________________
ઇર્ષ્યાની વેદી પર નિર્દોષ અલિદાન. પૂ આચાય દેવ શ્રીમદ્ વિજયભુવનતિલકસૂરિ મહારાજ,
સેકડો વર્ષ પર બની ચૂકેલી આ એક ઐતિહાસિક ઘઢના છે. મગધના પાયતખ્ત પાટલીપુત્રના સમ્રાટ મહારાજ અશાકના હાથે પેાતાના એક નિર્દોષ રાજકુમારનું સર્વસ્વ ઝૂટવાઈ જાય છે, તે કેવળ એક અબળાના હૃદચની કારમી ઈર્ષ્યાવૃત્તિના યેાગે; આ રીતે ઈર્ષ્યાની વેદી પર એક પવિત્ર અને આજ્ઞાધારી રાજકુમારનુ જે રીતે બલિદાન દેવાય છે તેના ટ્રૅક ઈતિહાસ આ કથામાં રજૂ થયેા છે.
પાટલીપુત્રનગરમાં મૌર્યવંશને દીપાવનાર, ભુજાખલ અને મુત્સદ્દીમતિથી મગધની એજસ્વી રાજ્યગાદીને માલીક અશાક, એસ ગામના વિષ્ણુની પુત્રી ધ પરાયણુ પદ્માવતીની સાથે લગ્નગ્રંથિથી જોડાય છે. રાજા અશોકના રાજ્યકાલ ઘણા જ સુંદર અને શાંતિમય વાતાવરણથી સકળાયેલા હતા. લગ્ન બાદ પદ્માવતી પોતાના સૌન્દ્રય, પતિવ્રતાધમ, શીલદઢતા, આદિ ગુણાથી રાજાનાં દીલને રીઝવી, પટ્ટરાણી પદને મેળવે છે. પટ્ટરાણી બન્યા બાદ રાણી પદ્માવતીના ઉદરથી એક પુત્રને જન્મ થાય છે. જેને જન્મમહોત્સવ મહારાજાએ મેટા આડંબરથી કર્યાં, હજારા યાચકાને મન-માન્યાં અને માં–માગ્યાં દાન આપ્યા. હર્ષઘેલા રાજ્ય સ્નેહીઓએ એ જન્મેલ પુત્રનું નામ કુણાલ રાખ્યું આ સમય ઇ. સ. પૂર્વે ૨૩૭-૩૮ તેા હતેા. કુણાલના જન્મ બાદ કુણાલ માતૃસ્નેહના સુંદર આશ્વાસનથી વંચિત બન્યા. પટ્ટરાણી પદ્માવતીનું મૃત્યુ થયા બાદ અશાકના અંતેરમાં પટ્ટરાણી બનવાની ધણી રાણીની ઉમ્મેદવારી હતી. પણ એ પદ તે બૌદ્ધપુત્રી તિષ્યરક્ષિતાના ભાગ્યમાં સ એલું હતુ . એટલે મહારાજા અશોકે તિષ્યરક્ષિતાને પટ્ટરાણીના પથી ભૂષિત કરી.
કુણાલને રાજ્યશિક્ષણુ તેમજ અન્ય વ્યવહારૂ અભ્યાસ કરાવવા, તેની
