Page Text
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
ઝાંખી કરાવે છે. આ ચાર દક્ષિણાભિમુખ જૈન મંદિરો અને તેની પૂર્વમાં પૂર્વાભિમુખ શિવપંચાયતન મંદિરનો સંક્ષિપ્તમાં પરિચય ોઈએ.
જૈનમંદિર નં.૧
મંદિરની પીઠ અને મંડોવરમાં કોઈ વિશેષ રૂપાંકન નથી. મંડોવરના કુંભકમાં અને જંધામાં સામાન્યતઃ જોવા મળતી ઊર્ધ્વ પલ્લવની તથા સક્કરપારા ભાતનું તક્ષણ અહીં પણ જોવા મળે છે. ગર્ભગૃહ ઉપરનું શિખર, તેની બંધાનો મહત્તમ ભાગ તથા મંડપ ઉપરનું છાવણ લુપ્ત છે.
જૈન મંદિર નં.૨
બલનકમાં ઉદ્ગમમંડિત ગવાક્ષ શિલ્પવિહીન છે. આ મંદિર, મંદિર નં. ૧ કરતાં કંઈક અંશે સારી સ્થિતિમાં જળવાયેલ છે. મંડપ ઉપરના કરોટકના થરમાં પુષ્પપત્રાવલીનું તેમજ મધ્યશિલામાં ઉર્ધ્વપદમ કંડારેલ છે. મમંડપના સ્તંભ મિશ્રઘાટમાં છે. સ્તંભદંડના મથાળે માત્ર ગ્રાસ પટ્ટીનું અંકન જોવા મળે છે. જ્યારે તે સિવાયનો ભાગ અલંકસ્ડ જોવા મળે છે. જ્યારે તે સિવાયનો ભાગ અલંકરણરહિત છે. ગર્ભગૃહની જંઘા ઇન્દ્ર, વાદક, શિવ, કુબેર બ્રહ્મા, ભૈરવ, યમ વગેરેના શિલ્પોની વિભુષિત કરાયેલ છે. ભદ્રંગવાક્ષો શિલ્પરણિત છે. નાગર શૈલીના શિખરાન્વિત પ્રકારના શિખરનો ઉપરનો ભાગ ભગ્ન છે.
જૈન મંદિર નં.૩
આ મંદિરના ગર્ભગૃહનો, અંતરાલનો તેમજ ગુઢમંડપનો ઘણોખરો ભાગ ભગ્નાવસ્થામાં છે. કુંભકમાં માત્ર તમાલપત્રનું અંકન છે. કળશ રૂપકામ વિહીન છે.
જૈનમંદિર નં.૪
બલાનકમાં આવેલ ગવાક્ષમાં અંબિકા અને કુબેરનું શિલ્પ કંડારેલ છે. મંડપની પીઠથી ઉપરના થર લુપ્ત છે. ગર્ભગૃહના પૂર્વ તરફના ભદ્રગવાક્ષમાં પાર્શ્વનાથનું શિલ્પ છે. અન્ય રશિકાઓ પ્રમાણમાં સાદી છે. શિખરના ભદ્રાદિ ખત્તકમાં અંબિકા છે. તેના ઉત્સંગમાં બાળક અને હસ્તમાં આપ્રલંબી ગ્રહણ કરેલ છે. ઉત્તર બાજુએ ભદ્રગવાક્ષમાં આદિનાથનું શિલ્પ કંડારેલ છે. પશ્ચિમ બાજુએ ગવાક્ષમાં કંડારેલ તીર્થંકરનું લાંછન અસ્પષ્ટ છે. આ સ્મારક સમુહ ૧૫માં શતકમાં નિર્માણ પામેલ હોવાનું જણાય છે.
શિવપંચાયતન મંદિર નં.૨
જૈન મંદિર સમુહની પૂર્વે આ પ્રાસાદ આવેલો છે. મધ્યમાં પૂર્વાભિમુખ મુખ્ય પ્રાસાદ અને તેના ચારે કોણમાં લઘુ મંદિરો આવેલાં છે. મધ્યમાં આવેલ મુખ્ય પ્રસાદની સન્મુખે નાના તોરણનું આયોજન જોવા મળે છે. તોરણના ભાદિ ભાગે વિવિધ દેવ દેવીઓના શિલ્પો તેમજ તેની બંને બાજુની શાખ ચામરધારિણીઓ અને વાદકોના સંયુક્ત શિલ્પોથી વિભૂષિત કરાયેલ છે. લલાટબિંબમાં મધ્યે ગણશેજી તથા તેની આજુબાજુ માલાધરોનું અલંકરણ જોવા મળે છે. તોરણમાં પ્રવેશ્યા બદ આવતા મુખ્ય મંદિરનો ઘણોખરો ભાગ ખંડિત છે, આ મંદિરની ઉત્તર તરફનો પીઠથી શિખર સુધીનો ભાગ જળવાયેલ છે. જંપામાં આવેલ ગવાક્ષ શીલ્પરહીત છે. શિખરના ખત્તકમાં બ્રહ્મા-સાવિત્રિનું યુગલ શિલ્પ જોવા મળે છે.
આ પંચાયત મંદિરના દક્ષિણ-પશ્ચિમ કોણમાં તથા ઉત્તર-પશ્ચિમ કોણમાં આવેલ લઘુ મંદિરના ભદ્રગવાક્ષમાં વિષ્ણુના શિલ્પ કંડારેલ છે. પરંતુ પૂર્વ-ઉત્તર અને પૂર્વ દક્ષિણ કોણમાં આવેલ લઘુ મંદિરોની પીઠ સુધીનો જ ભાગ જળવાયેલ છે. આ મંદિર તેની સ્થાપત્યકીય રચના શૈલી ઉપરથી આશરે ૧૫માં શતકમાં નિર્માણ પામેલ હોય તેમ જણાય છે. શરણેશ્વર મંદિર
પશ્ચિમાલુમુખ આ શિવોપોષક પ્રાસાદ પ્રાકારયુક્ત છે. ગર્ભગૃહ, અંતરાલ, પ્રદક્ષિણાપથ, સભામંડપ, શૃંગારચોકી જેવાં અંગો ધરાવતુ સાંધાર પ્રકારનું આ મેરૂપ્રાસાદ દ્વિભુમ યુક્ત છે. સ્થાપત્ય કલાવિન્યાસની દૃષ્ટિએ આ પ્રાસાદ આ
પથિક – દીપોત્સવાંક-૧૯૯૮ ૦ ૫
For Private and Personal Use Only
| SR No. | 535457 |
| Book Title | Pathik 1999 Vol 39 Ank 01 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Nagjibhai K Bhatti and Other |
| Publisher | Mansingji Barad Smarak Trust |
| Publication Year | 1999 |
| Total Pages | 32 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Magazine, India_Pathik, & India |
| File Size | 3 MB |