________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
આત્મનિરીક્ષણ
અંક ૧ લે ]
શરીરને નાશ કરી નણે બધી ઉપાધીથી છૂટ્યા એમ. મનને મનાવવા પ્રયત્ન કરે છે. એમ છૂટકારા થતા હાય તો તે ઠીક પણ એવા આપધાત કરનારને ખબર હાતી નથી કે એ તે ઉપાધિ ટાળવાં જતા બમણી વધી ગઇ છે. શરીરને નાશ એ તે પુદ્ગલ કે આત્માની ઉપાધીને નાશ છે. તેનું મન, બુદ્ધિ, અહંકાર સાથે આત્મા તે સલામત છે. એનેા નાશ તેા કલ્પી પણ ન શકાય. જ્યારે આત્મા નિ:સદેહ કાયમ છે, તે તેનાં કર્મો કયાં જવાના છે? એક શરીર છેાડી ખીજું શરીર આત્મા ભલે ગ્રહણુ કરે તેથી તેનું અસ્તિત્વ કયાં જવાનુ છે? જે જે કમની ઉપાધી તેને વળગેલી છે તે ઉપાધી તે તેને છેડવાની જ નથી. આપણે એક કપડુ. ઉતારી બીજી પહેયુ" હાય. ત્યારે આપણે પાતે તા કાયમ જ રહીએ છીએ. આપણ્ જ્ઞાન કે અજ્ઞાન કાંઇ જતું રહેતુ નથી. તે તા આત્માની સાથે અભિપ્રેત જ રહેલું છે. ત્યારે નિરીક્ષણ્યુ કવું હોય તે શરીરનું નીં પણ આત્માનું જ કરવાનું હાય. કારણુ શરીરનું નિરીક્ષણૅ કરવાના આપણે પ્રયત્ન કરીએ છીએ, છતાં તે નિરીક્ષણ સાચું' થઇ શકતું નથી. આપણો આરીસા પણ દૂષિત છે તેથી આત્માનું નિરીક્ષણુ સાચેસાચી રીતે કરવું જોઇએ, એ નિરીક્ષગુ કરવાના સાચા માર્ગ કર્યો છે? એવા કાઇ સાચા આરીસા છે કે શું તેને આપણે વિચાર કરીએ.
આપણી હીલચાલની આડે કાઈ પ્રાણી આવી નય, આપણતે જરા અડચણ કરે કે આપણા સુખમાં જરા જેવા 'તાય કરે તે આપણો મિન્તજ બગડી જાય છે. આપણે તિરસ્કારની લાગણી અનુભવીએ છીએ. એ પ્રાણી માટે દ્વેષ જાગે છે. એને દૂર કરવા જતા અને નુકશાન પહોંચે અગર એનુ કાંધ બગી એના માટે આપણને જરા પણ ચિંતા થતી નથી. મેાઢ અહિંસાની વાતા કરવા છતાં એવી જૈનત્વને વિરોધી હિંસા તે આપણે ચલાવી જ લઈએ છીએ. એના માટે આપણને પશ્ચાત્તાપ જેવું કાંઇ થતું જ નથી. ઊલટું આપણી અડચણ દૂર કર્યાનું સમાધાન આપણે માનીએ છીએ. મુખેથી પ્રાણાતિપાતવિરમણના શાસ્ત્રીય અને ભાવનાબદ્ધ પાઠ ઊચ્ચારીએ, પશુ પ્રત્યક્ષ
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
( ૧૩ )
માં તે દ્વેષ તો સુખેથી આપણે ચલાવી લઇએ છીએ. રેલવેના પ્રવાસમાં આપણા જેટલે જ બેસવાને હક ધરાવનારા બીજા સહપ્રવાસી ઊભા હેાય ત્યારે આપણે લાંબા થઇ સૂઈ રહીએ ત્યારે આપણે કેવુ વન કરીએ છીએ એને! જરા વિચાર કરતાં આપા આત્માનીકસેાડી સીધી જોવામાં આવશે. આપણે અહિ સાનુ વ્રત તેના સાચા સ્વરૂપમાં કેટલું પાળવુ એને જરા વિચાર કરી લઇએ. આ તે અન્ય પ્રસંગાની વાત થઇ, પણ ખાસ આલેાચના કરવા, પાપાચ્ચાર કરી દેવગુરુસ્તી અને આત્માની સાથે મિમિ દુક્કડ આપવા માટે પ્રતિક્રમણુ જેવુ અમૃતાનુકાન કરવા જઈએ છીએ ત્યારે આપણા મનથી આપણે માની લીધેલા આપણો દરજ્જો વટાવી ખીજે કાષ્ટ આપણી ધારેલી જગ્યાએ ખેસ ગએલા હાય ત્યારે આપણે મિજાજ ખાઇ બેસીએ, લડાલડી કરીએ, જરીથી તેનું આસન ફેંકી દેએ અને જરૂર જશુાતા કાટ ની દેવડી ઉપર જઈ પેાતાના અપમાનનો ફરિયાદ નોંધાવીએ એ આપણી મેાટાઇ કે પામરતા? જ્યાં એકાદ અંશ જેટલા ઝીણામાં ઝીણા પાતકની આલેાયણા કરવાની હોય ત્યાં આવી ધાંધલ અને અહંભાવન પ્રદશન થાય ત્યારે આપણા જૈનત્વનું લીલામ જ થયું ગણાયને ! વ્યાખ્યાન સંભળવા આવનારાઓમાં Àાદ ગરીબ જિજ્ઞ!સુ આગળ બેસી ગએલા હાય ત્યારે તેને ધકેલી શ્રીમાન આગળ જ બેસે એ નાલાયકો કે બીજું કાંઇ ! મદિશમાં, ઉપાશ્રયેામાં, અનુષ્ઠાનેામાં અને એવા નહેર ધર્મ કે સમાજના કા'માં આપણે કેટલાને દુભવ્યા હશે એને વિચાર કરતા આપણા પ્રાણાતિપાતવિરમણ વ્રતના કેટલા ભેદે આપણે ઉલધ્યા એવુ જરા એકાંતમાં પોતાના મન સાથે નિરીક્ષણ કરી જોતા આપણુને ખીહામણુ
લાગ્યા વગર નહીં રહે.
રાજવા વાતા
જરા જરા વાતામાં આવેશમાં આવી જે આપણે અસત્યપાલન કરીએ અને તેને માટે જરા પણ ખેદ ન થાય. વેપાર, લેવડદેવડ, ધાર્મિક કે સામાજિક કાર્ય માં બડાશ હાંકતા આપણે નિઃસ કાચપણે અસત્ય ખાલીએ છીએ અને તે પચી જતા આપણી પોતાની
For Private And Personal Use Only
