________________
બુદ્ધ અને શાપા
[ ૧
આપવાનું કહે છે અને તે જવાબ પણ એક વિચારશીલ સુશીલ પુત્રને શોભે એવી રીતે લખીને, અને તે પણ સ્પષ્ટપણું, પિતાને આપે છે. એમાં તે પોતાની પસંદગી પામવાયોગ્ય કન્યા કેવી હાઈ શકે તે દર્શાવતાં દામ્પત્ય, કુટુંબ અને સભાવનને સુખી કરવા માટે જે આવશ્યક ગુણા છે તેના ખાસ નિર્દેશ કરે છે, જે ભાવી યુદ્ધની એક વિચારભૂમિકા સૂચવે છે. ( ૨ ) ઞાપાએ પોતાની કરેલી પસદ્દગીમાં તે કેટલી વાજી છે એની એના પિતા દંડપાણિને પાકી ખાતરી કરી આપવા તેમ જ ગૈાપાનું સન્માન વધારવા અને સાથેસાથ પોતાના પિતા શુદ્ધોદનને થતી ચિંતા ટાળવા કુમાર સિદ્ધાર્થ દડપાણિએ મૂકેલી શરતમાં ભાગ લેવા તૈયાર થાય છે અને શારરિક તેમ જ બૌદ્ધિક અધી જાતની પરીક્ષામાં પૂર્ણ સફળ થઈ લગ્ન માટે સુપ્રસન્ન વાતાવરણ સરજે છે.
૪. ગાષા : ચોથુ પાત્ર ગેાપા છે. તે જેમ પાત્રામાં છેલ્લું છે તેમ તે અનેક દૃષ્ટિએ ઢિયાતું પણ લાગે છે. ભાવિ ખુદ્દ જેવી વ્યક્તિને માટે પત્ની તરીકે વધારેમાં વધારે ચોગ્ય પાત્રની જે આશા રાખી શકાય અને જે કલ્પના કરી શકાય તે ગાામાં સિદ્ધ થતી લાગે છે. ( ૧) વધૂની પસંદગી બાબતને કુમારના પત્ર પુરાહિત પાસેથી લઈ વાંચતાંવેંત જ ગેાપાએ દર્શાવેલ એને આત્મવિશ્વાસ કે હું કુમારની ગુણપસંદગીને અવશ્ય સતૈયું તેમ છેં. ( ૨ ) સભામંડપમાં કુમારને હાથે વહેંચાતી ભેટ લેવા જવામાં ગાપા સાચ નથી સેવતી, છતાં તે એક ખાનદાન કન્યાને સહજ એવી મર્યાદા સાથે પોતાની સખી સાથે જ ત્યાં જાય છે અને કુમાર સાથે એકલવાના પ્રસંગ ઉપસ્થિત થતાં કટાક્ષ તેમ જ વિવેકપૂર્ણ શૈલીથી કુમારને ત્યાં જ જીતી લે છે. ( ૩ ) જ્યારે રૂઢિબહુ નરનારીઓ ધૂંટ ન કાઢવા અદલ ચામેર ટીકા કરતાં જણાય છે ત્યારે એક ધીરાદાત્ત નવપુત્રવધૂ લેખે તે શ્વશુર શુદ્ધોદનની સામાજિક ગૂંગળામણ ટાળવા તેમની સમક્ષ પોતાના કૈસ એવી ચાતુરી, એવી નમ્રતા અને એવી સત્યનિષ્ઠાથી રજૂ કરે છે કે શુદ્ધોદન અને આખે! સમાજ છેવટે તેના ઉદાત્ત વલણને માન આપી સ્ત્રીવર્ગની એક તત્કાલીન ગુલામીને રૂઢિ સાથે જ ફેંકી દે છે.
લલિતવિસ્તરના લેખક માટે ભાગે ભિક્ષુ જ સભવે છે, તે જન્મે, વતને અને ઉછેરે ગમે તે નાત, દેશ કે સમાજના હાય, છતાં તે એક શ્રમણ વના———ખાસ કરી બૌદ્ધ સધના-સભ્ય લેખે કાર પણ જાતનાં નાત-જાત
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
