________________
૧૨૬
– જૈન યુગ–
તા. ૧૫-૨-૩૪.
તેમની કોઇ સંબંધિની સ્ત્રી માનવ-હદયની ભયંકર કરતા આમ પોતાના પર દેવ ચહેરી લેવામાં વિમલને . અને નિર્બળતા માટે ચિકે ડચકે રડે છે; તેઓ પોતાના આશય હોઈ શકે ? એ પ્રશ્નના જવાબમાં કિશારીએ કહ્યું હાથેજ પિતાના ભાઈઓને ઘોર અપરાધ કરી રહ્યાં છે, “પોતે ફાંસીને લાકડે ચડી જાય અને તેથી સંસાર મારા અને એક મજુરના એક શ્રમજીવીના હૃદયને ચૂર્ણ-વિચૂર્ણ પાપને જાણી ન શકે અને અમારા કુટુંબનું નામ બદનામ કરી નાંખનાર પણ તેઓ પોતેજ છે. રમેશ ! સમાજનાં ન થાય.” આટલું કહી ઉધાડા કેશ કલાપવાળી કિશોરીએ એ સુધારકાનું આ તાંડવ નૃત્ય કેટલું ભયાવહ છે ? માનવ નાની શીશી કાઢી તેમાંથી ઝેર પીને ત્યાં ઢળી પડી. હૃદયની આ ક્રૂરતા કેટલી અસીમ છે?'
વિમલ પાસે જઈ પૂછ્યું “બહેન ! આ શું કર્યું ?' બહેને
મિતપૂર્વક કહ્યું “ભાઈ, મારે જે કરવું જોઈતું હતું તે રમેશ આ વિચારોમાં સંમતિ આપે છે, તેને વિમલ મેં કર્યું. હવે હું સંતોષથી મરી શકીશ.' પોતાની બેન કિશોરીને ભણાવવાનું સેપે છે. એ ભણાવવામાં બંને વચ્ચે પ્રેમ જાગે છે. વિમલે એક વખત જોતાં ચોથી વાત “દેશની વેદી પર'નું મુળ અંગ્રેજી વાર્તા બનેએ અરસ્પર વિવાહ કરવાનો સંકેત જણાવી દીધું. છે. એક અનામી ભિખારણ વિયેનામાં ફરતી હતી. ત્યાં વિમલે આખરે વિચાર કરી સંમતિ આપી. વિવાહની બે લશ્કરી અમલદાર રાતે મળતાં તેની સાથે વાર્તાલાપમાં તૈયારી થઈ, ત્યાં રમેશની ચીડી આવી કે
અસભ્ય ભાષા બને અમલદારે વાપરી હતી. ભીખારણ
ચાલી ગઈ, એક અમલદારને લાગ્યું કે અસભ્યતા માટે * ગઈકાલ સુધી સમજી શકતા હતા કે હું સુધા- પિતે મારી માંગવી જોઇએ એટલે તેણે પાછળ દોડી ક થઈ શકું છું, પણ આજે મને જણાવે છે કે એ કામ ભીખારણની પાસે માફી માંગી. આ જોઈને બીજાએ પણ મારા જેવી નિર્બળ વ્યકિતએનું નથી. હું બ્રાહ્મણને માગી. મિત્રતાનો સંબંધ થયો. તે રાત્રે હોટલમાં ગયા પુત્ર થઈને એક કાયસ્થ-કન્યા સાથે લગ્ન કરું એ મારા ને બીજે દિવસે એક ઘર ભાડે લઈ ત્રણે મિત્રભાવે સાથે સમાજ માટે અસહ્ય છે. ત્યારથી મારા ઘરનાં માણસોને રહેવા લાગ્યા. બે અમલદારમાં એક આસ્ટ્રીઆને હતા તે મારા વિચારો પ્રગટ કયાં છે ત્યારથી મારે માટે અહીં વિશેષ સજજન અને માયાળ હતા, તેનું નામ કાલે. બીજે રહેવું અસહ્ય થઈ પડયું છે. હવે મને વિરોધ સિવાય રશિયાનો હતો તેનું નામ પિટે. સાથે રહેતાં બનેની બીજા શું પણ નથી જણાતું. આવી દશામાં મને મારા પ્રેમમય લાગણી તે ભીખારણ પ્રત્યે થઈ. અને તેને કિસી વિચાર પર અટલ રહેવું અત્યંત કઠિન થઈ પડ્યું છે.
કહી બોલાવતા. પછી મહાયુદ્ધના રણશિંગાં ફૂંકાયાં હવે મને જણાય છે કે અતર્જાતીય વિવાહ માટે હજી આસ્ટિઆ અને સર્વિયાની વચ્ચે લડાઈ થઈ, તેમાં સમય ઉપયુક્ત નથી.
સવિંને રશિયાએ સાથ આપ્યો હતો. બંને અમલદારને બંને ભાઈબહેન વાંચી અજાયબ થયા. કિશોરી રોઈ પોત પોતાના દેશના લશ્કરમાં જોડાવાના હુકમ મળ્યા. પડી–બોલી “ભાઈ ! હવે હું સર્વસ્વ બેઈ બેઠી છું. હું કાલને રિસી વિષે ચિંતા થઈ એટલે તેને પોતાની હૃદયપાતકી છું, કુલ કલંકિની છું.' વમળ ચાલી ગયો. રાણી કરી પોતાના ગામમાં મુકી આવી પછી લશ્કરમાં કિશોરીએ પોતાની પિસ્તોલ કાઢી, ને આમતેમ કરવા જોડાઈ જવું એ નિર્ધારમાં તેણીએ સંમતિ આપી. પિટો લાગી. ત્યાં દરવાજે વિમલ અને રમેશને જોતાં પિસ્તાલ પછી આવ્યો ને તેણે પણ પોતાને અવ્યકત પ્રેમ વ્યક્ત કર્યો ટેબલ પર મુકી બીજા ખંડમાં ચાલી ગઈ. બંને જણ એટલે તેણીએ જણાવ્યું કે એક સ્ત્રી બે પુરૂની સેવિકા અંદર આવી બે-રમેશે પોતાના વચન ભંગ માટે જે થઈ શકે છે, પણ એના પ્રેમ પર કેવળ એક જ વ્યકિતને પ્રાયશ્ચિત્ત કહે તે કરવા જણાવ્યું. વિમલે પિસ્તોલ બતાવી અધિકાર હોઈ શકે અને એ અધિકાર હું કાન્નને આપી કહ્યું “તારા માટે આ ભીષણ પ્રાર્યાશ્ચિત છે. શુ તારું કામ ચૂકી છું.' પિરાએ જતાં જતાં કહ્યું કે હવે તે જ્યારે આથી એાછું ભીષણ હતું ? તે કેવળ એક નિર્દોષ બાલિકાના રશિયાની સેના એરિઆનાં નગરોને વંસ કરી રહી સતિત્વનું જ અપહરણ નથી કર્યું, પણ આગામી નવયુવક રહી હશે, ત્યારે તને મળીશ.' સુધાર માટે એક ખાટી છાપ બેસાડી છે. તારી ભૂલ માટે હું વિશિષ્ટ પ્રકારે દંડવા પણ ઈચ્છું છું !' વિમળે પિસ્તોલ તેણીને મકી આવી કાર્લ લશ્કરમાં જોડાશે. યુદ્ધ ચાયું.
કાર્લ અને ક્રિસીનાં લગ્ન થઈ ગયાં. પિતાને ગામ ચલાવી દીધી.
દિલ્સીને કાલને કાગળ મળે કે તારે ગામ છોડી વિના વિમળ સેશન્સ કમિટ થયે. તપાસ ચાલી. તેણે આવવું કારણકે તે પર રશિયાનું લશ્કર આક્રમણ કરે હત્યાનું કારણ જણાવ્યું નહિ. જજ સજા જાહેર કરે એટલી તેમ છે. એટલે આવશ્યક તૈયારી કરી બહાર નીકળી ત્યાં વારમાં કિશોરીએ આવીને વિમળ અપરાધી નથી, મેં રશિયાના સિનિકોએ ગામ ઝાંપ પાસે ઘેરી લીધી. તેમણે રમેશની હત્યા કરી છે એમ જાહેર કર્યું. તેની સાબીતીમાં જણાવ્યું કે ગામ બહાર જવું હોય તેને રશિયન અમલ - રમેશને પત્ર રજુ કરી છે વાંચી પોતાને કે આવતાં મારી દારની રજ લેવી જોઈએ. તેણી તેની રજા લેવા ગઈ એટલે પિસ્તોલ મેં ચલાવી, અને પિસ્તોલ ઉપર પિતાનું નામ ભેગનેગે તે પિ નિકળે. તેણે અગાઉની પ્રેમની છે તે સ્પષ્ટ છે. હું ચાલી ગઈ. મારા ભાઈ વિમલ આવ્યા, માગણી પાછી કરી ત્યારે તેણીએ જવાબ આપ્યો કે હું તેણે મને અંદર મકલી, પોતે પોલીસને સ્વાધીન થયા. અહીં પિને આધીન નથી પણ એક રશિયાના અમલ