________________
મતાંતરે સંખ્યાતાદિનું સ્વરૂપ
૨૨૭ ફરીથી ત્રણવાર વર્ગ કરી કેવલદ્ધિકના પર્યાયો નાખવાથી ઉત્કૃષ્ટ અનંતાનંત થાય છે પરંતુ વ્યવહારમાં તો મધ્યમનો જ ઉપયોગ છે. આ પ્રમાણે સૂક્ષ્મ અર્થના વિચારવાળો આ ચોથો કર્મગ્રંથ દેવેન્દ્રસૂરિજીએ લખ્યો છે. (૮૪-૮૫-૮૬).
જઘન્ય યુક્ત અનંતનામના ચોથા અનંતાનો ફક્ત એક જ વાર વર્ગ કરીએ તો જધન્ય અનંતાનંત નામનું સાતમું અનંતુ આવે છે. ત્યારબાદ તે સાતમા જઘન્ય અનંતાનંતનો ત્રણવાર કરીએ તો પણ નવમું (છેલ્લું) ઉત્કૃષ્ટ અનંતાનંત થતું નથી. તેથી ત્રણવાર વર્ગ કરાયેલા તે સંખ્યામાં અનંતાનંતની સંખ્યાવાળી નાખવા યોગ્ય આ છ વસ્તુ નાખવી.
(૧) સિદ્ધના જીવો - નાશ કર્યો છે સર્વ કર્મો જેઓએ તે સિદ્ધ પરમાત્મા, તે અનાદિકાળથી મુક્તિ માર્ગ ચાલુ હોવાથી (પાંચમા) અનંતા જેટલા છે સંસારમાં રહેલા અભવ્ય જીવો કરતા સિદ્ધના જીવો અનંતગુણા છે, તે સર્વસિદ્ધની સર્વ સંખ્યા ઉમેરવી.
(૨) નિગોદના જીવો - સૂક્ષ્મ અને બાદર એમ બન્ને પ્રકારના જે સાધારણ વનસ્પતિકાય છે તેમાં રહેલા સર્વ જીવોની સંખ્યા ઉમેરવી.
(૩) વનસ્પતિકાયના જીવો :- પ્રત્યેક અને સૂક્ષ્મ તથા બાદર સાધારણ વનસ્પતિકાય એમ તમામ પ્રકારના વનસ્પતિકાય લેવા. તેમાં રહેલા જીવોની સંખ્યા ઉમેરવી.
અહીં જો કે નિગોદના જીવો કહ્યા અને અહીં વનસ્પતિના જીવો પણ કહ્યા એમ બે વાર કેમ ? તો તેનો પ્રત્યુત્તર એ છે કે આપણે ઉત્કૃષ્ટાનંતાનંત જાણવું છે. નિગોદ અને વનસ્પતિમાં તફાવત એ છે કે વનસ્પતિમાં પ્રત્યેક વનસ્પતિકાય પણ આવે. માટે બે વાર જીવોની સંખ્યા ઉમેરવાથી આ અનંતુ બને માટે. *
(૪) સર્વકાળના સમયો - જેટલો ભૂતકાળ ગયો અને જેટલો ભવિષ્યકાળ છે તે સર્વકાળની અનંતાનંત ઉત્સર્પિણી અને અવસર્પિણીના સમયો.
