________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
અનિત્યાવ.
૧૧૩
અનેક ધર્મો, અનેક સંપ્રદા, અનેક ફિલસીઓ, અનેક જીવન-નિયામક ભાવનાઓ, કાળના અનંત મહાસાગર ઉપર બુદ્દબુદની પેઠે ઉપજી આવ્યા છે, અસંખ્ય મનુષ્યના હૃદય ઉપર ઘણા કાળ પર્યત સામ્રાજ્ય પ્રવર્તાવ્યું છે, વળી ધીરે ધીરે અવનતિના પથ ઉપર ઢળતા ઢળતા ક્ષીણતાને પ્રાપ્ત થયા છે, અને આખરે તેમણે પિતાના સ્વરૂપમાંજ ઉપજાવેલા કમો, અંધ પરંપરાઓ, કર્મકાંડની વિવેકહિન વિધિઓ એ બધાના ભાર તળે ચકદાઈન લોપ પણ પામી ગયેલ છે. વિશ્વના બધા ધર્મોની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને લયનો ઈતિહાસ બધો લગભગ એકજ દ્વારાએ એકજકમ ઉપર વહેલો અમને ભાસે છે. એક મહાત્મા સત્યનો એક અંશ વિશ્વને આપે છે, તેના પછીના મુખ્ય શિખે એ સત્યના અંશ ઉપર સંપ્રદાયરૂપી ભવ્ય મદિર બાંધે છે. અનેક ભકત અંતઃકરણો તેની આસપાસ એકત્ર થઈ તેની પૂજામાં લાગી જાય છે, અને ભક્તિના આવેગમાં એ સંપ્રદાયરૂપી મદીર ઉપર પોતાનું તરફથી કાંઈ અવનવા આચારો, વિધિઓ, કર્મકાંડ રૂપી પથ્થરચઢાળે જાય છે. કાળે કરીને, લોકોની દ્રષ્ટિ એ મૂળ સત્યના અંશને ભૂલી જાય છે. આખરે કાળગે એ સંપ્રદાયની ઈમાત પિતાનાજ ભારથી ત્રુટી પડે છે. વળી તે ત્રુટી પડેલી ઈમારતના લય ઉપર કોઈ બીજીજ ઈમારત ખડી થાય છે, તે પણ પૂર્વની ઈમારતની પિઠે ધીરે ધીરે વધીને પિતાના પ્રભાવમય જીવનના મધ્ય કાળમાં આવે છે, અને કાળના બળથી આખરે તે પણ લય પામે છે. હમેશા આમજ બનતું આવ્યું છે, અને બળેજ જશે નિયમજ એ છે. મનુષ્યનું કાર્ય અચળ નથી. મનુષ્ય પિતેજ ચળ, ક્ષણસ્થાયી છે તો પછી તેનું કાર્ય પણ તેવું જ હોય તેમાં શું આશ્ચર્ય છે?
જેમ સ્થળ સૃષ્ટિમાં ઉપાદાન એક હોવા છતાં તેના આકારો નવા નવા રૂપે આપણી દૃષ્ટિ આગળ આવતા હોવાથી તે આપણને નવીનતાનો આભાસ આપે છે, તેમ ભાવનાની સૃષ્ટિમાં પણ ઉપાદાન એકજ હેવા છતાં, તેની તે ભાવના નવા નવા રૂપે, નવા નવા માનસ–પોશાકમાં આપણી સમક્ષ રજુ થઈ નવીનતાને આભાસ આપ્યા કરે છે. એ બાહ્ય પશિ જેમની દષ્ટિએ બધા કરી શકતા નથી તેઓ જોઈ શકે છે કે એક તત્વ દર્શન એક કાળમાં જે રૂપે હોય છે તેજ રૂપમાં માત્ર પિશાક બદલાવીને બીજા કાળમાં વિશ્વના નાટ્ય મંડપમાં હાજર થાય છે. તથા એક દેશમાં, તે દેશની પરિસ્થિતી, સંગો, નિયામક-ભાવનાઓ આદિ વડે વિશિષ્ટ બનીને અમુક સ્વરૂપમાં પ્રતિત થતું તત્ત્વ દર્શન, બીજા દેશમાં તે દેશના સંગે, રિવાજે આદિ વડે સંસ્કાર પામેલા આકારમાં નજરે પડે છે. અર્થાત ત
For Private And Personal Use Only
