemane je-je smaraNamAM hatuM 170 tIrthakaro hatA tyAre pratyeka tIrthakaronA gaNadharanI te-te zrata ekaThuM karyuM. bIjI tarapha nAgArjunanI nizrAmAM eka-eka dvAdazAMgI hoya ja. Aja temAMnI eka paNa zramaNa saMgha maLyo, tyAM paNa zruta saMgraha thayo. kAlAMtare prApta nathI. sArAMza e ke je koI tIrthakaranuM zAsana devardhvigaNi kSamAzramaNa thayA teo eka pUrvanA dhAraka badalAya tenA zAsanamAM pravartatI dvAdazAMgI sUtrathI hatA, tyAre paNa duSkALa paDelo. ghaNuM-ghaNuM zruta nAza viccheda pAme che. jyAre tIrthano uccheda thAya che tyAre pAmeluM. temanI nizrAmAM paNa zruta saMgraha thayo. truTitato sutra ane artha baMnethI dvAdazAMgI viccheda pAme che. atruTita AgamonA je je AlApako maLyA, tene sudharmAsvAmInI dvAdazAMgInI hAni potAnI buddhi vaDe saMkalita karyA. [bhagavatI zataka 20, sudharmAsvAmInI dvAdazAMgI, teonI paraMparAmAM uddeza 8 TIkA] mujaba bhagavaMtamahAvIranA nirvANanA 1000 bhadrabAhasvAmI sudhI cAlu rahI, pachI 12 varSano dukALa varSa pachI pUrvagata zruta saMpUrNa nAza pAmyuM. - Agama vacanAmRta, AcAra, sUtrakRta, uttarAdhyayana, dazavaikAlika, pannA sUtro vagere AgamomAM aneka sUtromAM bodhaka vacanono khajAno che, AvA vacano ane teno arthavistAra ahI raju karyo che.. tahA giraM samArabbha, atthi puNNaMti no vae |ahavA natthi puNNaM ti, evameya mahabbhayaM || sUtrakRtAMga 1/11/-/513 bhagavaMta ahIM sAdhu-sAdhvIne uddezIne pharamAve che ke koI ema pUche ke "amuka kAryamAM paNa che ke nahIM?" tyAre puNya che ema paNa na kahe, "puNya nathI' ema paNa na kahe, A baMne javAbo pariNAme anarthane karanArA che. jema koI annadAna mATe dAnazALA khole, te gRhastha koI sAdhune pUche ke- "mane A dAnazALAthI puNya thaze ke nahIM?" tyAre sAdhu bhagavaMta ema kahe- "hA! tamane A dAnazALAthI puNya thaze," to te dAnazALA calAvatA traNa sthAvara jIvanI hiMsA thaze, tethI Atmagupta sAdhu jIvonA saMrakSaNa mATe "puNya thaze ema na bole jo sAdhu bhagavaMta ema kahe"tamane dAnazALAthI puNya nahIM thAya." to dharmabuddhithI jemanA mATe A AhAra-pANI banAvAya che, temane bhojananA lAbhamAM aMtarAya thaze. tethI "puNya nahIM thAya" ema paNa na bole niSkarSa:-paramArthathI ajANa sAdhu-sAdhvI dAnazALA ke pANI-paraba vagere aneka jIvane upakArI che, tema mAnI prazaMse to ghaNAM jIvonI hiMsAne anumode ane AgamanA sadbhAvathI ajANa jeo dAnazALAdine niSedhe, te agItArtha che, kemake teo prANInI AjIvikA chede che. vartamAna saMdarbhamAM vicAro to- mahAmAMgalika, praveza, pAraNA, patrikAo, zAsana prabhAvanAnA nAme thatA AraMbha-samAraMbho, caityavAsI mAphaka karAtA upAzraya-jinAlayo ane A badhA karatAM paNa AgaLa, potAnA thakI karAtI AvI koI paNa pravRtti mATe thatAM bacAvo !!! zuM A vacanAmRtamAMthI ApaNe kaMI preraNA laIzuM? [4]