________________
वृहत्संग
सटोकः॥
॥
ए॥
उक्तं जवनवासिनां देवानां व्यन्तराणामुत्कृष्टमायुः। सम्प्रति जवनवासिव्यन्तरदेवीनामाहअध्यक्षपंचमपलिउवम असुरजुयलदेवीणं । सेसवणदेवयाण य देसूणकपलियमुक्कोसं ॥६॥ ___ व्याख्या-असुरयोरसुरेन्जयोश्चमरबलिनाम्नोर्युगलमसुरयुगलं तस्य देवीनां यथाक्रममुत्कृष्टमायुरर्धचतुर्थानि अर्धपञ्चमानि च पख्योपमानि, एतमुक्तं नवति-चमरेन्द्रदेवीनामुत्कृष्टमायुः सार्धानि त्रीणि पढ्योपमानि, वलीन्जदेवीनां सार्धानि चत्वारि पढ्योपमानीति । शेषाणां नागकुमाराद्यधिपतीनामुत्तरदिग्वर्तिनां, तथा “वणत्ति" वनचराणां व्यन्तराणामुत्तरदक्षिणदिग्नाविना, चशब्दाद्दक्षिणदिग्नाविनागकुमाराद्यधिपतीनां च सम्बन्धिनीनां यथाक्रममुत्कृष्टमायुर्देशोनं पट्योपममर्धपट्योपमं च । इयमत्र जावना-नत्तरदिग्नाविनागकुमाराद्यधिपतिदेवीनामुत्कृष्टमायुर्देशोनं पट्योपमदक्षिणदिग्नाविनागकुमाराद्यधिपतिदेवीनां दक्षिणोत्तरदिग्नाविव्यन्तराधिपतिदेवीनां चोत्कृष्टमायुरर्धं पट्योपर्म मिति । केचित् "श्रीहीधृतिकीर्तिबुद्धिसदम्यः पट्योपमस्थितयः" इति वचनश्रवणतो व्यन्तरामरीणां पट्योपममुत्कृष्टमायुरिति मन्यन्ते, तदयुक्तं, तेषां सम्यक् सिधान्तापरिझानात् । श्रीहीधृत्यादयो हि नबनपतिनिकायान्तर्गता इध्यन्ते, यत उक्तमस्या एव सङ्ग्रहणेष्टीका कुर्वता हरिजप्रसूरिणा"तासां नवनपतिनिकायान्तर्गतत्वादिति” । ततः कथं श्रीही त्यादिवचनश्रवणबलतो व्यन्तरामरीणामुत्कृष्टमायुःपट्योपममिति प्रतिपत्तिः समीचीना जवति । सिद्धान्तविरुदं चेदं, प्रज्ञापनादौ व्यन्तरामरीणामर्धपट्योपमरूपस्योत्कृष्टस्यायुषः प्रतिपादनात् । तथा च प्रज्ञापनाग्रन्थः-"वाणमंतराणं ते
॥ ए॥
