Page Text
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
"
-
કાલેને અન્ય મંદિરની સરખામણીમાં વિશિષ્ટ મહત્ત્વ ધરવતું સ્મારકો છે. બિલનકની બાહ્ય દીવાલની બંને બાજુએ ઉદ્ગમમંડિત શિલ્પવિહિન ગવાક્ષ આવેલા છે. ગવાક્ષની સમાંતર કંડારેલ અર્ધવલાયાકાર પટ્ટ વિકસિત પુષ્પાંકનથી સુશોભિત છે, બલાનકના ભદ્રાદિ ભીંતાતંભોના મદળો ઉર્ધ્વપલ્લવ તથા ઘટ્ટપલ્લવથી વિભૂષિત કરાયેલ છે. બલકે બૌદ ભગ્ન હાલતમાં સ્વતંત્ર અલંકૃત વેદી આવેલી છે. વેદીની સન્મુખ મુખ્ય પ્રસાદ આવેલું છે. ઉર્ધ્વદર્શને કામ પ્રકારની પીઠમાં ભટ્ટ, અંધારિકા, કણી, ગ્રાસંપટ્ટી, તથા મંડોવરમાં કુંભક, અંધારિકા, કળશ, કપોત, મંચિકા જેવા, ઉગમ, ભરણી, શિરાવટી વગેરે થરોની બેવડી રચના જોવા મળે છે. મથાળે કુચ્છાણ અને તેની ઉપર પાંચાડી શિખરાન્વિત શૈલીનું શિખર જોવા મળે છે. બેવડી જંઘામાં દક્ષિણે ભૈરવ, બ્રહ્મા, સરસ્વતિ, અપ્સરા, તેમજ ઉત્તરે ઈન્દ્રાણી ગણેશ શિવા, પત્રલેખિની, વિષ્ણુ, અપ્સર જેવા વિવિધ શિલ્પો કંડારાયેલ છે. મંડપન વામનતંભોની ભરણીમાં ભોગાસન, વાદકો, હિસાવલી તથા નરથરનું અંકન જોવા મળે છે. મંડપની વેદિકામાં ઉર્મિલ, વિષ્ણુ, શિવ તથા બ્રહ્માના શિલ્પો કંડારાયેલ
છે. પીઠીકામાં માત્ર ગ્રામપટ્ટ જોવા મળે છે. અષ્ટકોણીય સભામંડપના મિશ્રધટના સ્તંભોની કુંભી પૂર્ણઘટ તથા અઘોમુખી “પલ્લવોથી અલંકૃત છે, તેમજ તંભદંડ નીચેની ઉપર તરફ અષ્ટકોણીય, પોડસ અને વલયાકારના છે. તેનો વૃતાકારે પટ્ટ ઘંટાસાંકળી, મણિમેખલા અને પ્રાસંપટ્ટીથી અલંકૃત કરવામાં આવેલ છે. મંડપ ઉપરનું છાવણ અસ્તિત્વમાં નથી. સભામંડપમાં ઉત્તર અને દક્ષિણ છેડે શૃંગારે ચોકી છે. ગર્ભગૃહની કટકમાં કીચક અને હસાવલીના થરનું આયોજન કરવામાં આવેલ છે. પ્રદક્ષિણા માર્ગમાં અલંકૃત વાતાયનોની સુંદર રચના જોવા મળે છે.
આ મંદિર તેની રચનાશૈલીને આધારે તેનું નિર્માણ ઇસુના પંદરમાં શતકમાં થયું હોવાનું જણાય છે. " શિવ-શક્તિ મંદિર
શરણેશ્વર મહાદેવ મંદિરથી આખેલા જવાના માર્ગમાં હરણાવ સરિતાના કાંઠા સમિપ આ પશ્ચિમાભિમુખ મંદિર આવેલ છે. તલમાને ગર્ભગૃહ, અંતરાલ, મંડપ અને પ્રવેશચોકી એમ ચાર અંગો ધરાવતું આ પ્રાસાદ ચૌરંગી પ્રકારનું છે. પીઠ, મંડોવર, છાદ્ય, શિખર જેવા અંગોથી વિભૂષિત પ્રાસાદની પીઠમાં ગ્રાસપટ્ટી સિવાય અન્ય કોઈ રૂપાંકન કરવામાં આવેલ નથી. કંભમાં અર્ધપર્ય કાસનસ્થ દેવ દેવીઓના વિવિધ શિલ્પો છે, મંડોવરની નાસિકાઓ શિવા તથા, સ્વાહાના અમર્યાસનસ્થ શિલ્પ તેમજ ઉભી સ્થિતિમાં ગણેશ, ઈન્દ્ર, શિવ, દર્પણકન્યા, નૃત્યાંગના, ઇન્દ્રાણી, ગણેશ, પાર્વતી, બ્રહ્મા, બ્રહ્માણી, ભૈરવ, યમ વગેરે શિલ્પકલાથી વિભૂષિત કરવામાં આવેલ છે. ' . '
પ્રવેશચોકીના વામનતંભો મિશ્રઘાટના છે. મંડપ અને અંતરાલ ઉપરનું છાવણ લુપ્ત છે. ગર્ભગૃહની ઉત્તર તરફની ત્રિશાખી ધ્વારશાખાના ભદ્રાદિ ભાગે સૂર્યાસી તેમજ દક્ષિણ બાજુએ સૂર્યની પ્રતિમાઓ કંડારેલ છે. લલાટમાં મળે ગુણેશ તેમજ તેમની આસપાસ માલધરો, ઓતરંગમાં મધ્યમાં અશ્વારૂઢ સૂર્ય અને તેમની બન્ને સૂર્યાસી તથા ગજ યુગ્મ દર્શાવેલ છે. . . . આ સ્થાપત્ય તેની કલાવિન્યાસના આધારે ૧૫મા શતકનું હોવાનું જણાય છે. કુંડ અને મંદિર -
* પૂર્વાભિમુખ આ શિવાલયમાં હાલમાં ગર્ભગૃહ અને મંડપ સ્પષ્ટપણે વિદ્યમાન છે. પરંતુ તેના તલમાન પરથી આ મંદિર ગર્ભગૃહ, અંતરાલ, મંડપ અને પ્રવેશચોકી જેવા અંગોથી નિર્માણ પામેલ હોવાનું જણાય છે. ચૌરંગી પ્રકારના મંદિરની શૃંગાર ચકી તેમજ મંડપ ઉપરનું છાવણ તથા ગર્ભગૃહ ઉપરનું શિખર લુપ્ત થઈ ગયેલ છે. ગર્ભગૃહની ત્રિશાખી ધારશાખ અખિડિતાવસ્થામાં છે. વારશાખ શિવની ઉભી તેમજ અર્ધપર્યકાસનસ્થ પ્રતિમાઓથી વિભૂષિત છે. ઉદુમ્બરના ઉત્તર-દક્ષિણ છેડે ક્રમશઃ ગણેશ અને કુબેરના અર્ધપર્યકાસનસ્થ શિલ્પ કંડારેલ છે. ગર્ભગૃહન ઉત્તર-પૂર્વકોણનો માત્ર જેવા સુધીનો આંશિક ભાગ જ હાલમાં વિદ્યમાન છે. જેમાં તાપસ, અપ્સરા વગેરેનું શિલ્યાંકન જોવા મળે છે. મંડોવરના કુભકમાં જલક ભાત વગરના ઉદ્દગમ જેવી ભાત કંડારેલ છે . આ 1 s*y< " છે કે - " ' 3 - - મંડપની વેદિકામાં ઉર્મિવેલ તેમજ તેની ઉપર ઘટપલ્લવનું અંકન કરવામાં આવેલ છે. વેદિકામાં નીચેના થો
: # પેથિ દીસ-૮૦૬
For Private and Personal Use Only
| SR No. | 535457 |
| Book Title | Pathik 1999 Vol 39 Ank 01 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Nagjibhai K Bhatti and Other |
| Publisher | Mansingji Barad Smarak Trust |
| Publication Year | 1999 |
| Total Pages | 32 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Pathik, & India |
| File Size | 3 MB |