________________
ખંડ : ૨ :
૯૫ બોલવા-ચાલવામાં અને રહેવા-કરવામાં બધી જગ્યાએ પાશ્ચિમાત્ય સંસ્કૃતિની છાયા પડી છે. - તે પશ્ચિમાત્ય સંસ્કૃતિ માટે લંડનની યુનિવર્સીટીના એક વખતના પ્રોફેસર ઇકબાલ જણાવે છે કે, - તુમ્હારી તહેઝીબ ખુદ અપને ખંજરસે આપહી ખુદકુશી કરેગી,
જે સાખે નાઝક પિ આશીયાના બનેગા ના પાયાદાર હોગા; દયારે મગરીબડે રહનેવાલે ખુદાકી બસ્તી દુકાં નહિ હૈ, ખરા જિસેતુમ સમઝ રહે હો ો અબ ઝરે કમ અયાર હોગા.
અર્થાત–પશ્ચિમવાસીઓ ! તમારી સંસ્કૃતિ પિતાના જ ખંજરથી આત્મહત્યા કરશે; કારણ કે નાજુક ડાળી પર બાંધેલો માળે કયાં સુધી ટકી શકશે ? આ જગત, આ સૃષ્ટિ કંઈ દુકાન નથી, જેને તમે શુદ્ધ સેનું સમજે છે તે ખોટું જ છે.
શ્રી ઈકલાબ પણ પશ્ચિમવાસીઓને ઉદ્દેશીને કહે છે કે તમારી સંસ્કૃતિ તે સાચું સોનું નથી પણ ખોટી પીળી ધાતુ જ છે છતાં આપણાં હિંદુવાસીઓ એ ખોટી પીળી ધાતુને સેનું માની વળગી પડયા છે પણ જ્યારે વાસ્તવિક ભાન આવશે ત્યારે પસ્તાવાનો પાર નહિ રહે.
એક વિદ્વાન અનુભવી કહે છે કે “ દિનપ્રતિદિન વધતી જતી બર્ડગે, આશ્રમ અને ભવનથી જે કોઈ વિદ્યાની સાર્થકતા સમજતા હોય તે તે ખરેખર ભૂલ ખાય છે.” છતાં દિવસ ઊગે નવા મકાનનાં ખાતમુહૂત થતાં જાય છે, સમાજને બહોળો ભાગ તે કેળવણી પ્રત્યે વળેલ છે એટલે જલ્દીથી મૂળ સ્થાને આવવું મુશ્કેલ છે છતાં એક કાળ એવો આવશે કે સમાજને પૂર્વભૂમિકા ઉપર આવે જ, છૂટકે છે, અને તે વિના ઉત્ક્રાંતિ કહો કે ઉન્નતિ કહો પણ તે આવવાની નથી.
ના વિદ્યા યા વિમુત્તર આ સંસ્કૃત વાકય ઘણાઓએ વાંચ્યું હશે અને લખવામાં ઉપયોગ પણ કર્યો હશે પણ તેનાં સાચા રહસ્યને કઈ ઉતારતું હોય એવું જોવામાં આવતું નથી. ઘણી વખત કેળવણીની
