SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 83
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org ઉપાધ્યાય યશવિજયજીકૃત વૈરાગ્યકલ્પલતા રૂપકાત્મક કથાસાર મહાકાવ્ય તરીકે પ્રહલાદ ગ પટેલ ઉપાધ્યાય યશોવિજયજીકૃત કૃતિયુગલ “ વરાગ્યરતિ ’’ અને “ વૈરાગ્યકલ્પલતા પરવર્તી જૈન સંસ્કૃત સાહિત્યમાં અનેક રીતે વિશિષ્ટ સ્થાન ધરાવે છે. સ્વરૂપ-પ્રકારની દૃષ્ટિએ વિચારતાં આ કૃતિઓ રૂપકાત્મક કથાસાર મહાકાવ્યની લાક્ષણિક્તાએ ધરાવે છે. Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir વૈરાગ્યરતિ ખંડિત કૃતિ છે, જ્યારે વરાગ્યકલ્પલતો પૂ` કૃતિ છે. વાસ્તવમાં તે નામભેદે ભિન્ન લાગતી આ એક જ કૃતિ છે; તેથી અહીં વૈરાગ્યકલ્પલતામાં વૈરાગ્યરતિ અભિપ્રેત સમજવી. જૈન સ ંસ્કૃત-પ્રાકૃત સાહિત્યમાં રૂપકનાં આદિ બિંદુએ થાય છે અને એ જ રૂપકો ઉત્તરકાલીન કથાઓના મૂળ સ્રોત સમાન છે. રૂપકાત્મક યા પ્રતીકાત્મક દૃષ્ટાંતામાં કથાદેહ માંસલ નથી. છતાંયે કથાસાહિત્યનાં ખી અહીં પડયાં છે. આ રૂપકાત્મક કૃતિ હોવાથી જૈન સ`સ્કૃત સાહિત્યમાં તેનું સ્થાન વિયારતા પહેલાં રૂપક સાહિત્યના ઉગમ-વિકાસ તરફ દષ્ટિપાત કરવાના ઉપક્રમ છે. 35 66 સૂત્રકૃતાંગ ’'નું પુંડરીક-અધ્યયન કે “ જ્ઞાતાધમ કથા ”નું ધનશેઠ અને પુત્રવધૂનું દૃષ્ટાંત આકાર યા કથાવસ્તુની દાષ્ટએ પુષ્ટ નથી છતાં જૈન સાહિત્યના ઉપનયયુક્ત રૂપાનાં કથાત્મક વહુ નાની ઉગમભૂમિ છે. આને પગલે જ સંધદાસગીકૃત પ્રાકૃત કથા “ વસુદેવહિંડી ''તું (છઠ્ઠી સદી) નબિંદુ દૃષ્ટાંત કે હરિભદ્રાચાર્ય કૃત સમરાઇચ્ચકહા '' (૮મી સદી )નું ભવાટવી દૃષ્ટાંત કે ઉદ્યોતનસૂરિષ્કૃત “ કુવલયમાલા ” (શક સં. ૭૦૦)નું કુડ ગદ્દીપ દષ્ટાંત રૂપા ઉપનય :; 66 સાથે સર્જાયાં. *હાલા જોશી સ્ટ્રીટ, વડનગર-૩૮૪૩૫૫ આગમ થામાં ઉપલબ્ધ પરંતુ આ આગમિક પરવતી જૈન રૂપકાત્મક ભારતીય સાહિત્યમાં રૂપકનું ખેડાણ જૈન સાહિત્યમાં સવિશેષ થયેલું છે અને તે પણ ખે સ્વરૂપે ( ૧ ) દૃષ્ટાંત રૂપા (૨) સ`પૂરું રૂપા આ બીજા પ્રકારમાં અમૂત ભાવાને મૂ કરીને તેમનામાં માનવીય ભાવાનું ભારાપણું કરીને વિકસાવેલી એક વિશિષ્ટ પતિ છે. For Private and Personal Use Only • સ્વાધ્યાય', પુ. ૨૭, અંક ૩-૪, અક્ષયતૃતીયા-જન્માષ્ટમી અંક, એપ્રિલ-૧૯૯૦ ઓગસ્ટ ૧૯૯૦, પૃ. ૨૭૩-૨૮૦.
SR No.536110
Book TitleSwadhyay 1991 Vol 28 Ank 03 04
Original Sutra AuthorN/A
AuthorR T Vyas
PublisherPrachyavidya Mandir Maharaja Sayajirao Vishvavidyalay
Publication Year1991
Total Pages192
LanguageGujarati
ClassificationMagazine, India_Swadhyay, & India
File Size11 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy