________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
જળ-વિહેણ સરોવરની માટીમાં જેમ અનેક તડ-ફાડ પડે છે તેમ માનવતા-વિહેણા ધર્મમાં પણ અનેક તડ-ફાડ પડે છે. -ચિત્રભાનું.
વિદ્વાનોને ધમની ચર્ચા કરવા બેસાડીએ તે કદાચ દિવસના દિવસે સુધી તેને અંત નહિ આવે. સામાન્ય માનવીને જ પૂછીએ કે તમે ધર્મનું આચરણ કરે છે તે એ પણ પોતે જે ધર્મનું જે રીતે આચરણ કરે છે તેની વાત કરતા થાકશે નહિ, પણું ધર્મ એ ચર્ચા કરવાનો વિષય નથી કે વાત કરવાનું ક્ષેત્ર નથી. એ તે છે જીવનમાં ડગલે ને પગલે આત્માની સાથે વણી લેવા જેવું આચરણ.
આ વાત આજે સમજે છે કેટલા? કોઈ કહેશે ધર્મથી મોક્ષે જવાય માટે ધર્મ કરે. કાઈ કહેશે તેનાથી સદૃગતિ મળે, આનંદ મળે માટે ધર્મ આચર. કોઈ કહેશે તેનાથી દૈતિક સુખ અને મોજશોખ મળે માટે ધર્મ આચરે. પણ એ બધા ધર્મની વાત કરનારા કે તેના બાહ્ય સ્વરૂપમાં રસ લેનારા જ નજરે ચડે છે.
' પ્રશ્ન એ થશે કે ધર્મનું હાર્દ શું ? ધર્મને આમા કો? ધર્મનું મૂળ શેમાં ? આ પ્રશ્નને તમે કદી વિચાર્યો છે ખરો ? જો આ પ્રશ્નને શાંતિથી વિચાર કરવામાં આવે તો ધર્મને નામે થતા જણાતા અનેક ઝઘડા અને મતભેદોને સહેલાઈથી અંત લાવી શકાય. પણ મૂળમાં ઊંડું ઉતરવું છે જ કેને? સને જોઈએ છે આડંબર, માત્ર આઠબર, ધમના આત્મા વગરનું ખેળીયું. તે આત્મા વગરનું ખેળીયું ઉદ્ધાર કઈ રીતે કરે? આત્મા વગર બોળીયાનું શું થાય? એ કહેવાની જરૂર નથી. જળ વગર સરોવરની માટીની શી દશા થાય છે? એવી જ ખરાબ દશા ધર્મના આત્મા વગરના ખેાળીઆની થાય છે, માટે એ આત્માને આપણે પીછાણવો જોઇએ.
ધર્મને આત્મા કે તેનું મૂળ છે:માનવતા. માનવતા વગર કો ધર્મ ટકી શકે? જેમાં માનવતા નથી એ ધર્મ નથી પણ અધર્મ છે. તે પછી આજથી હવે તમે જે કંઈ ધર્મ આચરે તે “માનવતા ને પહેલો વિચાર કરશે. અમુક આચરણમાં માનવતા કેટલા છે અને અમુક આચરણ માનવતા-વિરોધી કેટલું છે તેની ઉપરથી જ હવે ધર્મ છે અધર્મને નિર્ણય કરશે.
આટલું જે કરશે તે તમારા મનમાં ધર્મ અંગે કદાપિ ગુંચવણ ઊભી થશે નહિ. ધર્મના કાર્યોમાં આ કરું કે પેલું કરું એવી મુશ્કેલી તમને પડશે નહિ. “માનવતા ની ચાવી લગાવે. અને “ધર્મ' અંગેની મુશ્કેલીઓ કે કેયડાઓ તે તરતજ ઉકેલાઈ જશે.
હવે “ધર્મકરણી' માં માનવતાને મોખરે રાખશે. એ સિવાય એક ડગલું પણ ભરશો નહિ.
કાંતિલાલ જ. દોશી
For Private And Personal Use Only
