________________
૨
મુબઇ સમાચાર સાપ્તાહિક, તા. ૨૬-૯-૧૯૯૩
MORAR
સમાજ અને દાનનો પ્રવાહ
નનો પ્રવાહ વધુ સારી રીતે - રચનાત્મક અને લાંબાગાળે આતિક પરીણામો આપે તેવા ક્ષેત્રમાં વાળવાની ચર્ચાને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો છે. હાલમાં ઘણા ટ્રસ્ટો છે કે જેમાં ટ્રસ્ટીઓ દ્વરા પણ કોઈ રચનાત્મક ામગીરી થતી નથી. કારણ કે મોટાભાગના તો સમય ાળવી શકતા નથી અને વર્ષ કે તબીયતને કારણે પૂરી શકિત સાથે કામ કરી શકતા નથી.
દા.
ના તો એક જ બાબત થઈ - પરંતુ ગામડામાં મહાજન પ્રથા હતી કે જેના પર કાયદા કે બંધારણ ચ કોઈ જ શરઆત જ્વાબદારી લાદવામાં આવી નથી. છતાં ગ્રામજ્નો - પશુ અને સમાજના ક્લ્યાણ માટે કોઈ સબસીડી- ડોનેશન વગર આ પ્રશ્ન અસરકારક રીતે કામ કરતી હતી. આજે તે તુટતી જાય છે - અથવા ક્યો કે ખલાસ પણ થઈ ચુકી છે. ભારત સ૨કા૨ના કોઈ સરકારી ખાતાએ ન કરી હોય તેવી કામગીરી મહાજન પ્રથા ચ થતી હતી.
તો
ભદ્ર અને સુખી સમાજ દાન આપીને કે ટ્રસ્ટ બનાવીને સમાજ માટે કંઈક ક્યાનો સંતોષ લે છે - પરંતુ તેમના તૂરા અપાયેલું દાન ક્રિયાશીલ બન્યું કે નહીં. તેની ળજી લેવામાં આવે છે ખરી? સુખી વર્ગને નો પોતાના ધંધા અને પ્રવૃત્તિમાંથી ફૂરસદ મળતી નથી. આમ દાન અંગેનો મૂળભુત ખ્યાલ હવે બદલાવવાની જરૂર છે. સભાને ઉપયોગી થાય અને નક્કર પરીણામ જોવા મળે તેવું ાન હોવું જોઈએ.
-
દરેક ગામડામાં ગાશાળા માટે મહાન પ્રથા દ્વરા તેનું સંચાલન કરવામાં આવતું હતું. મહાજન - એટ્લે જનમાં મહાન - એટ્લે કે સમાજમાં આદરપાત્ર મોભાદાર વ્યકિત ને મહાજન - મહાજ્નમાં પ્રતિષ્ઠીત વ્યકિતનો સમાવેશ થતો. હતો, કે જેઓ સ્વંય પોતાની કામગીરી પોતાના જ તૂરા ફંડ એકત્ર કરીને કરતા હતા. તેઓ કદી ક્યાંય લાંબો હાથ કરીને માગતા નહોતા. પરંતુ જ્યારથી ટ્રસ્ટો માટે કાનુન બનાવાયો કે મહાન પ્રથા ખતમ થઈ.
ટ્રસ્ટ અને ટ્રસ્ટીઓને સ્થાને હવે સ્વૈચ્છિક રીતે કાર્ય કરની સેવાભાવી સંસ્થાઓની જરૂરત છે. દાનનો પ્રવાહ આવી સંસ્થા એ તરી વળે તો ગાશાળા પ્રવૃત્તિનો તંદુરસ્ત વિકાસ થાય તેમ છે. આજથી માત્ર ૫૦ વર્ષ અગાઉ જ ગામડાના દરેક ઘરમાં ગાયનું લાલન પાલન થતું હતું. તેને પરીણામે ૧૦ - ૧૨૩ ૧૫ વ્યકિતના કુટુંબને ચોખ્ખા ધી - દુધ મળી રહેતા હતા અને બળતણ માતાં મળતું હતું. પરંતુ શહેરીકરણ અને આદ્યોગીકરણની દોટ શરૂ થતાં જ ગામા ભાંગવા લાગ્યા અને આજે તેના પરીણામ જોઈ શકાય છે - કે શહેરો વસ્યા. ગુજરાતમાં ૧૯૬૦માં ૫ લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતા માત્ર ત્રણ શહેર હતા. અમદાવાદ - વડોદરા અને સુરત. આજે ૧૨ શહેરોમાં ૫ લાખથી વધુ વસ્તી છે. વળી આ વસ્તી કરે છે શું ? ગુનાખોરી - દાણચોરી -કેી દ્રવ્યોની હેરારી અને જમીનના ગાઠીયા ઉપશન પ્રોટેકશન મની ધરાવવાનું કાર્ય શહેરોની ઝુંપડપટ્ટીમાં વસતા આ લોકો
વચ થાય છે.
હજુ મોડું થયું નથી. ગાશાળા પ્રવૃત્તિ એ સમાજ કલ્યાણની પ્રવૃત્તિ છે અને ગામડામાં ને કરોડો વ્યકિતને રોજ્ગારી આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ગુજરાતમાં દર વર્ષે બે લાખ લગ્ન થાય છે. સામાજીક ખર્ચીના ભાગરૂપે જો પ્રત્યેક લગ્નમાં લઘુતમ ખર્ચ એક લાખ રૂપિયા થતો હોય તો ૨૦ અબજ રૂપીયા દર વર્ષે ખર્ચાય છે. (આ રકમ ખૂબ જ ઢીચુસ્ત અંદાજ પર આધારિત છે. લગ્નના દાગીના - પર્યા મણવાર અને સત્કાર સમારંભ - વીડીયો વગેરે ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે. વળી આ સરેરાશ છે - એટલે કોઈ સમૃધ્ધ કુટુંબ પાંચ લાખ રૂપિયા ખર્ચે અને સાદાઈથી લગ્ન થાય ત્યાં રૂ. ૧૦ હજારમાં પણ કાર્ય પૂરૂં થતું હોય છે.)
જો આ ૨૦ અબજ રૂપિયા પૈકી માત્ર ૧૦ ટકા રકમ સાચ હેતુ માટે વાપરવામાં વાળવામાં આવે તો દરેક રીતે યદો થાય તેમ છે. આવી જ રીતે નવરાત્રી, શ્રી ગણેશ મહોત્સવ અને બીજા ધાર્મિક
ཀའི ། હૈ
જેન દાવાલા
પ્રસંગોમાં થોડી કરકસર કરીને ગાાળા ત૨૭ વાળવામાં આવે તો આર્થિક દ્રષ્ટિએ ગ્રામ્ય અને શહેરી વિસ્તારના અર્થતંત્રને કેટલો યદો થાય તેમ છે તે નીચેના દ્રષ્ટાંત પરથી સમજી શક્રય તેમ છે.
L
૨૪ કરોડ પશુઓ તૂચ સરેરાશ ૧૦ કીલોના હિસાબે દૈનિક ૨૫ લાખ ટન છાણ મળે છે. જેના દ્વારા ૪૦ કરોડ વ્યકિતઓને માટે ન્લી એટલી ઉર્જા મળી એ છે. બળતણની તંગી નીવારવા - કેરોટીન ગેસ આપાતની વાત થાય છે. પરંતુ આવી આયાત કરીને આરબ રાષ્ટ્રોના ગુલામ થઈએ છીએ તે કોઈને સમજાય છે ખરૂ? પશુધન વા ૮૨ અબજનું દૂધ, ૫૦ અબજનું ભાર વહન બળ અને ૨૫ બનું સેન્દ્રીય ખાતર અને ૪૦ અબનો ગેસ આપે છે.
આ બધાની કિંમત વર્તમાન બજાર ભાવે ૧૯૭ અબજનો આર્થિક લાભ આપે છે. ગુજરાતમાં લગભગ ગામડે - ગામડે ગાળ્ય છે. જ્યાં ન હોય ત્યાં નવી ગાશાળા શરૂ કરવાથી જમીનને કુદરતી ખાતરનો મબલખ પૂરવઠો આપી શકાય તેમ છે. પરંતુ આ માટે દાનનો પ્રવાહ કરીથી ગામા તરક અને મહાન પ્રથા તરફ વાળવાની જરૂરત છે. શહેરીજનોએ આ માટે જાગી જ્વાની જરૂર છે.
આ માટે કચ્છી સમાજના કેટલાક ગ઼હસ્યોએ પોતાના વતનમાં સ્થાપેલી ગાશાળાનો ઉલ્લેખ અનિવાર્ય છે. કચ્છમાં એક સુકા વિસ્તારના તાલુકામાં ગાથાળા સ્થાપવામાં આવી છે. તેમાં મુંબઈ રહેનારા ૧૦ થી ૧૨ લોકોએ તેનું સંચાલન ઉપાડી લીધું છે. શરૂઆતમાં માત્ર ૫૦ ગાય - બળદ - વાછરા રાખવામાં આવ્યા હતા. ધીમે - ધીમે સંખ્યા વધતી ગઈ. દર મહીને એક વ્યકિત વતનમાં જઈને ૧૦-૧૨ દિવસ તેનું સંચાલન કરે છે અને અંગત ખાન આપે છે.
આ ગાશાળાનું દૂધ સ્થાનિક લોકોને માટે જ છે. ડેરીને આપવામાં આવતું નથી. જો કોઈ કારણસર દૂધ વધે તો છાશ બનાવીને માખણ - ધી બનાવાય છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ ગાશાળા આર્થિક રીતે પગભર છે. એટલું જ નહીં આ ગાશાળા ધૈયાશીલ બન્યા બાદ ગ્રામજનોની તંદુરસ્તીમાં વધારો થયો છે!! કારણ બહુ જ સ્પષ્ટ છે. સાચા ધી - દૂધ મળતા થયા કે લોકોની તંદુરસ્તી વધી છે. ડેરીના દુધમાં આવું જોવા મળતું નથી.
મુંબઈ સ્થિત સુખી વર્ગના લોકો માટે આ ાંત એક મોડેલરૂપ છે. ગશાળા અને તે પણ આર્થિક રીતે પગભર હોય તે વાત જ નવાઈ ઉપજાવે તેવી છે. કચ્છ અને સારાષ્ટ્ર - ઉત્તર - ગુજરાતના વતનીઓએ પોતાના વિસ્તારમાં આ મોડેલનો ઉપયોગ કરવાની જરૂર છે. જો મુંબઈના લોકો, વાપી - વડોદરા કે અમદાવાદમાં મુંબઈ બેસીને કારખાના - ફેકટરી ચલાવી શકે તો એક ગાશાળાનું સંચાલન કરીને સાચા ધી દૂધના સહભાગી ન થઈ શકે? દેશી ગાયના શુધ્ધ દુધમાં સર્વ રોગો સામે લડવાની પ્રતિકાર શકિત છે - જે પૃથ્વી પરની અન્ય કોઈ ચીમાં નથી. વૃધ્ધાવસ્થા અટકાવવા અને જીવનના અંત સુધી શરીરના તમામ અંગ - અવયવો સાબુત રાખવા ગાયના દુધ જેટલી શકિત અન્ય કોઈનામાં નથી, આથી સુખી અને શ્રીમંત લોકોએ ગાશાળા સાથે સક્રિય રીતે જોડાઈને નાણાંકીય અને વહીવટી કે સંચાલકીય નેતૃત્વ આપવું જોઈએ.
ગુરાતી સમાજ નવરાત્રી હોય કે દીપોત્સવી હોય- જન્મ દિવસ હોય કે લગ્નની વર્ષગાંઠ હોય તેવે વખતે પૈસા ખર્ચે છે - પાર્ટી ગોઠવે છે અને ભેટ સોગાદમાં હજારો રૂપિયા બરબાદ કરે છે. તેમને કન એટલું જ કહેવાનું છે કે વર્ષે માત્ર ૧૦ ટકા રકમ પશુઓના કલ્યાણ પાછળ ખર્ચ થશે તો ભારતીય સંસ્કૃતિને બાવા ણ કરવા સાથી મોટો કાળો આખો ગણાશે.
=
-
બાદમાં રકતદાન કેમ્પ યોજાય છે, નેત્રરોગ ચિકીત્સા શીબીર થાય છે -
ઓપરેશન મદદ માટે અપીલો પ્રસિધ્ધ કરવી પડે છે. આ બધી સમસ્યાના મૂળમાં શરીરને જે જોઈએ છે તે પોષણનો અભાવ છે. આષી ૨૫-૫૦ વર્ષ અગાઉ રોગચાળો આટલો નહોતો તેના કારણ શું હતા ? એકાએક આજે નો ૪૦ વર્ષ બાદ ડાયાબીટીશ - લો-બીપી - હાઈબીપી અને હાર્ટ પ્રોબ્લેમની સંખ્યા વધી તેનું ખરૂં ારણ શું છે?
એ વાત વિશે કોઈ જ શંકા નથી કે બહુમતી પ્રજાને ગાયના દુધથી વિમુખ કરતી જ્વામાં આવી ત્યારથી આ બધું જ વધી ગયું છે. હોસ્પીટલો - ક્લીનીક : એક્સ-રે ક્લીનીક અને સોનોગ્રાી મશીનોનો ચાો ઘટ્યો છે. પરંતુ આ વર્ષ કોના માટે છે! શહેરોની ગગનચુંબી હોસ્પીટલોમાં રૂ. ૩ કે ૪ હજાર પગારદાર નોકરીઆત સારવાર લેવા જઈ શકવાનો છે?
સામાન્ય વ્યકિતએ તો સાચ અને સાચા ધી - દૂધ - ખાઈને કે શાકuજી ળળાદી લઈને જપોતાની તંદુરસ્તી અને આરોગ્ય જાળવી રાખવા પડશે. બાકી “સેકન્ડ ઓપીનીયન” લેવા માટે ભલામણ કરતા તબીબોને પનારે પડવું તે કરતાં હજુ સમય છે કે ગાય - બળદ - વાછરા સહીતના પશુઓ જ્યાં સચ થય છે અને તેમનું પોષણ કરવામાં આવે છે તેવી સંસ્થાઓને મદદરૂપ થવા માટે યુવાનો - શાનિમંળો અને શહેરોની સામાજીક સંસ્થાઓ કટીબધ્ધ બને.
તબીબી વ્યવસાય સાથે સંક્ળાયેલી વ્યકિતઓ ડગ્સ એન્ડ કેમીસ્ટ એસોસીએશનો - પેરા મેડીકલ કેન્ટીના નિષ્ણાતો - લાયન્સ ક્લબ - રોટરી ક્લબ - જાયન્ટસ સહીતની સંસ્થાઓ પોતાની પ્રવૃત્તિમાં ઐશાળાને દાન મોક્લવાની પ્રવૃત્તિમાં અગ્રેસર બને તો સમાજની અનેક સમસ્યા આપોઆપ ઉકેલાઈ જાય તેમ છે. વિશ્વ બેન્ક કે આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળની લોન વગર દેશને આબાદ બનાવવાનો આ એક જ ઉપાય છે.
