________________
કલ્યાણ ? આંખવાળા માણસને પણ પ્રકાશના અભાવમાં તેનું અને પિત્તળ, હિરે અને પત્થરમોતી અને માટી સમાન છે. સોનાને સોના તરીકે અને પિત્તળને પિત્તળ તરીકે, મોતીને મેતી તરીકે, હિરાને હિરા તરીકે અને પત્થરને પત્થર તરીકે ઓળખાવનાર આંખ, એ પ્રકાશ છે. એના વિના બધું જ અંધારું છે. અંધકારમાં વસનારને ધળું અને કાળું, સારું અને નરસું, કિંમતી અને અકિંમતીપણુને વિચાર પ્રકાશની હયાતીમાં જ થઈ શકે છે, તે કારણે પ્રકાશની કિંમત દુનિઆમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે, અને અંધકારનું કષ્ટ સૌથી વધારે મનાય છે.
અજ્ઞાન પણ એક પ્રકારને અંધકાર જ છે. બાહ્ય અંધકાર કરતાં પણ વધારે કષ્ટદાયક છે અને પીડાકારક છે. અજ્ઞાન, અંધકારની હયાતિમાં જીવને બાહ્ય ચક્ષુ મળી હોય, બાહ્ય પ્રકાશ મળ્યો હોય, બાહ્ય સુખની સામગ્રી મળી હોય, પણ તેનાથી હિત સાધી શકતો નથી; સુખ પામી શકતો નથી, શાંતિ અનુભવી શકતો નથી. સુખ શાંતિ કે હિતની સાધના માટે બાહ્ય સામગ્રીઓની સાથે, બાહ્ય પ્રકાશની સાથે, બાહ્ય ચક્ષુની સાથે, તેને જ્ઞાન ચક્ષુની જરૂર પડે છે. જ્ઞાન ચક્ષુ વિના કરવા લાયક કે નહિ કરવા લાયક, કૃત્યને વિભાગ થઈ શકતો નથી તેથી નહિં કરવા લાયક કૃત્યોને કરીને અને કરવા લાયક કૃત્યને નહિં કરીને જીવ પિતાનું અહિત સાધે છે, અને. હિત સાધી શકતું નથી. હિત સાધવા માટે બાહ્ય ચક્ષુ કે બાહ્ય પ્રકાશ સહાયક બની શકત નથી, એ માટે તે એક જ્ઞાન ચક્ષુ જ ઉપકારી બની શકે છે.
એ જ્ઞાન ચક્ષુ જેઓને મલી નથી, તેઓ એક જ જીંદગીમાં કેટલાં અકથ્ય પાપને આચરે છે અને પરિણામે કેટલા અસહ્ય કષ્ટોને સહે છે તેને વર્તમાન જગત સમક્ષ ખુલ્લી ચક્ષુ રાખીને જોનારે સહેજે સમજી શકે છે. આજે માણસો નહિં ખાવા લાયક(માંસાદિ)ને ખાતા હોય, નહિ પીવા લાયક (મદિરાદિ) ને પીતા હોય, નહિં ભેગવવા લાયક (પદારાદિ) ને ભેગવતા હોય, નહિં માનવા લાયક (કુમતાદિ) ને માનતા હોય, કે નહિં આચરવા લાયક (હિંસાદિ) ને આચરતા હોય અને પરિ
