________________
व्याख्या
प्रज्ञप्तिः अभयदेवीया वृत्तिः
॥४३७॥
दप्रदेशोऽपि स्यात् अनेकगुणकालकादित्वाच्च सप्रदेशोऽपि स्यादिति ॥ अथ कालाप्रदेशं भावाप्रदेशं च निरूपयन्नाह - 'जहा खेत्तओ एवं कालओ भावओ'ति यथा क्षेत्रतोऽप्रदेश उक्त एवं कालतो भावतश्चासौ वाच्यः, तथाहि 'जे कालओ अप्परसे से दव्वओसिय सप्पएसेसिय अपएसे एवं क्षेत्रतो भावतश्च, तथा 'जे भावओ अप्पए से से दवओ सिय सप्पएसे सिय अप्परसे' एवं क्षेत्रतः कालतचेति । उक्तोप्रदेशोऽथ सप्रदेशमाह- 'जे दव्वओ सपए से इत्यादि, अयमर्थः- यो द्रव्यतो द्वद्यणुकादित्वेन सप्रदेशः स क्षेत्रतः स्यात् सप्रदेशो द्वयादिप्रदेशावगाहित्वात्, सिय अप्पर से स्यादप्रदेश एकप्रदेशावगाहित्वात् एवं कालतो भावतश्च तथा यः क्षेत्रतः सप्रदेशो द्व्यादिप्रदेशावगाहित्वात् स द्रव्यतः सप्रदेश एव, द्रव्यतोऽप्रदेशस्य द्व्यादिप्रदेशावगाहित्वाभावात् कालतो भावतश्वासौ द्विधाऽपि स्यादिति, तथा यः कालतः सप्रदेशः स द्रव्यतः क्षेत्रतो भावतश्च द्विधाऽपि स्यात्, तथा यो भावतः सप्रदेशः द्रव्यक्षेत्रकालैर्द्विधापि स्यादिति सप्रदे सूत्राणां भावार्थ इति ॥ अथैषामेव द्रव्यादितः सप्रदेशाप्रदेशानामल्पबहुत्वविभागमाह - 'एएसि णमित्यादि सूत्रसिद्धं, नवरमस्यैव सूत्रोक्ताल्पबहुत्वस्य भावनार्थं गाथाप्रपञ्च वृद्धोक्तोऽभिधीयते—
वोच्छं अप्पाबहुयं दव्वेस्खेत्तद्धभावओ वावि । अपएस सप्पएसाण पोग्गलाणं समासेणं || १ || दव्वेणं परमाणू खेत्ते णेगप्पएसमोगाढा । कालेणेगसमइया अपएसा पोग्गला होंति ||२|| [वर्णादिभिरित्यर्थः] भावेणं अपएसा एगगुणा जे हवंति वण्णाई । ते श्चिय थोत्रा जं गुणालं पासो द०वे || ३ || एत्तो कालापसेण अप्पएसा भवे असंखगुणा । किं कारणं पुण भवे ? भण्णति परिणामबाहल्ला || ४ || भावेणं अपएसा जे ते कालेण हुंति दुविहावि । दुगुणादओवि एवं भावेणं जावऽणंतगुणा || ५ || कालापएसयाणं एवं एकेकओ हवति रासी । एक्केकगुणट्टाणम्मि एगगुणकालयाईसु ||६|| आहाणंतगुणत्तणमेवं कालापएसयाणंति । जमणंतगुणद्वाणे होंति रासीविड
५ शतके उद्देशः ८ पुद्गल - सप्र देशादि
मृ० २२०
प्र०आ०२४१
॥४३७॥