Book Title: Pathik 1999 Vol 39 Ank 01 02
Author(s): Nagjibhai K Bhatti and Other
Publisher: Mansingji Barad Smarak Trust
Catalog link: https://jainqq.org/explore/535457/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pathaI (itihAsa-purAtattvanuM eka mAtra gujarAtI mAsika Adya taMtrI sva. mAnasaMgajI bAraDa taMtrImaMDaLa DaoN. nAgajIbhAI bhaTTI, DaoN. bhAratIbahena zelata, - pro. subhASa brahmabhaTTa varSa : 39 muM, aMka : 1-2 vi.saM. 2055 : kArataka sana 28 mo dIpozavAMka oNkaTobara-navembara bALaka na ja zivamaMdira kirADu-rAjasthAna mADu gUrjarazailI (11mI sadI) pathika kAryAlaya, C/o. bho. je. vidyAbhavana, Azrama roDa, amadAvAda-380009 For Private and Personal Use Only Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir OOOOOOOOOOOOOOOOXXXOXO phUvaLa varSa zubhecchA... OOOOOOOOOOOOOOOOOCOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO duSyata joSI AZURE FAMILY OOOXXCCXXXXXOOOOOXXXXXX For Private and Personal Use Only Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pathika sva. mAnasaMgajI bAraDa smAraka TrasTa TrasTI-maMDaLa sUcanA De. ke. kA. zAstrI, DaoN. cinubhAI nAyaka, De. nAgajIbhAI bhaTTI, pathika pratyeka aMgrejI mahinAnI Do. bhAratIbahena zelata, pro. subhASa brahmabhaTTa 15mI tArIkhe prasiddha thAya che. pachInA 15 divasamAM eka na maLe to sthAnika posTa ophisamAM lekhita phariyAda karavI ane nakala amane mokalavI. varSa 39 muM] kArataka saM. 2055 : okaTobara-navembara 1998 [ aMka 1-2 pathika sarvopayogI vicArabhAvanA ane jJAnanuM mAsika che. jIvanane UrdhvagAmI banAvatAM abhyAsapUrNa anukrama ane ziSTa maulika lakhANone svIkAravAmAM Ave che. itihAsa ane purAtattva hariprasAda zAstrI prasiddha thaI gayelI kRtine pharI prasiddha karavA mATe na mokalavAnI dinakara mahetA, prAcIna sthApatyanA pariprekSyamAM poLo hiteza zAha lekhakoe kALajI rAkhavI. kRti sArA akSare zAhIthI ane mAtRpUjAno uddabhava ane tenA purAtatvIya pramANo -DaoN. Ara.TI. sAvaliyA 8 sAvaliyA 8| kAgaLanI eka ja bAjue lakhelI kacchanA bhagna maMdiromAM sacavAyelo hovI joIe. kRtimAM koI anya zilpa-sthApatyano vAraso -nareza aMtANI bhASAnAM avataraNa mUkyAM hoya to | eno gujarAtI tarajUma Apavo gujarAtamAM jaina maMdira nagaro -jayaMtilAla bI. aDhiyA 15 | jarUrI che. sApara-jIvApara : kSatrapa vasAhata -hasamukhabhAI vyAsa kRtimAMnA vicAronI javAbadArI tridala - kacchanAM aMzataH zilpa namUnA -prANagiri gosvAmi lekhakanI raheze. pathikamAM prasiddha ghatI kRtionA vicAro-abhiprAyo sAthe taMtrI sahamata che ema na samajavuM. asvIkRta kRti pAchI meLavavA jarUrI TikiTo AvI haze to tarata parata karAze. namUnAnA aMkanI nakala mATe pa-00nI TikiTo mokalavI. ma.o. DrAphaTa-patro mATe lakho : pathika kAryAlaya vArSika lavAjama rU. 35/- pAMtrIsa : chUTaka nakalanA rU.4-50 Co. bho. je. vidyAbhavana, TapAla kharca sAthe : AjIvana sahAyakanA rU. 401/ Azrama roDa, amadAvAda-380009 lavAjama mATe ma.o. yA benka DrAphaTa "pathika kAryAlaya'nA nAmano kaDhAvI mokalavo. | e sthaLe mokalo. pathika kAryAlaya vatI mudraka prakAzaka : pro. subhASa brahmabhaTTa, Cho, bho. je. vidyAbhavana, eca. ke, kaoNlejanA kempasamAM, Azrama roDa, amadAvAda-9 mudrAsthAna : kriSnA grAphiksa, 966, nAraNapurA jUnA gAma, amadAvAda-380013 * phona : 7484393 . tA. 15-11-98 For Private and Personal Use Only Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir itihAsa ane purAtattva hariprasAda zAstrI* itihAsa atIta sAthe saMbaMdha dharAve che. enA nirmANa mATe anekavidha anveSaNa karavuM paDe che. e anveSaNanA aneka srota che. e srotone mukhyatve be prakAromAM vargIkRta karI zakAya : 1. vADmaya ane 2. pAdArthika. vADmaya sroto najIkanA bhUtakALa mATe (temaja have dhvani-mudraNa dvArA) maukhika hoya ane sarvakAla mATe likhita ke abhilikhita hoya, emAM sAhitya, anuzruti ane abhilekhono samAveza thAya che. pAdArthika srotomAM ImArato, smArako, zilpakRtio, citro, ojAro, hathiyAro, asthio, vastro, AbhUSaNo, vAsaNo, rAcaracIluM vagere vividha padArthono samAveza thAya che. sAhitya ane abhilekho vADmaya srotomAM ane purAtattva pAdArthika srotomAM mahattvanuM sthAna dharAve che. 'purAtattva' zabda be bhinna arthomAM prayojAya che. vyApaka arthamAM e sarvavidha purAtana tattvone AvarI le che ne emAM vADmaya srotono paNa samAveza thaI jAya che. A anusAra gUjarAta vidyApIThanA purAtattva maMdiranA saMzodhana sAmayika 'purAtattva'mAM bhAsanAM nATako vize paNa rasaprada lekhamALA AvelI. A arthamAM purAtattvamAM sAhitya, abhilekho ane purAvastuono samAveza thAya che. paraMtu 'purAtattva' zabda e mukhyatve enA maryAdita arthamAM prayojAya che; ne emAM pAdArthika sroto mukhya sthAna dharAve che. sthApatya, zilpa, pratimAo, citro, Ayudho, upakaraNo, vAsaNo, aMlakAro, asthio ityAdi enA mukhya prakAro che. purAtattva khAtAnI kAmagIrI mukhyatve A pAdArthika srotonuM anveSaNa tathA saMrakSaNa kare che. purAtattvIya sarvekSaNo paNa mukhyatve A kSetrone AvarI le che. emAM padArthonI sAthe abhilekho tathA sikkAono paNa samAveza karavAmAM Ave che. hastalikhita prato tathA mudrita graMthonuM paNa e jatana kare che. chatAM enuM mukhya lakSya to pAdArthika sroto ja che. vividha padArtho ja purAtattva vidyAnuM mukhya aMga banI rahe che. A maryAdita arthamAM prayojAtA purAtattva mATe DaoN.2.nA.mahetA. 'purAvastuvidyA' zabda prayojatA. purAtattva e itihAsano eka mahattvano srota che. ItihAsanA anveSaNamAM ApaNe jema atIta tarapha vadhune vadhu pAchaLa jaIe tema A srotanuM mahattva uttarottara vadhatuM jAya che. A vidhAnanA spaSTIkaraNa mATe ApaNe bhAratIya ItihAsano dAkhalo laIe. svAtaMtryottara kAlanA ItihAsa mATe vartamAnapatro, sAmayiko, dhvani-mudraNo, chabI-aMkano, anuzrutio, maukhika vidhAno, daphataro, dastAvejo, samakAlIna graMtho, smArako, abhilekho, ityAdi anekavidha sroto upakAraka nIvaDe che. briTiza kAlanA itihAsa mATe AmAMthI keTalAka adyatana srotonuM pramANa ochuM thAya che. madhyakAlanA itihAsa mATe samakAlIna tathA anukAlIna itihAsagraMtho, sAhitya, abhilekho, sikkAo, smArako, zilpakRtio, citro ItyAdi sroto mahattva dharAve che. emAM sthaLa tapAso tathA utkhanano dvArA prApta thatA purAvazeSono paNa umero thAya che. Ama ahIM vADmaya temaja pAdArthika baMne prakAranA srota upakAraka nIvaDe che. enI pUrvenA prAcIna ItihAsa mATe ApaNe mukhya AdhAra samakAlIna, prAkAlIna tathA Anuzrutika sAhitya temaja abhilekho ane sikkAo uparAMta sthApatyakIya smArako, vividha zilpakRtio tathA citro temaja sthaLa-tapAso tathA utkhanano dvArA upalabdha thayela avazeSo upayogI nIvaDe che. keTalAMka purAtana sthAnomAM itihAsa tathA saMskRtinA anveSaNa mATe purAtattvIya sthaLatapAso aneutkhanano khAsa upakAraka banI rahe che. maurya kAla tathA gupta kAla jevA * 'suvAsa' - AjhAda sosAyaTI, AMbAvADI, amadAvAda. pathika diamonds dIpotsavAMka-1998 0 1 For Private and Personal Use Only Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kAlakhaMDonA itihAsa mATe A sarva prakAranA srotonuM anveSaNa tathA adhyayana karavuM paDe che. sAhityika, Abhilekhika ane purAtattvIya - e traNeya prakAronA srota A mATe upakAraka nIvaDe che. bhAratanA prAcIna itihAsanA anveSaNamAM A vividha sroto ApaNane buddha-mahAvIranA samayakAlIna magadhanareza biMbisAranA samaya (I.pU.6ThThI-5mI sadI) sudhI dorI jAya che. e agAunA Agha-aitihAsika kAla mATe samakAlIna vedo tathA anukAlIna vedAMgo ane purANo sImita pramANamAM upayogI banI rahe che, paraMtu e samayanI saMskRtinAM vividha pAsAMnA anveSaNa mATe purAtattvIya sthaLatapAso ane utkhanano sahuthI vipula ane mahattvano srota nIvaDe che. harappIya sabhyatAnA avazeSomAM prApta thatAM abhilikhita lakhANa ApaNane hajI barAbara ukalatAM na hoI hajI khAsa upayogI nIvaDatAM nathI. paraMtu vAsaNo, ojAro, Ayudho, ghareNAM, ramakaDAM, zilpakRtio, asthio, upakaraNo ItyAdi vividha padArtho tatkAlIna saMskRtinAM vividha pAsAM para vipula prakAza pADe che. ImAratonA avazeSo nagaraAyojana, gaTara-yojanA, durgavidhAna, ane raheNAka makAnonA bAMdhakAmano hUbahU citAra Ape che. Agha-aitihAsika saMskRtionA anveSaNamAM tatkAlIna sAhitya tathA abhilekho karatAM purAtattvIya padArtho mahattvanI sAdhana sAmagrI pUrI pADe che. A thaI aitihAsika kAlanI vAta, have e agAunA prAg-aitihAsika kAlanI vAta karIe. e samayano Adi-mAnava lekhanakalAnuM jJAna dharAvato nahi. mAnave tyAre potAnA sAmAjika vyavahAramAM bhASAnuM sAdhana vikasAvyuM hatuM, paraMtu teno upayoga samIpanA jano samakSa pratyakSa rIte abhivyakti pUrato maryAdita raheto, kAla ke dezamAM dUra hoya tevA jano sAthenA vyavahAramAM upayogI nIvaDe tevA varNo (akSaro)nI zodha hajI thaI nahotI. AthI prAgaitihAsika kAlanI vasAhatonA avazeSomAM koI lakhANa maLavAno haragIja saMbhava rahelo nathI. AthI e kAlanI saMskRtinA anveSaNa mATe mAtra pAdArthika srota para ja AdhAra rAkhavo paDe che. lakhANanA abhAve ApaNe e kAlanA koI manuSyonAM ke koI sthaLonAM nAma jANI zakavAnA nathI. likhita ke abhilikhita srotanA sadaMtara abhAvane laIne prAg-ItihAsa mATe pAdArthika srota dharAvatuM purAtattva eno ekamAtra srota banI rahe che. purAtattvanI madada vinA prAg-ItihAsanuM anveSaNa asaMbhavita che. chatAM ahIM e na bhUlavuM joIe ke ItihAsa ane purAtattva vaccenA pArasparika saMbaMdhano vicAra karIe, to purAtattva sAdhana che, jyAre ItihAsa sAdhya che. anuzruti, tavArIkha, abhilekho, sikkAo, zilpa, sthApatya, citro, Ayudho, alaMkAro, upakaraNo ItyAdi sarva ItihAsanA anveSaNanAM sAdhana che; e sarva sAdhano lakSya che ItihAsanuM anveSaNa, saMzodhana ane nirUpaNa, pathika - dIpotsavAMka-19980 2 For Private and Personal Use Only Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prAcIna sthApatyanA pariprekSyamAM poLo dinakara mahetA, hiteza zAha - uttara gujarAtamAM sAbarakAMThA jIllAmAM IDarathI IzAne kheDabrahmA, aMbAjInA mukhya mArge vijayanagara jatAM dorI mArga para Azare 37 ki.mI. dUra haraNAva nadI eTale ke prAcIna hiraNyanA kAMThAthI zarU karI cheka poLonI prasiddha DuMgaranI ghATI sudhInA lagabhaga 10 kimI. nA jaMgala vistAramAM saMtAyelI koI prasiddha nagarI ane tenA keTalAka prAcIna smArako tathA avazeSo patharAyelA che. A smAraka vibhinna vistAromAM kyAMka ekala dokala to kyAMka samuhamAM patharAyela che. AmAM mukhyatve sau prathama AMtarasubA Azrama pAse tathA AMtarasubA gAma pAse haraNAva (mULanAma hiraNa) nadInA banne kAMThe smArako AvelA che. tyArabAda AMtarasubAthI Azare 7 ki.mI. dUra AbhApura gAma tathA tenAthI 3 ki.mI. dUra lAkheNA tarIke oLakhAtA vistAramAM anya smArako AvelA che. tamAma smArako aravallInI DuMgaramALA vaccethI pasAra thatI haraNAva nadI ane AsapAsanA prAkRtika sauMdaryathI chalakAtAM jaMgalavistArathI AvRta che. sthaLa sudhI javA mATe amadAvAdathI aMbAjI vAyA IDara, kheDabrahmAnA mArge tathA amadAvAdathI vijayanagara, rANI sAthe saMkaLAyela rAjya parivahananI basa dvArA jaI zakAya che. smAraka paricaya poLonA prAcIna smArakomAM samAviSTa smArakomAM AMtarasubA ane abhApuranI AsapAsanA vistAramAM kula-14 rAjaya rakSita smArako Avela che. jemAM zaiva, zAkta, sUrya ane saMpradAyanA maMdiro AvelA che. saMpradAya bhedanI mAphaka ja A samuhanA maMdironA talamAna, urdhva darzana, samayAMkana paNa vaividhya che. A samUhanA maMdiromAM i.sa.nI 11mI sadIthI 15-16mI sadInI vaccenA samaya gALAnA maMdiro, smArakano samAveza thAya che. Ama zilpa-sthApatyamAM rasa, ruci dharAvanArane A vistAranA smArako vibhinna samayanI kalAzailInA darzana karAve che. khAtA dvArA rakSita karAyA pahelAM A smArako gADha jaMgalanA AvaraNathI AvRta hatA. je te samaye tenI sthiti paNa lagabhaga bhagnAvasthA jevI hatI. thAtA dvArA samayAMtare karAyela mAvajatanI kAmagIrIthI A smArako zilpa-sthApatyanA abhyAsIo mATe eka tIrtha samAna banI zakyA che. atre A smArakono paricaya ApavAno prayatna karela che. - A vistAramAM smArakomAM sau prathama AMtarasubo mukAme Avela smArako Ave che. zivapaMcAyatana maMdira naM.1 vizALa vyApa ane uMcAI dharAvatI jagatI upara nirmANa pAmela A maMdira pazcimAbhimukhI che. maMdiranA cAre koNamAM laghuprasAda AvelA hoI A maMdira paMcAyatana prAsAda tarIke oLakhAya che. A laghuprAsAdo bhagnAvasthAmAM che. A maMdiranI prarthamAM vividha zilpothI maMDita temaja alaMkaraNayukta suMdara kIrtitoraNa AveluM che. A toraNanA khaMbhadaMDamAM vividhaghATanuM saMyojana jovA maLe che. tenA bhadrAdI bhArga kaMDArela gavAkSomAM brahmA, viSNu, dvArapAla, cAmuMDI, bhairava vagerenuM zilyAMkana jovA maLe che. madhyanA akhAstradaMDamAM saryanI pratimAo che. tenI uparanuM vRta puSpAMkana, maNImekhalA, kaMdorA bhAta, kIcaka vagerethI vibhuSita che. maMdiranA agrabhAge hAlamAM koI kIrtitoraNa nathI. paraMtu AvA ja eka bhavya kIrtitoraNanI racanA agrabhAge paNa hovAnuM tenI jagatanA talamAna parathI jaNAya che. * niyAmaka, purAtattva khAtu, jillA paMcAyata bhavana, lAla daravAjA, amadAvAda-1 takanikI sahAyaka, purAtattva khAtu. pathika 9 dIpotsavAMka-19980 3 For Private and Personal Use Only Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org garbhagRha, aMtarAla, maMDapa ane zRMgAracokI vagere aMgo dharAvatuM A maMdira caturaMgI prakAranuM che. garbhagRhanI pI sAdI che. maMDovaranI jaMdhAmAM uttara, dakSiNa ane pUrva ema traNa bAjue bhadragavAkSamAM sUrya temaja anya nAsikAomAM yama kubera, indra jevA zilpo kaMDArela che. chAgha uparanuM zikhara nagarazailInuM zikharAnvita zreNInuM che. Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir maMDapanI vedikAmAM dakSiNe aditi temaja uttare zItaLAnuM zilpa kaMDArela che. zRMgAra cokInI pIThamAM rAjasavArIna dRzyanuM suMdara nirUpaNa jovA maLe che. zaktimaMdira garbhagRhanI dhvArazAkhamAM temaja otaraMgamAM sUryanI pratimAo kaMDArela che. maMDapa uparanuM chAvaNa luptAvasthAmAM che. maMDapanA temaja kakSAsanayukta zRMgAra cokInA mizraghATanA vAmana staMbhonA staMbhadaMDano vRtabhAga grAsapaTTIthI vibhUSita karAyela che. A maMdira 14 mA 15mA zatakanuM hovAnuM jaNAya che. pUrvAbhimukhI A maMdira taladarzane mukhacokI ane garbhagRha ema be aMgothI racAyela hoI tene dUraMgI prakAranA maMdironI zreNImAM mUkI zakAya. pITha, maMDovara, chAgha ane zikhara jevA aMgothI A maMdira racAyela che. maMDovaranA kuMbhakamAM tamAlapatranI bhAta kaMDArela che. aMtarapatrikA ratnamaMDita che. kapotamAM caityAMkana temaja jaMghAnI uparano bhAga grAsapaTTI vibhuSita che. chAgha upara nAgarazailInuM rekhAnvita zikhara ekAMDI prakAranuM che. zikhara AmalakathI vibhUSita che, baMdhAnA bhadragavAkSomAM ziva, viSNu, brahmAjI birAjela che. temaja anya nAsikAomAM vAyu, yama, agni temaja apsarAonA zilpo che. zivamaMdara kakSAsanayukta mukhacokInA vAmana staMbho mizraghATanA che. tenI samatala vitAnamAM vikasita puSpabhAta kaMDArela che. jyAre garbhagRhanI vitAna catuSkoNIya che. garbhagRhanI dvArazAkhamAM ziva, viSNunA vividha svarUpo jovA maLe che. udumbaramAM banne bAjue anukrame kubera ane gaNeza che. jyAre madhyamAM caMdrazAlA temaja tenI baMne bAju kIrtimukha kaMDArela che. maMdiranI sthApatyazailI jotAM A maMdira 10mA zatakanuM hovAnuM jaNAya che. garbhagRha, aMtarAla ane maMDapa ema traNa aMgonA saMyojanathI A maMdirane talamAnanI dRSTie jaMgI prakAranuM kahI zakAya. pazcimAbhimukha A maMdiranA garbhagRhanA maMDovaranI jaMdhAmAM bhadragavAkSa sivAyanI nAsikAomAM koI zilyAMkana ke rUpAMkana jovA maLatuM nathI. uttara bAjunuM bhadragavAkSa khaMDitAvasthAmAM che. pUrva, uttara ane dakSiNa bAjunA zikharanA bhadradIkhattakamAM anukrame viSNu-lakSmI, ziva-pArvatI temaja brahmA sAvitrinA yugala zilpo kaMDArela che. aMtarAlamAM banne bAjue Avela khattaka zilpavihIna che. devAMkanothI vibhUSita garbhagRhanI dvArazAkha trizAkhI che. ane pravezadvArano otaraMga brahmA, yama, pArvatI, lakSmI, viSNu vagerethI maMDita che. udumbaranA banne cheDe gaNeza ane kuberanA zilpa jovA maLe che. garbhagRhanI upara zikhara bhagnAvasthAmAM che, paraMtu hAlanA vidyamAna bhAganI utkIrNa jAlakabhAtanuM aMkana jotAM A maMdira 10mI sadInuM hovAnuM jaNAya che. "navaderAM" ke sadevaMta sAvaLiMgAnAM prAcIna derAM uparokta sthaLa AtaMrasuMbA gAma pAse nadInA sAmA kAMThe AveluM che. A sthaLe kula cAra jaina maMdiro ane eka zivapaMcAyatana maMdira (naMbara-2) AveluM che. "nava derAM", zabdaprayoga kula nava derInI saMkhyAnuM sucana kare che. uparAMta A sthaLane rAjakumAra sadevaMta ane te ja gAmamAM rahetI sAvagiMgA sAthe thayela praNaya aMgenI pracalita gAthA sAthe vaNIne, A prAcInAvazeSo sadevaMta sAvaLiMgAnA maMdiro tarIke paNa sthAnike oLakhAya che. jo ke ukta kiMvadantIne koI purAtAtattvika samartha maLatuM nathI. ahIM AvelA jainamaMdiro prAkAra yukta che. vizALa jagyAmAM patharAyela maMdiro tenA bhavya atitanI pathika diamonds dIpotsavAMka-1998 0 4 For Private and Personal Use Only Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir jhAMkhI karAve che. A cAra dakSiNAbhimukha jaina maMdiro ane tenI pUrvamAM pUrvAbhimukha zivapaMcAyatana maMdirano saMkSiptamAM paricaya oIe. jainamaMdira naM.1 maMdiranI pITha ane maMDovaramAM koI vizeSa rUpAMkana nathI. maMDovaranA kuMbhakamAM ane jaMdhAmAM sAmAnyataH jovA maLatI Urdhva pallavanI tathA sakkarapArA bhAtanuM takSaNa ahIM paNa jovA maLe che. garbhagRha uparanuM zikhara, tenI baMdhAno mahattama bhAga tathA maMDapa uparanuM chAvaNa lupta che. jaina maMdira naM.2 balanakamAM udgamamaMDita gavAkSa zilpavihIna che. A maMdira, maMdira naM. 1 karatAM kaMIka aMze sArI sthitimAM jaLavAyela che. maMDapa uparanA karoTakanA tharamAM puSpapatrAvalInuM temaja madhyazilAmAM urdhvapadama kaMDArela che. mamaMDapanA staMbha mizraghATamAM che. staMbhadaMDanA mathALe mAtra grAsa paTTInuM aMkana jovA maLe che. jyAre te sivAyano bhAga alaMkasDa jovA maLe che. jyAre te sivAyano bhAga alaMkaraNarahita che. garbhagRhanI jaMghA indra, vAdaka, ziva, kubera brahmA, bhairava, yama vagerenA zilponI vibhuSita karAyela che. bhadraMgavAkSo zilparaNita che. nAgara zailInA zikharAnvita prakAranA zikharano uparano bhAga bhagna che. jaina maMdira naM.3 A maMdiranA garbhagRhano, aMtarAlano temaja guDhamaMDapano ghaNokharo bhAga bhagnAvasthAmAM che. kuMbhakamAM mAtra tamAlapatranuM aMkana che. kaLaza rUpakAma vihIna che. jainamaMdira naM.4 balAnakamAM Avela gavAkSamAM aMbikA ane kuberanuM zilpa kaMDArela che. maMDapanI pIThathI uparanA thara lupta che. garbhagRhanA pUrva taraphanA bhadragavAkSamAM pArzvanAthanuM zilpa che. anya razikAo pramANamAM sAdI che. zikharanA bhadrAdi khattakamAM aMbikA che. tenA utsaMgamAM bALaka ane hastamAM ApralaMbI grahaNa karela che. uttara bAjue bhadragavAkSamAM AdinAthanuM zilpa kaMDArela che. pazcima bAjue gavAkSamAM kaMDArela tIrthaMkaranuM lAMchana aspaSTa che. A smAraka samuha 15mAM zatakamAM nirmANa pAmela hovAnuM jaNAya che. zivapaMcAyatana maMdira naM.2 jaina maMdira samuhanI pUrve A prAsAda Avelo che. madhyamAM pUrvAbhimukha mukhya prAsAda ane tenA cAre koNamAM laghu maMdiro AvelAM che. madhyamAM Avela mukhya prasAdanI sanmukhe nAnA toraNanuM Ayojana jovA maLe che. toraNanA bhAdi bhAge vividha deva devIonA zilpo temaja tenI baMne bAjunI zAkha cAmaradhAriNIo ane vAdakonA saMyukta zilpothI vibhUSita karAyela che. lalATabiMbamAM madhye gaNazejI tathA tenI AjubAju mAlAdharonuM alaMkaraNa jovA maLe che. toraNamAM pravezyA bada AvatA mukhya maMdirano ghaNokharo bhAga khaMDita che, A maMdiranI uttara taraphano pIThathI zikhara sudhIno bhAga jaLavAyela che. jaMpAmAM Avela gavAkSa zIlparahIta che. zikharanA khattakamAM brahmA-sAvitrinuM yugala zilpa jovA maLe che. A paMcAyata maMdiranA dakSiNa-pazcima koNamAM tathA uttara-pazcima koNamAM Avela laghu maMdiranA bhadragavAkSamAM viSNunA zilpa kaMDArela che. paraMtu pUrva-uttara ane pUrva dakSiNa koNamAM Avela laghu maMdironI pITha sudhIno ja bhAga jaLavAyela che. A maMdira tenI sthApatyakIya racanA zailI uparathI Azare 15mAM zatakamAM nirmANa pAmela hoya tema jaNAya che. zaraNezvara maMdira pazcimAlumukha A zivopoSaka prAsAda prAkArayukta che. garbhagRha, aMtarAla, pradakSiNApatha, sabhAmaMDapa, zRMgAracokI jevAM aMgo dharAvatu sAMdhAra prakAranuM A merUprAsAda dvibhuma yukta che. sthApatya kalAvinyAsanI dRSTie A prAsAda A pathika - dIpotsavAMka-1998 0 5 For Private and Personal Use Only Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir " - kAlene anya maMdiranI sarakhAmaNImAM viziSTa mahattva dharavatuM smArako che. bilanakanI bAhya dIvAlanI baMne bAjue udgamamaMDita zilpavihina gavAkSa AvelA che. gavAkSanI samAMtara kaMDArela ardhavalAyAkAra paTTa vikasita puSpAMkanathI suzobhita che, balAnakanA bhadrAdi bhIMtAtaMbhonA madaLo urdhvapallava tathA ghaTTapallavathI vibhUSita karAyela che. balake bauda bhagna hAlatamAM svataMtra alaMkRta vedI AvelI che. vedInI sanmukha mukhya prasAda AveluM che. urdhvadarzane kAma prakAranI pIThamAM bhaTTa, aMdhArikA, kaNI, grAsaMpaTTI, tathA maMDovaramAM kuMbhaka, aMdhArikA, kaLaza, kapota, maMcikA jevA, ugama, bharaNI, zirAvaTI vagere tharonI bevaDI racanA jovA maLe che. mathALe kucchANa ane tenI upara pAMcADI zikharAnvita zailInuM zikhara jovA maLe che. bevaDI jaMghAmAM dakSiNe bhairava, brahmA, sarasvati, apsarA, temaja uttare IndrANI gaNeza zivA, patralekhinI, viSNu, apsara jevA vividha zilpo kaMDArAyela che. maMDapana vAmanataMbhonI bharaNImAM bhogAsana, vAdako, hisAvalI tathA naratharanuM aMkana jovA maLe che. maMDapanI vedikAmAM urmila, viSNu, ziva tathA brahmAnA zilpo kaMDArAyela che. pIThIkAmAM mAtra grAmapaTTa jovA maLe che. aSTakoNIya sabhAmaMDapanA mizradhaTanA staMbhonI kuMbhI pUrNaghaTa tathA aghomukhI "pallavothI alaMkRta che, temaja taMbhadaMDa nIcenI upara tarapha aSTakoNIya, poDasa ane valayAkAranA che. teno vRtAkAre paTTa ghaMTAsAMkaLI, maNimekhalA ane prAsaMpaTTIthI alaMkRta karavAmAM Avela che. maMDapa uparanuM chAvaNa astitvamAM nathI. sabhAmaMDapamAM uttara ane dakSiNa cheDe zRMgAre cokI che. garbhagRhanI kaTakamAM kIcaka ane hasAvalInA tharanuM Ayojana karavAmAM Avela che. pradakSiNA mArgamAM alaMkRta vAtAyanonI suMdara racanA jovA maLe che. A maMdira tenI racanAzailIne AdhAre tenuM nirmANa isunA paMdaramAM zatakamAM thayuM hovAnuM jaNAya che. " ziva-zakti maMdira zaraNezvara mahAdeva maMdirathI AkhelA javAnA mArgamAM haraNAva saritAnA kAMThA samipa A pazcimAbhimukha maMdira Avela che. talamAne garbhagRha, aMtarAla, maMDapa ane pravezacokI ema cAra aMgo dharAvatuM A prAsAda cauraMgI prakAranuM che. pITha, maMDovara, chAdya, zikhara jevA aMgothI vibhUSita prAsAdanI pIThamAM grAsapaTTI sivAya anya koI rUpAMkana karavAmAM Avela nathI. kaMbhamAM ardhaparya kAsanastha deva devIonA vividha zilpo che, maMDovaranI nAsikAo zivA tathA, svAhAnA amaryAsanastha zilpa temaja ubhI sthitimAM gaNeza, Indra, ziva, darpaNakanyA, nRtyAMganA, indrANI, gaNeza, pArvatI, brahmA, brahmANI, bhairava, yama vagere zilpakalAthI vibhUSita karavAmAM Avela che. ' . ' pravezacokInA vAmanataMbho mizraghATanA che. maMDapa ane aMtarAla uparanuM chAvaNa lupta che. garbhagRhanI uttara taraphanI trizAkhI dhvArazAkhAnA bhadrAdi bhAge sUryAsI temaja dakSiNa bAjue sUryanI pratimAo kaMDArela che. lalATamAM maLe guNeza temaja temanI AsapAsa mAladharo, otaraMgamAM madhyamAM azvArUDha sUrya ane temanI banne sUryAsI tathA gaja yugma darzAvela che. . . . A sthApatya tenI kalAvinyAsanA AdhAre 15mA zatakanuM hovAnuM jaNAya che. kuMDa ane maMdira - * pUrvAbhimukha A zivAlayamAM hAlamAM garbhagRha ane maMDapa spaSTapaNe vidyamAna che. paraMtu tenA talamAna parathI A maMdira garbhagRha, aMtarAla, maMDapa ane pravezacokI jevA aMgothI nirmANa pAmela hovAnuM jaNAya che. cauraMgI prakAranA maMdiranI zRMgAra cakI temaja maMDapa uparanuM chAvaNa tathA garbhagRha uparanuM zikhara lupta thaI gayela che. garbhagRhanI trizAkhI dhArazAkha akhiDitAvasthAmAM che. vArazAkha zivanI ubhI temaja ardhaparyakAsanastha pratimAothI vibhUSita che. udumbaranA uttara-dakSiNa cheDe kramazaH gaNeza ane kuberanA ardhaparyakAsanastha zilpa kaMDArela che. garbhagRhana uttara-pUrvakoNano mAtra jevA sudhIno AMzika bhAga ja hAlamAM vidyamAna che. jemAM tApasa, apsarA vagerenuM zilyAMkana jovA maLe che. maMDovaranA kubhakamAM jalaka bhAta vagaranA uddagama jevI bhAta kaMDArela che . A 1 s*y< " che ke - " ' 3 - - maMDapanI vedikAmAM urmivela temaja tenI upara ghaTapallavanuM aMkana karavAmAM Avela che. vedikAmAM nIcenA tho : # pethi dIsa-806 For Private and Personal Use Only Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir paMkhI, pazu, zivaliMga, pUrNa vikasita puSpa, ratna, kaLaza jevI vaividhyapUrNa kalAmaya bhAtothI vibhUSita karAyela che. maMdiranA pArzvabhAge bhadraka ghATano kuMDa Avela che. kuMDanA dvitIya paTTazAlamAM hAlamAM mAtra dakSiNa ane pUrva koNamAM ja devakulikA vidyamAna che. paraMtu taladarzana parathI cAre koNamAM devakulikAonuM Ayojana hovAnuM jaNAya che. jo ke kuMDano dakSiNa bhAga lupta thaI gayela che. cAra paTTazAla dharAvatA kuMDanA pratyeka paTTazAlamAM utaravA mATe madhyamAM ane khUNAo upara dvipathI sopAnanI racanA karavAmAM Avela che. kuMDanI divAlomAM koI vizeSa rUpAkaMna jovA maLatuM nathI. A smAraka tenI nirmANazailInA AdhAre 15 mA zatakanuM hovAnuM jaNAya che. jaina maMdira naM. 1 lAkhelA jaina maMdira tarIke paricita evA kula traNa jaina maMdironA samUha aMhI Avelo che. jemAM jaina maMdira naM. 1 anya be maMdiro karatAM vizALa vyApa dharAve che. pazcimAbhimukha A maMdira prAkArayukta che. maMdira garbhagRha, ataMrAla, guDhamaMDapa, trikamaMDapa, sabhAmaMDapa, pravezacokI temaja balAnaka jevA aMgo sAthe saMkaLAyela che, be majalA dharAvatA garbhagRhanuM zikhara ura:zRMga, prabhaMgA zRMgikA vagerethI AcchAdita zikharAnvita prakAranuM A zikhara AmalasAra ane kazathI vibhUSita karAyela che. javAnA khattako zIlpavihina temaja taddana sAdA che. garbhagRhamAM karAyela jharUkhAnI racanA vizeSa dhyAnAkarSaka lAge che. trikamaMDapa ane sabhAmaMDapanI divAlomAM paththaranI alaMkRta jALIonI racanA karavAmAM Avela che. A jALIomAM svaritakAkRti, SaTapallava, vividha puSpAkRtio, phulavela, nartakIo, paMkhIo, sarpAkRtio, vyAla jevI bhAtonuM kalAtmaka laMkaraNa jovA maLe che. sabhAmaMDapanI karokaTanA AMzika bhAga jaLavAyelo che. jenAM vividha tharo ke je ratnabhAta, haMsAvI, urdhva pAkana jevI vividha bhAtothI alaMkRta HvAmAM Avela che. trikamaMDapanI koTamAM sakkarapArA bhAta, haMsAva rnimukha tathA vAdakonuM saMyukta aMkana, gajatAlu, lumA tathA madhyamAM urdhva padmabhAta kaMDArelI che. gUDha maMDapanI trizakhI kAkhamAM tiI padmAvatInI pratimAo temaja 9900 pArzvanAenI pratimA aMkita karela che. tenI uparano paTTa lAdharothI alaMkRta che. guDhamaMDapamAM bhUmigRhamAM javA mATenI racanA karavAmAM Avela che. maMDapanA mizra bhAtanA staMbhamAM chaMTAsAMkaLI, kaMdorAbhAta prApaTTI thI vibhUSita che. dhaNAne kAraNe viziSTa kakko dharAvatu ae prAsAda isunA 15mA zatakanuM hovAnuM jaNAya che. sthApatyakalA jainamaMdira naM 2 ghaMTI hana pAme bAMdhakAmavALu A maMdira pazcimAbhimukha che. garbhagRha, aMtarAla ane maMDapa jevAM aMgo dharAvatuM A jaMgI prajanuM che. maMDapanA pravezadvAranA lalATabiMbamAM madhya tirthaMkara pArzvanAthanI pratimA tathA udumbaranA baMne che. kaMbara * tenI bAjumAM paNa A pramANenuM ja takSaNakArya jovA maLe che. maMDapa uparanuM chAvaNa kALakrame nAza pAmela che. garbhagRhanA japAnA udgamamaMDita gavAkSa paNa zilpavihina che. zikharano dakSiNa taraphano AMzika bhAga ja hAlamAM vidyamAna che. jainamaMdira naM. 3 A " !! pazcimAbhimukha, IMTerI-paththaranuM mizra bAMdhakAmavALu ane jaMgI prakAranuM che. maMDapanI dhvArazAkhAmAM nIce inTarna deva tarIke darzAvela che. tenI upara bhadrAdI zAkhamAM yakSiNIonuM zilpAMkana che.jyAre garbhagRhanI dhvArazAkhamAM karNazAkhamAM nAnI derIonI pratikRtio kaMDArela che. temaja bhadrAdIbhAga rUpakAma rahIta che. maMDovaramAM kuMbhakamAM ardhaparyaMkasanasya aMbikA, cakrezvarI tathA padmAvatI vagere yakSiNio che. jaMghAmAM koI vizeSa rUpAMkana nathI. udgamamAM DUta gavAkSa zilpAhata che. garbhagrahanI uparanA zikharano skaMdha sudhIno bhAga jaLavAyela che. zikharAnvita prakAranuM nAgarazailInuM A zikhara pAMcADI che. uparokta baMne maMdira naM. 2 ane 3, 15mA zatakamAM baMdhAyela hovAnuM jaNAya che. pathika diamonds dIpotsavAMka-1998 7 7 For Private and Personal Use Only Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mAtRpUjAno udbhava ane tenA purAtattvIya pramANo -DaoN.Ara.TI.sAvaliyA* koIpaNa dezanI saMskRtino aMdAja kADhavo hoya to te dezamAM strInuM zuM sthAna che tenA parathI Ave che. sAthe AdikALamAM tenI sthiti kevI hatI ane uttarottara kayA pheraphAro thatA gayA te jANavuM Avazyaka che. A dRSTie bhAratIya saMskRtimAM vedakAlathI mAMDI Aja dina sudhI nArInAM aneka svarUpo ane tenA sthAna vizenI mAhitI sAhityika purAvazeSIya purAvAone AdhAre maLe che. bhArata dharma parAyaNa deza hovAthI emAM aneka dharma-saMpradAyo temaja anekavidha devI-devatAonI upAsanA thatI jovA maLe che. prAcInakALamAM prakRtinA dareka tattvamAM jovA maLatI viziSTa zaktine koI devatA svarUpe gaNavAmAM AvatI. AmAM mAtR-devatAnI kalpanA jagatamAM vadhu prAcIna hovAnuM jaNAya che. bhAratamAM paNa zaktine mAtRsidhdhAMta sAthe sAMkaLavAmAM Ave che. tethI svAbhAvika rIte ja teM devIno saMpradAya "mAtRdevI'nA saMpradAya sAthe aikya dharAve che. AdimAnava samAjomAM khAsa karIne nUtana pASANayugI samAjomAM srIonuM svAbhAvika rIte prAdhAnya hatuM. gorDana cAIlDa kahe che tema, nUtana pASANayugamAM anAja-utpAdana, vAsaNa banAvavAM, pazupAlana, dUdha dohavuM vagere kAryo strIoe zarU karyA hatAM. AthI svAbhAvika rIte srItvanA sauthI agatyanA pAsArUpa mAtAne pRthvI(prakRti) sAthe ekarUpa gaNavAmAM AvI. Ama baMneno phaladrupatAnI janetA tarIke svIkAra karavAmAM Avyo. bIjI bAju devo dvArA sarjana, pAlana ane saMhAranI svAbhAvika pariklpanA paNa UbhI thaI ane e kalpanAne paNa zaktinA sidhdhAMtamAM lAgu karIne devo potAnI zakti dvArA sRSTi, pAlana ane saMhAra kare che tema manAyuM. vastutaH zakti je devatAne pravRtta kare che temaja temane samartha banAve che tevI dRDha mAnyatA pravartI. purAvAo parathI ema spaSTa jaNAya che ke anya devatAonI tulanAmAM zaktinI upAsanA vadhu prAcIna hoya. nUtanapASaNayugathI mANasa zaktine mAtRdevI tarIke pUjato hovAnAM pramANo sIriyA, eziyA mAInora, pelesTAIna, sAyaprasa ane IjiptamAMthI maLI AvyA che. bhAratamAM enAM sIdhAM pramANa maLyAM nathI, paNa ahIM A pUjA nUtanapASANayugamAM paNa pracalita hovAnuM e pachInA haDappIya sabhyatAmAMthI maLatA saMkhyAbaMdha purAvAothI anumAnI zakAya che. mAtRdevI ke devImAtAnI pUjAno udbhava kharekhara kaye sthaLe thayo haze te bAbata nizcita thaI zakI nathI. paraMtu sarajaoNna mArzale ema sUcavyuM che ke maLatA purAvAne AdhAre siMdhu ane nAIla nadInA pradeza vacce jovA maLato eno vyApaka pracAra e bAbatamAM sUcaka gaNAya. haDappIya sabhyatA (I.sa.pU.3500-I.sa.pU.1500)nA avazeSomAMthI mAtRpUjAne lagatA avazeSo vipula pramANamAM upalabdha thayA che. A sabhyatA tema ja enI pahelAMnI balucistAnanI jhUkara, jhAMgAra vagere prA'DappIya sabhyatAomAMthI maLela mATInI pakavelI strI mUrtionI AkRtiono pUjA upAsanAmAM prayoga thato hovAnuM jaNAyuM che. te parathI bhAratamAM mAtRpUjA lagabhaga chellAM pAMca-cha hajAra varSothI pracalita hovAnuM kahI zakAya. purAtattvIya pramANo : bhAratamAM mAtRdevInI mUrtio I.sa.pUrve 4thI ane 3jI zahasrAbdInI maLe che. alabatta, ghATa-phUTamAM zarUAtanI mUrtio aNaghaDa lAge che. paNa dhIme dhIme temA suDoLatA ane cArutA umerAtA jaNAya che. A badhI ja mATInI pakvamUrtionI noMdhapAtra vizeSatAo e che ke e pUrNa nagnAvasthA dharAve che. emAM jananendriya ane saMmunata stanonuM * adhyApaka, bho.je.vidyAbhavana, AzraMma roDa, amadAvAda. pathika diamonds dIpotsavAMka-1998 8 For Private and Personal Use Only Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vizeSa pradarzana kareluM hoya che. paga nIce pUrNa vikasita kamaLanuM Alekhana kareluM hoya che. hAthanI sthitimAM sAdhAraNa rIte be hAtha upara UThAvelA ke aMda2 vALIne stanone grahaNa karatA batAvAya che. keTalIka mAtRdevIonI keDamAM bALaka teDeluM hoya che. aitihAsika kAlamAM mathurAmAMthI maLelI prAcIna mAtRmUrtio uparyukta tAmrapASANayuganI pratimAo sAthe sAmya dharAve che. jUnAmAM jUnI pratimAo, zaithunAga-naMdakAlanI eTale ke I.sa.pU. pAMcamI-cothI sadInI maLe che. je ''zrI cakra" svarUpanI che. AvA zrIcakra bhUkharA ke sapheda raMganA banAvelA vRttAkAra ke capaTA ghATanI takatIo para najare paDe che. temAM vacce pahoLu kANuM hoya che e kANAM ane kinArInI vacce mAtRdevInI AkRti hoya che jene pharatI cotarapha phUlavela, vRkSanI DALIo keprANIonA rekhAMkano karelA hoya che. mATInI A prakAranI takatIo mathurA, rAjaghATa, saMkisA, basADha, takSazilA, paTanA, lorIyA naMdanagaDha vagere sthaLoethI maLI che. AmAM mathurAmAMthI prApta thayelI takatIo paikInI keTalIka kalakattAnA rASTriya saMgrahAlayamAM surakSita che. e paikInI ekamAM samapAdamAM Ubhela dvibhuja mAtRdevInI baMne bAjue tAlavRkSa, prANI, vyAla, pakSI vagerenA aMkana che. to bIjI eka takatInA madhyamAM aMkita karelA aSTadala kamaLanA prAMtabhAgamAM ATha sI AkRtio karI che, je aSTamAtRkAonuM sUcana karatI jaNAya che. temanA hAtha vividha mudrAomAM che. trIjI takatInI madhyamAM kANAnI copAsanA vartuLamAM praphullita padmakoSa che. emAM kinArInA vartuLamAM cAra pazuo siMha, haraNa, vRSabha, sAbara cAra dizAmAM aMkita karelAM che. pazuonI vacce vacce srI AkRti che, jemAMnI eka strInA hAthamAM dhanuSa-bANa, bIjInA hAthamAM kaTAra (eno eka hAtha kaTayavalaMbita sthitimAM che), tathA trIjInAM hAthamAM trizUla ane vraja jovA maLe che. vArANasI najIkanA rAjaghATamAMthI prApta takatIo paikInI keTalIka bhArata kalAbhavanamAM surakSita che. emAMnI ekanA AMtarvartulamAM traNa mAtRmUrtio, ane dareka vacce eka eka liMga kotarela che. mAtRmUrtionI baMne bAjue sarpanuM Alekhana che. bIjI eka takatImAM mAtRdevInA zarIranuM mastaka tathA urdhvabhAga aMkita karela che. emAM tAlavRkSa (tAlaketu)nuM rekhAMkana paNa che. ahIMnI eka takatImAM cAra mAtRdevIo ane cAra tAlavRkSonuM ekAMtare rekhAMkana che. tAlavRkSa srInI garbha dhAraNa karatI zaktinuM pratIka gaNAya che. A takatInA bAhya maMDalAkAramAM magaranAM rekhAMkana che. magara puruSanI vIryazaktinuM pratIka gaNAya che. rAjaghATamAMthI prApta ane lakhanau saMgrahAlayamAM surakSita keTalIka takatIo che. jemAMnI eka takatI ghaNI agatyanI che. enAM AMtarvartulamAM ekAMtare zrIvatsanAM pAMca cihna ane mucakuMda puSpanA pAMca aMkana che. zrI vastanA cihna zrIlakSmI sAthenA saMbaMdhanuM sUcaka jaNAya che. bAhya vartulamAM ekAMtare traNa mAtRdevI ane traNa tAlavRkSonuM aMkana che. emanA darekanA rUpa-vidhAnamAM phera che. eka mAtRdevInA mastaka paranA kezakalApanI pAse caMdramAM aMkita karela che. enI jamaNI bAju eka mRga che. AnI sAthe naMdIpAdanuM cihna paNa che. bIjI mAtRdevInI jamaNI bAju pakSI sAthenuM tAlavRkSa che. trIjI mAtRdevInA mastaka para USNISa ane baMne bAjue eka eka pazu che. enI saMmukha sUrya ane nIce caMdra che. saMkisAmAMthI prApta takIo paikInI eka para traNa mAtRdevI, traNa tAlavRkSa ane traNa naMdIpAdanA aMkana najare paDe che. takSazilAmAMthI prApta thayela takatIo paikInI ekamAM madhyakANAnI traNa bAjue traNa nagna mAtRdevIo aMkita karelI che. darekanI vacce agnizikhAmAMthI prajjavalita vedInI racanA che. mAtRdevInI baMne bAjue eka eka sarpa che. bAhyamaMDalamAM cokaDAnI bhAtanI bevaDI mekhalA che. basADhamAMthI maLelI A prakAranI takatIo hAla paTanA saMgrahAlayamAM che. paTanAnAM mUrtajIgaMjanA vistAramAMthI prApta 21 takatIomAM tirthaMkarekhAo dvArA sAdhelA cha catuSkoNovALI takatIo paikI traNamAM mAtRdevInuM Alekhana ane traNamAM tAlavRkSa che. kinArI paranA trikoNamAM ekAMtare sarpa ane pathika 7 dIpotsavAMka-1998 9 For Private and Personal Use Only Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pakSInAM Alekhana che. loriyA-naMdanagaDha ane pIparAvAnA stUpanI dhAturgabha-maMjUSAmAMthI prApta thayelA namUnAomAM suvarNapatra para aMkita mAtRdevInuM aMzamUrta Alekhana khAsa noMdhapAtra che." prAcIna bhAratanA keTalAka sikkAo para zrIlakSmI, gajalakSmI Adi keTalAya svarUpo aMkita thayelAM jovAmAM Ave che. paMcAlomAM bhadraghoSanA sikkAo 52 aMkti kamaladhAriNI devI e samayanI paripATI anusAra bhadrA ke lakSmI hovI joIe. kulindonA sikkA koI devInI AkRtithI suzobhita che, jenI pAse mRga che. DaoN.benarajIe ene paNa lakSmI hovAnuM mAnI che. paraMtu e zivapatnI pArvatI ke durgAnuM hovAnuM kuzandonA sikkAo para maLela zivanI AkRtine AdhAre jaNAya che. vaLI zivano mRga sAtheno saMbaMdha paNa anya prAcIna sikkAothI paNa jJAta thAya che. kuSANakAlIna sikkAo para aMkita devIomAM nAnA ke nanaiyA tathA AradokSo mukhya che. tuviSyanA eka sikkA para zivanI sAthe nAnA" tathA bIjA sikkA para ziva sAthe uMmAnuM aMkana jovA maLe che. kaniSkanA sikkAo para nAnAnI AkRti dvibhuja dekhA de che. enA jamaNA hAthamAM patra ane DAbA hAthamAM haraNa ke azvanI mukhAkRtithI alaMkRta daMDa che. tenA mastaka para ardhacaMdranI kalA jovA maLe che. tuviSkanA moTA bhAganA sikkAo para paNa A prakAranuM Alekhana che. paraMtu eka sikkA para e devI eka hAthamAM dhanuSa dhAraNa karatI ane bIjA hAthe pITha para bAMdhela bhAthAmAMthI tIra kADhatI joI zakAya che.4 haviSkanA eka bIjA sikkAmAM te pazu aMkita daMDa sAthe siMha para beThela dRSTigocara thAya che." vAsudevanA sikkAo para paNa dvibhuja nAnA* UbhelI jovA maLe che. nAnAne devI araTemisanI paryAya kahevAmAM AvI che. araTemisa mRgayA ke zikAranI devI che. eTalA mATe huviSyanA sikkA para ApaNe nAnAne dhanuSa-bANa dhAraNa karatI joIe chIe. nAnAnAM mukhya lakSaNa, enA mastaka para caMdra, hAthomAM pAtra tathA pazumukhanI AkRtithI aMkita daMDa tathA vAhana tarIke siMha che. uparyukta kuSANakAlIna sikkAo pa2 A lakSaNo jovA maLe che. pro.rojhenaphIlDe nAnA sAthe saMbaMdhita saMpradAya tathA tenA mUrti-vijJAnanI vistRta carcA potAnA graMtha "The Dynastic Art of the Kushanas"mAM karI che. evuM lAge che ke lakSaNa-sAdazyanA AdhAre "nAnA" bhAratIya kSetramAM zivapatnI "mA"nuM sAmIpya pAmI gaI, ane e svarUpamAM enuM keTalAka kuSANa sikkAo para aMkana paNa thayuM. siMhavAhinI durgAno paNa kadAcita A AdhAra rahyo. 19 mitra-rAjAonA sikkAo 52 paNa keTalIka devIonA aMkana joI zakAya che. emAM phalgunImitranA sikkA ullekhanIya che. ahIM kamaLa upara UbhelI tathA UThAvelA DAbA hAthamAM traNa patrayukta vRkSaDALI jevI koI vastu laI eka devI che. eno jamaNo hAtha, kaTi-vinyasta che. 19 keTalAka lokoe ene pUrva ke uttarA phAlgunInA rUpamAM oLakhAvavA prayatna karyo che. ene maLatI be kuSNakAlIna mUrtio mathurAmAMthI prApta thaI che." je baMne dvibhuja che. emAM DAbo hAtha abhayamudrAmAM UThAvelo che. jamaNA hAthe khabhA para Tekavela patrovALI vRkSanI DALIo javI koI vastu pakaDI che. A mUrtionI oLakha Aja sudhI thaI zakI nathI. saMbhava che ke A vRkSazAkhA na hoya paNa nidhizRMga (Coruucopia)no koI prakAra hoya. sAdhAraNa rIte e devI AradokSonA hAthamAM jovA maLe che.20 kuSANa-rAjA vAsudevanA sikkAo para AradokSonuM aMkana pracura pramANamAM maLe che. te kaniSka ane huviSkanA sikkAo para paNa najare paDe che. ahIM te DAbA hAthamAM nidhizRMga laIne UbhelI che. vAsudevanA sikkAo para te jamaNA hAthamAM nidhizRMga ane DAbA hAthamAM pAza dhAraNa karI UMcI pIThikAvALA Asana para beThelI dRSTigocara thAya che.1 uttara kuSANakAlIna sikkAomAM paNa enuM A ja svarUpa dekhA de che. A mATe pro.harTale sokha (mathurA)mAM karela utkhananamAMthI prApta eka uttarakAlIna tAmramudrAno ullekha karavo Avazyaka che, enA para AsanasthA AradokSonA paga nIce pUrNa vikasita kamaLa banAveluM che. AradokSonA bhAratIyakaraNanI te prAthamika sIDI che. A ja svarUpa gupta samrATa samudraguptanA pathika - dIpotsavAMka-1998 For Private and Personal Use Only 10 Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prAraMbhika suvarNanA sikkAo para paNa jovA maLe che. paraMtu ahIM devInuM AradokSo nAma lupta thayeluM che. kAraNa ke have te lakSmInA svarUpamAM avatarita thaI che. jevI rIte nAnA siMhavAhinI durgAmAM parivartana pAmI tevI rIte AradokSo lakSmImAM parivartana pAmI hovAnuM jaNAya che.2 guptakAlIna sikkAo para kamalAsanA lakSmI ane siMhavAhinI durgAnI suMdara AkRtio maLe che, je e kAlanI pratimAomAM paNa jovA maLe che. zaMgakAlathI arthAt I.pU.bIjI sadIthI lakSmI ane gajalakSmInI pratimAo maLavA lAge che. kuSANakAlIna kalAmAM vizeSataHmathurAkalAmAM devIonuM prAcarya jovA maLe che. kuSANakAlanI mAthurIkalAmAM je devIomAM lakSmI ane tenA rUpa, vasudhArA, ekAnaMzA, mAtRkAo, parmukhI ke SaSThI, pArvatI, siMhavAhinI, mahiSamardinI durgA, tapasvinI pArvatI, sarasvatI vagerenI pratimAo maLe che. guptakAlamAM keTalIka to, jevI ke vasudhArA, caMdradevI vagere lupta thaI jAya che. paNa skandamAtA, saptamAtRkAo vagereno navIna udaya thAya che tathA lakSmI, siMhavAhinI, mahiSamardinI vagerenI lokapriyatAmAM vadhAro thAya che.23 pAdaTIpa 1. B.P. Sinha, 'Evoluation of Sakti worship in India' Sakti Cult and Tura', P.45 2 . Ibid, P.46 48 3. nI.pu. khozI, prAcIna bhAratIya mUrtivijJAna, pR. 113 4. pra.ci.parIkha, "bhAratIya prAcIna zilpakalA", pR.38, vadhu vigato mATe juo 'bhAratIya tA" (vA.za.agravAla) pR. 106 - 113 5. pravINacaMdra ci. parIkha, uparyukta, pR.38-41 6. J.N.Banerjee, 'Development of Hindu Iconography, P.133 7. Ibid. P.134 e. Ibid. P.118 9. Ibid. P.136 10. Ibid., PP.134-135 11. Rosenfield 'The Dynastic Art of the Kushanas'(DAK), PI.VIII, P.165 12. DAK, PI. VIII, P.166 13. DAK, PI,VII, P.134, P.83 14. DAK, Pl.VII, P.141 15. DAK, PI.VII, P.142 16. DAK, P.VII, P.148 17. DAK, PP.85-90. 18. DAK, P.137 19. mathurA saMgrahAlaya naM.569-4207 20. DAK, PP.74 21. bid., Pl. X11, PP.237-40. 22. samagra carcA mATe juo 'prAcIna bhAratIya mUrtivijJAna' (nI.pu.khozI), pR.118 23. nI.pu.gozI, 'upavuM,' pR.120 pathika - dIpotsavAMka-1998 0 11 For Private and Personal Use Only Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kacchanA bhagna maMdiromAM sacavAyelo zilpa-sthApatyano vAraso bhAratIya saMskRtinA eka aMgarUpa gujarAtanA purAtattva, saMskRti zilpa ane sthApatyanA itihAsamAM kacchanuM pradAna anerUM che, ApaNA itihAsanI tavArIkhanA ane purAvAo pramANe kacchanI mATI maLe che ke, haMmezA yAyAvara TALAMo ane nirvAsItoe kacchane potAnuM Azraya sthAna banAvyuM che. cheka DAgaaitihAsika kALathI Adhunika kALa sudhI A silasilo cAlu rahelo jovA maLe che pariNAme apUrva ane akhaMDa saMskRtinuM ahIM nirmANa thayuM che. kacchamAM paNio, aMdhako, bhojo, nAgo, mauryo, kSatrapo, Abhiro, saintrako, cAvaDAo, saulaMkIo ane chelle samAvaMzanA jADejAo e rAja karyuM che. to kacchanA sAhasika sAgara kheDUoe mUlakano koIpaNa pradeza jovAno bAkI rAkhyo nathI. kacchI bAMdhaNIvALA vahANonI mAMga cheka, arabastAna, IrAka ane yuropanA baMdaro sudhI rahetI. paNioe kacchamAM zikhelo vahANavaTAno dhaMdho lebenonamAM sthApyo hovAnuM kahevAya che. vividha prajAonA vasavATane kAraNe kacchamAM zilpa ane sthApatyakaLAno vikAsa khuba suMdara thayo hato to kacchanA vepArIo-kArIgaro dakSiNanA jAvA, sumAtrA ke kaMboja jevA sthaLomAM jatA tyAMnA zikSasabhara maMdiro teoe joyA pachI A kalA kacchamAM paNa vikAsa pAmI haze ane tethI ja kacchanA maMdironA zilpamAM dakSiNa tathA mahArASTranA maMdironI kalAnA darzana thAya che. kacchamAM Thera-Thera bhagnAvasthAmAM rahelAM maMdiromAM kacchanI benamUna zilpa-sthApatya kaLA Aje sacavAyelI jovA maLe che. jo ke kALanI thapATo ane mAnavIya kSatione kAraNe naSTa thaI rahelAM che. tyAre tenA rakSaNa ane jatananI ApaNA para moTI javAbadArI che. - nareza aMtANa kacchanA kArIgaroe A maMdiromAM atibArIkAIthI suMdara zaNagAra sarjyo che. koTAyanA hAle UbhelAM maMdiranI kalAkRtio bejoDa che. kacchamAM Thera-Thera zilpa-sthApatyanA darzana thAya che. khAvaDA pAse dinArAgAmanA kabrastAnamAM eka tUTelAM maMdira zilpathI bharapura avazeSo jovA maLe che. Azare dazeka saikA jUnu A maMdira hovAnuM tathA A maMdira kAThIoe banAvyuM hovAnuM anumAna che. kemake agAu A sthaLe kAThIo rahetA hatA. lokone khubaja trAsa ApatA A kAThIone lAkhA phUlANIe kADhI mUkyA hatA. tema chatAM A kAThIoe kacchamAM Thera-Thera taLAvo baMdhAvyAM hatA tethI mAnavAne kAraNa che ke, temaNe maMdiro paNa banAvyA haze. koTAyanuM lupta maMdira A kAThIoe baMdhAvyAnuM kahevAya che. A kAThIonI vasAhato bhujanA pAvarapaTTI vistAramAM tathA vAgaDamAM kaMthakoTa pAse hatI. kacchamAM bIjAthI cothA saikA daramyAna kSatraponuM zAsana hatuM. A samaya daramyAnanuM eka zilpa sabhara mastaka lakhapata tAlukAnA dolata para gAmethI maLeluM che. hAle te kaccha myujhiyamamAM che. pahoLI AMkho, moTAM kAna, laMbagoLa moDhuM, zira para TopI ghAMTano suMdara kotaraNIvALo mukuTa, kAnamAM AbhUSaNa Ama A mastaka kacchanI kSatrapakAlIna zilpakaLAne chatI kare che. bhuja-nakhatrANAnA mArga upara maMjalathI ekAda kilomITara dUra pUMarogaDha, pUarezvara mahAdevanA nAmathI oLakhAtuM prAcIna ziva maMdara Avela che. pUarAgaDhamAM "vaDI meDI" tarIke jANItuM lAlapattharanI moTI zilAothI baneluM be majalAnuM sthaLa AveluM che. tenI aMdara dAkhala thatAM ja te zivamaTha athavA khAkhI bAvAono akhADo hoya tema jaNAya che. joke te baudhdhamaTha hovAnuM paNa anumAna vidvAno kare che. vaDImeDInI aMdara nAnA maMdironA garbhagRhomAM hoya che tevAM pattharanA dvAro che je darekamAM suMdara zilpAMkana jovA maLe che. dakSiNa dizAnA dvAramAM pahoLA lAMbA patthara para potAnI DAbI jAMdha para patnIne besADela gaNapatinI suMdara mUrti AvelI che. bAjumAM laMgoTabaMdha jaTAdhArI bAvAonuM zilpa che. tene tribhaMga nRtya karatA paNa batAvAyA che. vaDImeDInA bIjA dvAro paNa suMdara zilpAMkana dharAve che. maMdiramAM dAkhala thavAnA bhAge oTalAo paranI * 3/nAgaravaMDI, bhUja-kaccha pathika 7 dIpotsavAMka-1998 0 12 For Private and Personal Use Only Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir chIparo suMdara kIrtimukho ane caityabArIothI alaMkRta che. to keTalAMka dvAro para toraNo paNa banAvAyAM che. A sthaLa dazamI sadInuM che. puMarogaDhanI bahAra rastA upara pUMarezvara mahAdevanA nAme jANItuM bhagna ziva maMdira che. majabUta pILA ane lAla pattharanuM baneluM A maMdira paNa dazamI sadInuM ja ahIM mahAkAya kIcako, toraNo ane caityabArIo suMdara rIte alaMkRta karavAmAM AvyA che. dharatIkaMpa jevA kAraNosara A maMdira paDI gayuM hatuM ane pAchaLathI UbhuM karavAmAM AveluM che. paNa maMdiranI AsapAsa chUTA paDI gayelA pattharo paranuM zilpa maMdiranI bhavyatA sUcita kare che. hAlanI zivanI pIThIkA UMcI ena pahoLI che. maMdira pazcimAbhimukha che tenI sAthe pUMrogaDha che. itihAsavid sva.zrI kaMcanaprasAda chAyA e A maMdirane jAma puMarAthI agAunA samayanuM eTale ke, 8mI sadInuM kahela che. A maMdira kacchamAM ziva saMpradAyanuM prAbalya sUcave che. gujarAta pahelAM cAvaDAo kacchanA zAsako hatA. A cAvaDA zaivadharmI hatA tethI saMbhava che ke, temanA samayamAM AvA bIjA maMdiro paNa haze. bhuja tAlukAnA koTAya gAma pAse Avela aNagoragaDhanI godamAM AjathI savAso varSa pahelAM cAra zilpasabhara maMdiro hovAnuM jemsa barjese 1874nA potAnA purAtattvIya sarvekSaNa ahevAlamAM noMdhyuM che. paraMtu te paikI Aje to phakta eka ja maMdira bhagna hAlatamAM che. bhagavAna koTayarka (sUrya je sthaLe barAbara kATakhUNe Ave che te karkavRta) eTale sUryanuM maMdira A sthaLe hatuM. A sUryamaMdira Aje to kALano dhasAro khAI nAmazeSa bhaMgAra banI gayuM che. A maMdira parathI ja gAmanuM nAma koTAya paDyuM. hAlamAM je eka maMdira pazcimAbhimukha UbheluM che te maMdiramAM kayA devanI sthApanA hatI te kahI zakAtuM nathI. joke tene sva.zrI rAmasiMhajIbhAI ziva maMdira gaNAve che. jyAre sva.zrI kaMcanaprasAdabhAI te maMdira koI devI maMdira hovAnuM anumAna karela che. potAnI A mAnyatAno AdhAra ApatAM zrI kaMcanabhAIe jaNAvyuM che ke "maMdiranI aMda2 zaMkaranI jaLAghATInA koI nizAna nathI tema ziva nirmAlya pasAra karavAnuM koI sAdhana dekhAtuM nathI. maMdiranA deva-devIonA zilpamAM khAsa karIne devIone lagatAM zilpo vadhAre che. garbhagRhanI bahAra-aMdara ane chatanA kIcakomAM zrIkIcakonI saMkhyA vadhAre che. temaja chatamAM rAsamaMDaLI ane nRtyamaMDaLI che. temAM paNa badhI strIo ja batAvavAmAM AvelI che. garbhagRhamAM koI mUrti nathI saMbhava che ke, maMdira bhagna thayAM pachI temAMthI upADI levAI hoya, jo A maMdira zivanuM hoya to temA koI nizAna apazya hoya ja. "1 A maMdiramAM banne paDakhe ekeka jharUkhAbArI che. saLaMga pattharamAMthI kaMDArAyelI A bArAo Aje tUTI gaI che. sabhAmaMDapa, viziSTaghATanI be jharUkhAvALI saLaMga divAlathI baMdha karAyelo che. sabhAmaMDapanI vaccenA viziSTa evA cAra staMbho ane divAla sAthe jaDelA bIjA staMbhomAM AkAronI ekatAnatA sAcavI tene vividha suMdara zilpathI sajAvelA che. aMdaranA A zilpamAM keTalIka nRtya mUrtio tathA jaLalahara ke padmapuMjonuM zilpa suMdara che. maMdiranI chata aMdarathI caitya Dhabe banne bAjuthI traNa-traNa goLa kamAnothI upasAvIne goLAkAra ucakAvelI che, ane staMbho para siMha-mukhone kIcaka AkAro mUkI te upara chatane TakAvIne AdhAra apAyelo che. chatamAM rAsa maMDaLI ane pAMkhaDIe pAMkhaDI batAvI upasAvelA kamaLonuM zilpAMkana manohara che. maMdiranI bahAranA bhAgamAM dvAra para keTalIka bhavya pratimAo che. to bhoMyataLiethI zikhara sudhI maMdiranuM sthApatya zilpapracUra che. paMkajapuSpo, prANIo, suMdara aMgamaroDamAM lAvaNyavatI rUpasaMdarIo ane aneka prasanna devamUrtio dhasAI ane tUTI gaI hovA chatAM temAnI bhavyatA DokAyA vinA rahetI nathI. bhuja tAlukAnA kerA (kapila koTa)mAM paNa eka eka suMdara zilpasabhara bhagna maMdira UbhuM che. saMvata 1875nA dharatIkaMpe A maMdirane toDI pADyuM che. ahIMnA A zivAlayane lAkhezvaranA nAmathI oLakhavAmAM Ave che. zivAlayane rA'lAkhAe baMdhAvyuM hovAnuM manAya che. paNa sva.rAmasiMhajI rAThoDa ane zrIkaMcanabhAI chAyAnA mate maMdiranuM sthApatyaracanA maMdirane lAkhAnI pahelAnA samayakALamAM mUke che. zakya che ke rA'lAkhAe teno jirNodhdhAra karyo hoya, dharatIkaMpamAM maMdirano ghaNokharo bhAga jamInadosta thaI gayo paNa garbhAgAranA zikhara vagereno bhAga bacavA pAmyo che te tenA zilpa pathika 7 dIpotsavAMka-1998 0 13 For Private and Personal Use Only Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sthApatyanI utkRSTatAno khyAla Ape che. maMdiranI ghasAyelI ane kSINa thayelI AkRtiomAMthI paNa lAvaNya tarI Ave che. kerAnA A maMdiranA garbhAgAranA zikharanI pazcima ane dakSiNa ema be bAju hajI UbhI che. maMdiranuM zikhara UMcuM che. zikharane gothIka sthApatyanI rIte pIrAmIDa prakAranI DhaLatI chata banAvavAmAM AvI che. ahIMnI divAlomAM maithanazilpo paNa dekhAya che. suMdara deva-devIonA zilpo khUba ja AkarSaka che. aMjAranuM bhaDezvara athavA bhaTezvaranuM maMdira paNa dazamI-agyAramI sadInuM che. ahIM pUjA cAlu hoI tene bhagna maMdiranI vyAkhyAmAM mUkAya tema nathI paNa A maMdiranuM zilpa khUba suMdara che. koTAyakerA pachInI zilpanI kakSAmAM A maMdirane mUkavAmAM Ave che. maMdiranI yogya mAvajata jarUrI che nahIMtara te bhagna banI jaze ahIMnuM zilpa cAlukya kALanuM dekhAya che. pUrva kacchamAM bhacAu tAlukAnA kaMthakoTamAM be maMdiro bhagna dazAmAM UbhelAM che. ahIM zilpAMkana pramANamAM ochuM che chatAM tUTelA paDelA avazeSomAMthI paNa uccakakSAnI kArIgarI dekhAya che. eka maMdira jainonA covIsamAM tIrthakara mahAvIra svAmInuM che. A derAsaramAMthI maLela zilAlekha mujaba te vikrama saMvata 1340mAM baMdhAyuM che. A samaya jagaDuzAno che. kaMthakoTa upara bIju maMdira sUryamaMdira che. jemAM sUrya bhagavAnanI bhagna mUrti besADela che. A maMdirane chellA savAso varSathI sUrya maMdira tarIke ja oLakhavAmAM Ave che. paraMtu tenI garbhagRhanA dvAranI penalamAM sAta nunamUrtio kaMDArelI che. zrIkaMcanaprasAdabhAInA mate A maMdira paNa jaina maMdira ja che. vaLI ahIM kotarAyela lekhamAM paNa devanAgarI zabdomAM "jya, mahAprabhu devazrItriloke" e stuti vAraMvAra AvatI hoI A maMdira paNa koI tirthaMkaranuM ja hovAnuM anumAna karAya che. rApara tAlukAnA geDI gAme paNa zilpasamRdhdha bhagavAna lakSmInArAyaNanuM prAcIna maMdira AveluM che. A maMdira saMvata 1875nA dharatIkaMpamAM paDI gayeluM ane teno jirNodhdhAra saMvata 1897mAM thayelo. mULa zrIlakSmInArAyaNanI khaMDita pratimA maMdiranA cokamAM paDI che. ahIM prAcInakALamAM viSNunA dazAvatAra vALI sUryanI pUjA thatI hatI. atyAre tyAM caturbhuja viSNunI prAcIna khaMDita pratimA che. ahIM viSNunA dazAvatAravALI eka pratimA paDelI che. jenuM zilpa khuba ja suMdara che. jethI jaNAya che ke ahIM prathama sUrya ane pachI viSNunI pUjA thatI hatI. A sivAya kacchanA vAgaDa vistAranA khAMDeka ane mAkhela gAmomAM suMdara zilpa sabhara sUrya pratimAo nAnA ghara jevAM maMdiromAM besADela che. saMbhava che ke, agAu ahIM suMdara nAnA maMdiro nirmANa pAmyA haze. Ama samagra kacchamAM phelAyelAM suMdara zilpa sabhara bhagna maMdiro jotAM eka kALamAM kacchanI jAhojalAlI kevI haze tenI pratitI thAya che. IsAnI bIjI sadIthI kacchanI zilpakaLA khIlelI dekhAya che. uttara gujarAtanA maMdironI tulanAmAM kacchanA maMdiro vadhu zilpasabhara dekhAya che. kacchanA A prAcIna bhagna maMdiro tathA tenI pAse vera vikhera paDelA zilponuM jatana ane sAcavaNI samayasara karavI jarUrI che. jethI ApaNI bhAvI peDhI prAcIna zilya vArasAthI paricita thAya. saMdarbha : 1. rAThoDa, rAmasiMhajI ke. kacchanuM saMskRti darzana (I.sa.1959). 2. ArTakalcara enDa necarala hisTrI opha kaccha myujhiyama buleTIna naM.26) 1976-77 3. maMdironI pratyakSa mulAkAta. AbhAra : 1. sva.zrI kaMcanaprasAda ke. chAyA 2. kyureTara, zrI kaccha myujhIyama, bhUja. pathika dIpotsavAMka-1998 0 14 For Private and Personal Use Only Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir gujarAtamAM jaina maMdira nagaro - aDhiyA jayaMtilAla bI.* brAhmaNa saMpradAyanuM mukhyatama "dhArmikavAstu" "maMdira' nAme oLakhAya che. mUrti ane mUrtipUjAnAM khyAlo bhAratamAM ghaNA lAMbA samayathI astitvamAM hatAM, tenI pratIti ApaNane siMdhukhINanI saMskRtimAMthI maLelA mATI, paththara ane dhAtunA zilpo vaDe thAya che. bhAratamAM maMdira sthApatyanuM pUrNa vikasIta svarUpa sadInA utarArdhathI jovAmAM Ave che. maMdira judA judA vibhAgonuM baneluM hoya che. eka ja sthaLe, eka ja dharmane lagatAM ghaNA maMdirono samUha Avelo hoya tene "maMdiranagaro" (Temples City) tarIke oLakhavAmAM Ave che. gujarAtamAM jainonI vastI vipula pramANamAM che. tethI gujarAtanA zaheromAM gAmaDAmAM temanA ghaNA maMdiro jovA maLe che. solaMkIonA samRddha ane baLavAna rAjayanI chatrachAyAmAM jainonuM dhIme dhIme varcasva vadhavA mAMDyuM ane gujarAta-saurASTramAM asaMkhya jaina maMdiro dharmasthAnako astitvamAM AvyA. Abu, giranAra, zaitruMjaya, jayAM juo tyAM jaina dharmanuM prAbalya darzAvatA parvatanI zobhAmAM vRddhi kare evA saMkhyAbaMdha jaina maMdiro zobhAyamAna che. giranAra : giranAranA pagathiyAM caDI upara jatAM dariyAnI sapATIthI 3000 phUTa upara sauthI pahelAM koTano daravAjo Ave che. A koTamAM jaina derAsaro che. giranAranI A TUMkane neminAthanI TUMka tarIke oLakhavAmAM Ave che. AkhI TUMkane pharato koTa che. giranAranAM badhA derAsarono vahIvaTa amadAvAdanI zeTha kalyANajI ANaMdajInI peDhI zeTha devacaMda lakSmIcaMdanA nAme kare che. zrI neminAthajInI moTI TUMka giranAra upara jaina maMdiromAM jUnAmAM junuM neminAthanuM maMdira che. zrIkRSNanA bhAI ariSTanemi jainonA 22 mA tIrthakara gaNAya che. temano nivAsa tathA nirvANa te parvata para thayela hovAthI jaino A TaMkane neminAthanI TuMka (parvata) kahe che. "prabaMdha ciMtAmaNi" pramANe rA'kheMgArane jItI jUnAgaDha lIdhA pachI sidhdharAje saurASTranA daMDanAyaka tarIke nImelA sajjana mahetAe saurASTranI traNa varSanI badhI upaja kharcIne giranAra upara neminAthanA lAkaDAnAM maMdirane sthAne paththaranuM suMdara maMdira bAMdhyuM che. A derAsara vizALa tathA ramaNIya che. Ano raMgamaMDapa 41 1/2' pahoLo ane 44 1/2 lAMbo che. garbhagRhamAM zrIneminAtha bhagavAnanI manohara pratimA birAjamAna che. garbhagRhanI AjubAju pradakSiNA patha che. temAM tIrthakara devo yakSa-yakSiNIonI mUrti tathA sametazikhara, naMdIzvaradvIpa vagerene pratiSThita karavAmAM AvI che. AgaLa saMbhAvalI yukta vizALa maMDapa tathA tenA upara suzobhita vitAna che. A maMdira tenA nakzIkAma mATe prakhyAta che. staMbho uparanI nakzI maMdiranI zobhAmAM abhivRddhi kare che. giranAra upara vi.saM.1288nA vastupALa-tejapALanA aneka lekho jovA maLe che, tethI maMdirano jIrNodhdhAra temaNe karAvyo hoya tema jaNAya che. "vividhatIrthakalpa'mAM jaNAvyA pramANe A maMdirano sarvaprathama jIrNodhdhAra vi.saM. 609 mAM thayo hovAnuM noMdhAyela che. tyArapachI saM.1115mAM maMdirono jIrNodhdhAra thayAnuM maMdiranA staMbha paranA lekho paranI nakkI thAya che. vi.saM.1185mAM siddharAjanAM maMtrI sajjana zeThe kASThanA asala maMdiranA sthAne pASANanuM navuM maMdira baMdhAvyuM. sajajana zeTha (maMtrI) A navA pASANamaMdirane sidhdharAjanA pitA karNadevanA nAma parathI "karNa virATa" nAma ApyuM hatuM. e aMgeno eka lekha DaoN.kArjhine maLyo hato. jUnAgaDhanA rAjA rA mAMDalike maMdirano jIrNodhdhAra saM.1270* bI-21, prakAzanagara sosAyaTI, cAMdaloDiyA, amadAvAda-382481. pathika 1 dIpotsavAMka-1998 0 15 For Private and Personal Use Only Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1316nA samaya daramyAna karAvyo hato. te aMgeno paNa lekha maLyo che. tyArapachI A maMdirano jIrNoddhAra sonI samarasihe, 17mAM saikAmAM vardhamAna tathA I.sa.1932mAM narasI kezavajIe karAvyo hovAno zilAlekhanA purAvA maLe che. Ama maMdirano vAraMvAra jIrNodhdhAra-punarAvartanane kAraNe tenuM asala svarUpa nAza thayuM che. maMdiranI pharatI 84 derIo che. temAM tIrthakaro, yakSayakSiNInI mUrtio, sametazikhara, naMdIzvara dvIpa vagere mukhya che. mAnasaMga bhojarAjanI TUMka zrI neminAtha dAdAnI TUMkanI daravAjAnI sAme bhojarAjanI TUMka che. A maMdiramAM mULanAyaka zrI saMbhavanAtha bhagavAnanI mUrtinI sthApanA karavAmAM AvI che. maMdiranA cokamAM sUryakuMDa Avelo che. A kaMDa kaccha-mAMDavInA vIsA osavAla mAnasiMge baMdhAvela che. derAsarano jIrNodhdhAra mAnasaMge karAvelo hovAthI A TUMka temanA nAmathI prasiddha thaI che. meDaravazInI TUMka A maMdiramAM sahasrApharNA (so pheNavALA) prArthanAthajInI suMdara pratimA birAjamAna che. pradakSiNA pathamAM aSTapada parvatanI racanA che. A TUMkano jIrNoddhAra sidhdharAjanA maMtrI sajjane karAvyo hato. thANA devaLInA bhImA zeThe ahIM kuDa baMdhAvyo hato, ane aDhAra ratnano hAra prabhujIne dharyo hato. kumArapALa mahArAjanI TUMka kalikAla sarvajJa zrI hemacaMdrasUrijI mahArAjanAM upadezathI zrI kumArapALe I.sa.1444 mAM ahIM bhavya maMdiro baMdhAvyA hatA. giranAra parvata upara paNa teoe bhavya maMdira baMdhAvyuM hatuM. vastupAla tejapAlanI TUMka gujarAtanA mahAmAtya vastupAla tejapAla baMdhuonuM nAma jaina zAsanamAM amara banI gayuM che. temaNe TUMka baMdhAvI che. A TUMkamAM traNa derAsaro che. mULanAyaka zrI zAmaLA pArzvanAthajInI bhavya mUrti che. kumArapALe A maMdira saM.1288mAM baMdhAvyuM hatuM. tenI asala pratimA AdizvaranI che. bhagavAna RSabhadevanI paNa pratimA hatI. hAlanI pratimAnI mUrtipadano lekha saM.1305no che. maMdiranI kotaraNI suMdara ane manoramya che. maMdiramAM pILo Arasa tathA saLInA paththaro vaparAyA che. maMdirano raMgamaMDapa 29' pahoLo ane 53' UMco che. A TUMkamAM vastupAla tathA tejapAlanAM jIvanane lagatI tathA temanA dhArmika kAryo temaja kuTuMba vagerenI mAhitIne lagato zilAlekha aMkita thayelo che. A TUMka khAsa darzanIya che. be bAjue samavasaraNa tathA meru parvatanI Arasa upara racanA che. saMprati mahArAjanI TUMka mauryavaMzI azokanAM pautra magadha samrATa priyadarzI zrI saMpatti mahArAjAe savAlAkha jinamaMdiro baMdhAvelA che tevI eka anuzruti che. temaNe giranAra para bhavya jaina maMdiro baMdhAvyA che. A maMdira suMdara tathA prAcIna che. maMdiramAM zrI neminAtha bhagavAnanI zyAmavarNI bhavya pratimA che. A uparAMta bIjI 23 pratimAo che. aMbAjInI TUMka aMbAjInA maMdiranA kamADa (daravAjA) jaina derAsaranA kArakhAnA taraphathI karavAmAM AvyAno ullekha che. A maMdira saMprati e baMdhAvela hovAnI mAnyatA che. A devI bhagavAna neminAthanA zAsananA adhiSThApikA che. ahIMzrI bhagavAna neminAthajInI pAdukA che. tathA pAMcamI TUMka upara neminAtha bhagavAnanA prathama gaNadhara varadatta ahIM padhAryA che. jenA parathI dattAtrayI tarIke A sthAna prasiddha thayuM che. A tIrthono vahIvaTa hAla ANaMdajI kalyANajInI peDhI kare che. pathika 0 dIpotsavAMka-1998 0 16 For Private and Personal Use Only Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zetruMjaya A sthaLa maMdironuM zahera ja hovAnI mAnyatA che. pAlItANA gAmanI zetruMjaya TekarI upara jatAM vizALa vAva ane kuMDo che. taLeTImAM javA mATe pahoLA sarasa pagathiyAM che, ane pagathiyAnI banne bAjue paththaranA be hAthI UbhA che. ahIMthI AgaLa caDAvamAM vacce ane upara ghaNe sthaLe garIba zrAvakoe tIrthakaronI pAdukA upara UbhI karelI derIo che. pAdukAnI AsapAsa lekha kotarelA che. caDAvamAM vacce yAtrALuo mATe vizrAma sthAno ane parabanI sagavaDa che. temaja zetruMjayanA DuMgarano caDAva sIdho che paNa pagathiyAM eTalAM sArA che ke yAtrALuo vagara zrame caDI zake che. chatAM vRdhdho, nabaLAo ane zrImaMto mATe DoLIo maLe che. vimalavasahInI TUMka uttara-pUrva taraphanA daravAjethI dAkhala thaI jamaNI taraphanA da2vAjAmAMthI vimalavasahI TUMkamAM pesatAM ja jamaNA hAthe upara narasI kezavajI nAyakanuM I.sa.1862mAM baMdhAyeluM maMdira dekhAya che. AkhuMya maMdira vizALa ane sapheda che, te maMdira be majalAnuM che. uparanA majale derIonI vacce paMcatIrthI prabhujI birAjamAna che. A cothA tIrthaMkaranuM maMdira che temAM lagabhaga 50 mUrtio che. ahIM aMdaranA daravAjAmAM pazcima tarapha pAMca maMdiraoN che, temAMnuM paheluM RSabhanAthanI mAtA marUdevInuM che. temAM Arasa pahANanA hAthI upara marUdevInI mUrti dekhAya che. bIjuM I.sa.1848mAM muMbaImAM narasI zeThe chaThThA tIrthaMkara padmaprabhu mATe baMdhAveluM che. A maMdiramAM padmaprabhunI ane bIjA tIrthaMkaronI 23 mUrtio ArasapahANanI ane sAta dhAtunI che, ane maMDapamAM be cakranI ane traNa zeTha-zeThANInI che. zrI Adizvara bhagavAnanuM derAsara : Adizvara bhagavAnanuM maMdira bhavya vizALa tathA ramaNIya che. A maMdira mULa vikramarAjAe baMdhAvyuM hatuM. hAlanuM maMdi2to savA somajIe I.sa.1918mAM bAMdheluM che. te mujabano eka lekha kotarelo che. 2' UMcI pIThikA upara UbheluM A maMdira 57' pahoLuM ane 67' lAMbu che. Akhu maMdira be co.mITaramAM vibhakta che. temAM corasa raMgamaMDapa che. pagathiyAM caDatAM aMdarathI 31' co.phUTano aMtarAla Ave che. A aMtarAla upara 12 thAMbhalAo upara rAkhelo ghummaTa che. temaja A aMtarAlane maMDapamAM UghaDatAM dvAra che. ane sAmeja garbhagRhanuM dvAra che, A maMdiranI kaLA mATe eka bAbata noMdhanIya che ke garbhagRhanA staMbho ane aMtarAlanA staMbho vaccenA aMtaro eka ja mApanAM che. garbhagRha upa2 96' UMcI tridala chatrayaSTi che. garbhagRhamAM zuddha ArasapahANanuM 12'"co.phUTa UMcu siMhAsana che. A siMhAsananI cArebAju upara khUba zilpakAma kareluM che. siMhAsana upara judI judI cAra dizAmAM mukha rAkhIne beThelI avasthAmAM AdinAtha bhagavAnanI cAra mUrtio che. A mUrtio vizALakAya siMhAsanathI 10' 11" jeTalI UMcI ane padmAsana avasthAmAM beThelI che. jaina mUrtionI bhramara chAtI upara, khabhA upara ane goThaNa upara sonAnA patarA maDhelA hoya che. ane mAthA upara mukuMTa hoya che. garbhagRhanAM ane aMtarAlanA gokhalAomAM nAnI moTI ArasapahANanI pratimAo che. AmAM zeTha ane zeThANInI paNa eka sthaLe pratimA che. chatra uparanI kArIgarI suMdara che. motIzAha zeThanI TUMka kuMtAsaranI moTI khINa lAkhonA kharce purAvIne e sthAne devavimAna jevI suMdara TuMka dAnavIra motIzA zeThe baMdhAvI che. A TuMkanI vacce traNa majalAnuM ramaNIya tathA alaukika tathA sauMdaryayukta jinamaMdira AveluM che. A maMdiranI AjubAju 16 maMdiro dharma prabhAvaka zreSThIvaryoe baMdhAvyA hatAM. te uparAMta A maMjuramAM motIzA zeThanA putra khemacaMdabhAIe zrI RSabhadeva prabhu Adi bhagavaMtonI pratimA sthApita karelI che. A TUMkamAM ekaMdare 16 derAsaro ane 125 lagabhaga pathika 7 dIpotsavAM -1994 0 17 For Private and Personal Use Only Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir derIo che. mULa derAsara traNa majalAnuM che ane traNeya majalA upara prabhujInI pratimA birAjamAna che. zeTha bAlAbhAInI TUMka H bhAvanagara nivAsI zeTha dIpacaMda kalyANajI (bAlAbhAI) e TUMka baMdhAvI che. mUlanAyaka zrI Adizvara bhagavAna che. puMDarIkajInuM derAsara che. AsapAsa cAra derAsaro che. A maMdiramAM 32 paththaranI, be dhAtunI eka cakrasidhdhi, be paMcatIrtha ane navagRhanuM patra ane raMgamaMDapamAM 24 tIrthaMkaronI mUrtio che. dvAra AgaLa cakrezvarI mAtA ane gomukha yakSanI mUrti che. zrI AdizvarajInuM (adabadajI) maMdira : AkhAye girIrAja upara A mUrti adbhuta che. A pratimA 18' UMcI che. beThelA ghATamAM eka DhIMcaNathI bIjI DhIMcaNa 14"' pahoLA che. A mUrti pahADanA paththaramAMthI kotarIne ahIM sthApita karavAmAM AvI che. A sthAna parathI dAdAnI TUMkanA badhA ja maMdironuM naisargika darzana thAya che. A bAjuthI ahIMnA jina maMdirone jotAM kSaNabhara thaI jAya che ke kharekhara bhakti tathA zraddhA mAnavane paNa daivI baLa samarpe che ke jenA yoge AvAM suMdara jinamaMdirone pahADa-parvatanI Toca upara UbhA karI zakAya. kumArapALanuM maMdira : bahAranA cokamAM kumArapAlanuM maMdira che. e vadhAre UMcuM che. maMdiranI jhINI kotaraNIvALA pILA paththaranA bArazAkha ane RSabhanAthanI mUrti uparanuM AsamAnI ArasanuM chatra suMdara che. premacaMda modInI TUMka : AdizvarabhagavAna birAjamAna che. A TUMkamAM sAta maMdiro ane lagabhaga 50-52 derIo che. derANIjeThANInA gokhalA suMdara kotaraNIvALA che. A kuMDanI bahAra eka kuMDa che. hemAbhAInI TUMka H A TUMka upara ajitanAtha bhagavAna birAjamAna che. nagarazeTha hemAbhAInA nAma u52thI banelI che. zeThANI ujabAInI naMdIzvara dvipanI TUMka H ahIM 57 caumukhanI derI nakazIdAra paththaranI jALIvALI baMdhAvavAmAM AvI che, naMdIzvara dvIpanI racanA AmAM karelI che. bIjA be derAsaronI paNa sthApanA A TUMkamAM karavAmAM AvI che. zeTha kezavajI nAyakanI TUMka H kaccha nivAsI kezavajIe A maMdira temaja derIo baMdhAvI che. maMdiramAM zrI abhinaMdana svAmIjI birAjamAna che. A TUMkanI bahAra je kuMDa che te "vallabhakuMDa" tarIke oLakhAya che. tene zeTha narasI kezavajInA mahetAjI vallabha mATe baMdhAvavAmAM Avyo hato. A rIte zetruMjaya girIrAja para saMkhyAbaMdha jaina maMdiro patharAyelA che. A parvata paranI TUMkamAM badhA maLIne kula 106 maMdiro ane 761 derIo che. delavADAnA jaina maMdiro : pazcima hiMdanA sthApatyanA uttamottama namUnArUpa che. AbunA maMdirone dharmapremathI gujarAtanAM poravADamaMtrIoe baMdhAvyA che. A maMtrIoe puSkaLa dhana kharca karIne banAvyA che, ane e samaye gujarAtanI Arthika samRddhine kAraNe A maMtrIo UMcA durgama parvata upara maMdira baMdhAvI zakayA che. pathika 7 dIpotsavAMka-1998 7 18 For Private and Personal Use Only Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vimalavasahinuM maMdira : bhImadevanA maMtrI vimalazAhe i.sa.1062mAM baMdhAvyuM che, ema maMdiranA lekha parathI lAge che. A maMtrIzvare sattA tathA dravyanA baLathI potAne joItI jagyA para patharAI rahe eTalA TaMkAo (sikkAo) ApI jamIna kharIdI lIdhI ane pachI te upara aDhaLaka dravya kharcI AdinAthanuM maMdira baMdhAvyuM ane AdinAtha prabhunI aDhArabhAra pitaLanI moTI pratimA ghaDAvI. A maMdira tenA aNIzuddha nakazIkAmathI prekSakone vicAramAM garakAva karI de che. A maMdiramAM vacce mukhya maMdira ane AjubAju nAnI derIo che. maMdiranA mukhya praveza dvAra AgaLa maMDapa che. A maMDapanI AgaLa cha staMbho vALo eka laMbacorasa oraDo che. jemAM vimalazAha potAnA kuTuMbane maMdira tarapha laI jAya che. sAmAnya rIte maMdira aMdarathI bahu ja suzobhita ane kArIgarIthI bharapUra chatAM bahArathI taddana sAdA che. maMDapanI aMdaranI sapheda AsarapahANa paranI nakazI manoramya ane suMdara che. ghummaTa ane thAMbhalA paranuM nakazIkAma AMkhane AMjI de tevuM che. temaja vela, phUla, paurANika devadevIonI kathA temaja vRkSa, phUlanI bhAtonuM Alekhana kareluM che. vastupALa-tejapALanA maMdiro : vastupALa-tejapALa paNa poravADa vaMzanA jaino ane gujarAtanA rAjA vIradhavalanA maMtrIo hatA. A maMtrIonI kIrtI yazapatAkA ghaNA jaina dharmanA vidvAnoe prasarAvI che. A banne bhAIoe bahoLA pramANamAM maMdiro baMdhAvIne jainadharmamAM potAnuM AgavuM sthAna prApta karela che. Ajeya paNa Abu, giranAra temaja zetruMjaya parvata uparanA maMdiro tenI dhArmikatA tathA kaLA pratyenI abhirucinI sAkSI pUratA pratyakSa rIte ApaNane dRSTimAna thAya che. A rIte Abu upara maMdira baMdhAvavAno vicAra ane preraNA ApanAra tejapAlanI sarasvatIrUpa patnI anupamAdevInuM sthAna anokhuM ane noMdhanIya che. jyAre Abu upara maMdira baMdhAvavAno vicAra udbhavyo tyAre temaNe neminAtha bhagavAnanuM maMdira baMdhAvavAnuM nakkI karyuM. vastupALe uttama paththaranI mUrti taiyAra karAvIne tenI sthApanA karAvI, A samagra maMdiranA bAMdhakAmanA suMdara AyojananA preraNArUpa strI che. A maMdiranI suMdara rocaka ane manohara evI suMdara zilpa, kotaraNI, paththaranI goThavaNI samagra vizvamAM adbhuta, ajoDa ane benamUna che. zrI neminAtha bhagavAna birAjamAna vastupALanA svargIya moTAbhAI luNaginA nAma parathI A maMdira 'luliNavasahi' tarIke oLakhAya che. maMdiranA raMgamaMDapamAM ArasanI kotaraNIvALA kalAtmaka be gokhalA che. te baMne gokhalAo '"derANI-jeThANI"nA nAme Ajeya pracalita che. maMdiranI pradakSiNA pathamAM jamaNI tarapha divAlanA patthara para eka vihAranuM uttama dRzya che. luNavasahi maMdiranA sarjana samagra kArIgaronI kArIgarI bhArobhAra samAyelI che. kRSNanA jIvananA keTalAMka prasaMgo, neminAthanA jIvananA keTalAMka cunaMdA dRzyo temaja tIrthaMkara devonA kalyANo vagerenuM Alekhana anokhI rIte karavAmAM AveluM che. A maMdiramAM kula 48 derIo, 146 guMbajo temaja 93 nakazIvALA staMbho che. A uparAMta maMdiranI sAmenI azvazALAmAM vastupAlanA-tejapAlanA kuTuMbIonI tathA temanA AcAryanI mUrtinuM Alekhana karavAmAM AveluM che. A be maMdironI pAse "bhImA zAha"nuM maMdira che. zrI Adizvara bhagavAna mUlanAyaka che. temaja pArzvanAthajI bhagavAnanuM maMdira paNa che. ane mahAvIra svAmInuM maMdira paNa che. kuMbhArIyAjI : aMbAjI thaI kuMbhArIyAjI javAya che. vimalazA maMtrI dvArA baMdhAvavAmAM Avela kula pAMca maMdiro e zilpa sthApatyanI tathA kotaraNInI dRSTie anupama ane ajoDa che. neminAtha bhagavAnanuM maMdira traNa mALanuM ane staMbho ane guMbajovALuM kotaraNIvALuM maMdira suMdara tathA manoramya che. zrI mahAvIra svAmInuM maMdira suMdara tathA majabUta ArasapahANamAMthI banAveluM, tIrthakaranA samaya saralAnA dazyonA dekhAvo, bAhubalInuM yuddha vagere dazyothI Alekhita A maMdira hRdayagama ane raLiyAmaNuM baneluM che. A maMdirane pharatI 25 derIo che. zrI zAMtinAtha bhagavAnanuM derAsara AkAramAM vizALa, pathika 7 dIpotsavAMka-1998 7 19 * For Private and Personal Use Only Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org aneka vidha citrAvalIo, kamAno, toraNo ghummaTanA AkArothI zobhAyamAna che. zrI saMbhavanAtha bhagavAnanuM derAsara darzanIya che. tAraMgAjI : koTi koTi jainonA bhavabaMdhano kApanAra evA A sthAnane kumArapALe ahIMnA maMdiramAM jaina pratimAnI sthApanA karI. IDaranA rAjA puMjAjInA Azrita ane vaccharAja saMghavInA putra goviMda saMghavIe paMdaramA saikAmAM teno pharIthI jIrNodhdhAra karyo ane hAlanI je pratimA che tenI sthApanA karI hatI tema manAya che. A maMdira atyaMta sAdu ane saraLa hovA chatAM vizALa evuM pUrvAbhimukha AveluM che. dasa aSTarkolaDIya staMbho para TekavelA garbhagRhanI sanmukhe vividha staMbho upara maMdirano mukhya ghummaTa bAMdhavAmAM Avela che. raMgamaMDapanI AgaLa utara-dakSiNa ane pUrva bAjue staMbho para TekavelI ozarIo AvelI che. garbhagRhane suMdara kotaraNIvALA jALIovALA daravAjAo che. pAvAgaDhanA jaina maMdira nagaro : - Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pAvAgaDhanA jaina maMdiro vividha samUhomAM vaheMcAyelA jovA maLe che. bAvana jInAlayano samUha A maMdira samUha navalakhI maMdira tarIke paNa oLakhAya che. - mAtAjInA maMdire Avela caMdraprabhu ane pArzvanAthanA maMdiro. pArzvanAtha ane tenI AjubAjunA maMdiro. A maMdironI racanA tathA samaya vizenI cokkasa mAhitI aMge vidvAnomAM matabheda pravarte che. arthAt koI vaijJAnika prakAranI mAhitI upalabdha nathI. A badhA maMdiro caudamA-ane paMdaramA saikAmAM baMdhAyA hovAnI mAnyatA che. bAvana derI, navalakhI maMdira ahIMnA maMdira samUhonA mukhya traNa maMdiro che. temanuM kada vizALa che. A maMdira suMdara mUrtio zilpothI aMkita karelA jovA maLe che. caMdra prabhu ane pArzvanAthanA be nAnA maMdiro : 13 mI 14 mI sadImAM baMdhAyA hovAnI mAnyatA che. AmAM pArzvanAtha bhagavAnanuM maMdira prAcInatama che. bhAratamAM brAhmaNadharmamAM hiMsA ane aTapaTI vaidika vidhividhAnane kAraNe tenI paDatI thatAM tenA pratyAghAtarUpe jaina dharmano udbhava thayo. mukhyatve satya ahiMsA, asteya, aparigraha ane brahmacarya pAMca aNuvratanA sidhdhAMta upara jaina dharmano phelAvo thayo che. tIrthaMkaranI mUrtipUjAnI zarUAta thaI ane jainoe zrImaMta hovAthI temaNe potAnI Arthika saMpattino sadupayoga karIne potAnI AjivikAnI amuka mUDIno upayoga maMdira nirmANamAM karyo ane parvatonI Toca upara maMdiro derAsaro vagerenI sthApanA karI. jainomAM UMcA parvato upara temaja durgama sthaLe maMdira bAMdhavAnI pAchaLa eka dIrghadRSTi samAyelI hatI. A badhA ja maMdiro tathA derAsaronA navanirmANathI mAMDIne saMrakSaNa sudhInA tamAma prayatno ANaMdajI kalyANajInI peDhI kArya bajAvI rahI che. pathika 7 dIpotsavAMka-1998 20 For Private and Personal Use Only Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir gujarAtanAM maMdiro - gAyatrI yu. mahetA. viSNudharmottara purANa noMdhe che ke satyayugamAM manuSyo devone pratyakSa naivedya ApI zakatA. paraMtu tretA ane dvApara yugamAM pratyakSa naivedya levAnI ane ApavAnI zakti kAMIka ochI thaI gaI ane kaliyugamAM te sarvathA baMdha thaI gaI. pariNAme devone naivedya vagere ApavAne mATe manaSyone pratimA banAvavAnI jarUra UbhI thaI ane pratimAnI pratiSThA 2 maMdironI AvazyakatA jaNAI judA-judA devA mATe judA-judA prakAranA maMdiro thayA. A lekhamAM ApaNe gujarAtanA maMdiro vize joIzuM. racanAnI daSTie gujarAtanA maMdira sthApatyanI be paraMparA jovAmAM Ave che. 1. pUrva caulukya zailInA maMdiro 2. caulukya zailInA maMdiro 1. pUrva caulukya zailInAM maMdiro A paraMparA I.sa.nI pAMcamI sadImAM saurASTramAM baraDAnA DuMgaramAM baMdhAyelA gopanA maMdirathI zarU thAya che. saurASTramAM prAcIna sthApatyomAnuM A eka che. gujarAtamAM baMdhAyelA devAlayomAM sahuthI jUnuM upalabdha A devAlaya gaNAya che. A paraMparA lagabhaga 10mI sadInA aMta sudhI pravartatI jovA maLe che. A paraMparAnuM khUba ja vikasIta svarUpa sAbarakAMThAnA roDAnA maMdira samUhamAM jovA maLe che. saurASTramAM A zailInAM bIjA maMdiro Thera-Thera AvelA che. jemAM kadavAranuM varAha maMdira, sUtrApADA ane vizAvADAnA sUryamaMdiro, kindarakheDA vagere sthaLonA sUryamaMdiro, bIlezvara, naMdIzvara, porabaMdara, rANAvAva, zrInagara vagere sthaLoe paNa pUrva caulukyazailInA maMdiro jovA maLe che. A maMdiranA zikharo toDApaddhatie bAMdhelA che. nIcethI upara jatA krame-kame ochI laMbAI-pahoLAI dharAvatA samatala tharo vaDe tenu zikhara baneluM hoya che. AvA samatala tharonI saMkhyA traNa, cAra, pAMca, cha, sAta ke tenAthI vadhu hoya che. A tharone cArebAjuthI caityagavAkSa suzobhano vaDe alaMkRta karavAmAM Ave che. gavAkSanA polANamAM mukhAkRti ane kyAreka mUrti mUkIne vadhu AkarSaka banAvavAmAM Ave che. alaMkaraNamAM kyAreka samagra zikharanI nAnI pratikRtiono upayoga karavAmAM Ave che. gopanA maMdiranA zikharamAM caityagavAkSanA polANamAM mUrtio mUkelI che. tenA zikharamAM traNa samatala thayo che. A prakAranA zikharovALA maMdiro chAgha prAsAdo tarIke oLakhAya che. keTalAka tene zuSThAkAra ghATanI zikhara zailI tarIke paNa oLakhAve che. 2. caulukyazailInA maMdiro : gujarAtanA maMdira sthApatyanI bIjI paraMparA caulukyazailInA maMdira tarIke oLakhAya che. A bIjI paraMparAnA maMdiro prathama paraMparAnA chAgha prAsAdathI moTebhAge judA paDIne rekhAnvita zikhara zailIne anusare che. 10mI sadInA prAraMbhathI 13mI sadInA aMta sudhImAM baMdhAyelA A samayanA maMdiromAM kramika vikAsa jovA maLe che. gujarAtanA maMdira sthApatya zailInA uttama kalAtmaka udAharaNo A tabakkAnA maMdiromAM jovA maLe che. samayanI dRSTie gujarAtanAM caulukya zailInAM maMdiro nIce pramANe vaheMcI zakAya. dasamI sadInAM maMdiro suNakanuM nIlakaMTha mahAdevanuM maMdira, delavADAnuM bilojI mAtAnuM maMdira, kasarAnuM trikurAcaLanuM maMdira vagere zailInA maMdiro 10mI sadInAM che. A maMdiro garbhagRha, maMDapa tathA zRMgAracokInA banelA che. pathika 1 dIpotsavAMka-1998 0 21 For Private and Personal Use Only Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ' ' , " : " agiyAramI sadInAM maMdiro ghumalI ane sejakapuranA navalakhA maMdiro, moDherAnuM sUryamaMdira, AbunuM vimalavasahInuM maMdira vagere maMdiro agiyAramI sadInA che. . bAramI sadInAM maMdiro A siddhapurano rUdramALa tathA kumArapALanA samayanuM saurASTranA prabhAsapATaNamAM AveluM suvikhyAta somanAthanuM maMdira. bAramI sadInuM che. kumArapALanA samayanAM maMdiranA avazeSo hAla sthAnika myujhiyamamAM surakSita rAkhavAmAM, Avyo che. teramI sadInAM maMdiro AbunuM tejapAlanuM luNavasaddhinuM maMdira ane DabhoInA killAmAM Avela kAlIkAmAtAnuM maMdira noMdhapAtra che. suNakanuM nIlakaMTha mahAdevanuM maMdira pUrvAbhimukha che. A maMdira garbhagRha, sabhAmaMDapa ane zRMgAracokIonuM baneluM che. zikharanI dareka bAjue uruzRMgonI racanA che. ghummaTanI madhyanI padmazIlA uttama kotaraNIvALI che. mUrti zilponA nAnA maMdironI pUrNakRti gaNAya che. sejakapuranA navalakhA maMdiranuM garbhadvAra maMDapa paranI savarNa ane garbhagRha paranuM zikhara khaMDita thayA che. dhummaTamAM nAnA kadanA bAra zilpo che. gujarAtanA maMdira sthApatyano Adarza 11mI sadImAM baMdhAyela moDherAnuM sUryamaMdira pUro pADe che. A maMdira spaSTa rIte be vibhAgamAM vaheMcAyeluM che. garbhagRha ane tenI sAthe joDAyelo guDhamaMDapa AgaLanA vibhAgathI alaga paDIne Ubhelo sabhAmaMDapa, hAla rAmakuMDa tarIke oLakhAya che. garbhagRha ane gUDhamaMDapa sAthe joDAyelA che. gUDhamaMDapanI pUrvadizAmAM AvelI che. gUDhamaMDapanI divAlonA bhAgamAM havAujAsa Ave che. garbhagRha samacorasa che. garbhagRhanA pravezadvAra upara sUrya, gAMdharvo, apsarAo, pallava patro vagere aneka suzobhana kotarelA che. pIDa ane maMDovaranA bhAge aneka tharothI aMlakRta karelA che. maMDovaranI jaMghAmAM moTA kadanI mUrtio AvelI che. gUDhamaMDapanI divAlo temaja pradakSiNApathanI divAlo para bAra AdityanA svarUpo kotaryA che. garbhagRhamAM sUryamUrti hayAta nathI. garbhagRhanI uparanA zikhara ane gUDhamaMDapanI chata naSTa thayelA che. baMne maMDapanA staMbho, toraNo, pATaDA, chata vagere aneka prakAranI suMdara kotaraNIthI alaMkRta karelA che. sAdA retiyA paththaramAM paNa ArasanA jevuM bArIka ane saphAIdAra kotarakAma e ahIMnA zilponI viziSTatA che. je gujarAtabharamAM kyAMya jovA maLatI nathI. sabhAmaMDapanI pUrve kIrtitoraNanA be staMbho UbhA che. A staMbhone aDIne kuMDamAM utaravAno paDathAra karelo che. AvA ja toraNanA avazeSo uttara-pazcima khUNAmAM thoDe dUra UbhA che. kuMDa laMbacorasa ghATano che. tenA pagathiyA utaratA vacce nAnI nAnI derIo che. jemAM vividha zilpo che. siddhapuramAM siddharAje baMdhAvelo rudramALa avazeSa rUpe Ubho che. mULamAM te garbhagRha, pradakSiNApatha, gUDhamaMDapa ane cokIo vaDe baneluM maMdira haze ema tenA avazeSo uparathI jaNAya che. A atizaya vizALa evuM traNa majalAnuM bhavya maMdira haze ema jaNAya che. maMdiranI sAme naMdImaMDapa hovAnuM jaNAya che. maMdiranI cotarapha agiyAra devakulikA hovAnuM jANavA maLe che. maMdiranI cAreka devakulikAonuM jummA masjidamAM rUpAMtara thaI gayeluM che. pUrvanI zRMgA cikonI baMne bAjue kIrtitoraNa sArI avasthAmAM jaLavAyuM hatuM. temAMthI hAlamAtra uttaranuM toraNa ja AbAda che. tAraMgAnuM ajitanAtha maMdira garbhagRhanI bAjue sAduM che paraMtu pradakSiNA pathamAM paDatI enI bahAranI divAlo vibhUSita che. tenA gUDhamaMDapanI staMbha yojanA prazaMsanIya che. gUDhamaMDapamAM bAvIsa taMbho che. gUDhamaMDapa para bhAre kadanI savarNA che. jayAre zRMgAra cokIo para samatala chata che. garbhagRhanA pradakSiNA pathamAM jharUkhAonI racanA che. maMdiranI zilpa samRddhi uttama koTinI che. pITha, maMDovara, vedikA vagere aMgo vividha zilpothI vibhUSita che. pathika 0 dIpotsavAMka-1998 0 22 For Private and Personal Use Only Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir somanAtha maMdirano anekavAra jIrNoddhAra thayo che. I.sa.1025mAM mahaMmada gajhanavInA hAthe A maMdirano nAza thayo hato. e pachI bhImadeva 1lA e tyAM paththaranuM navu hiMahovyuM. jhumArapALanA samayamAM teno punarUddhAra thayo. , pachI 1299mAM allAudInakhalajInI senAe te toDyuM hatuM. I.sa.1950mAM A maMdiranA garbhagRha, ane maMDapanuM khodakAma thayuM hatuM. e dvArA A maMdiranA ItihAsa vize ghaNI mAhitI maLI hatI. kumArapALanA agAunA maMdira vize paNa jANavA maLyuM. kumArapALanA samayanA abhilekho dvArA jANavA maLe che ke maMdira nRtyazALA, raMgamaMDapa, rasoIdhara, kIrtitoraNa vagere aMgo sAthe joDAyeluM hatuM. maMdiranI cItarapha prAMgaNa ane ene pharato koTa hato. kumArapAlanA samayanA maMdiramAM keTalAka sudhArA-vadhArA thayA hatA. pradekSiNA pathama ane gUDhamaMDapamAM jharUkhAo racavAmAM AvyA. A samayanA - maMdiranA staMbho moTerAnA sUryamaMdiranA staMbhone maLatA Ave che." . kuMbhAriyAmAM pAMca jaina maMdirono samUha che. emAM saMbhavanAtha maMdira sivAyanA bAkInA cAra maMdiro neminAtha, mahAvIra, zAMtInAtha ena pArzvanAthanA maMdira 24 jinAlaya prakAranA che, neminAthanuM maMdira ahIM sauthI moTuM ane vizALa maMdira che. tenuM zikhara tAraMgAnA maMdiranA zikhanuM maLatuM Ave che. tenA staMbho ane vitAnuM zilpakAma AbunA maMdira sAthe sAmya dharAve che. !: ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ' . . ' ' , , , } } A samayanA khUba ja prasiddha maMdiro Abu para AvelA delavADAnA maMdira che. AvA vimalavasahI ane lavasahI noMdhapAtra che. bhImadeva 1lA nA maMtrIe baMdhAveluM vimalavasahIM maMdira garbhagRha aMtarAla gaDhamaMDapa, navacokI. raMgamaMDapa, maMdirane pharatI bAvana devakulikAone toraNanuM baneluM che. emAM kula 121 saMbho che. jemAnAM 37 staMbho suMdara kotaraNIvALA che. A maMdiramAM judA-judA samaye navA umeraNo ke pheraphAro thatA rahyA che. garbhagRhamAM nAyaka RSabhadevanI pratimA cheH A maMdiranI zilpa samRddhi tenA mUrti zilpomAM najare paDe che. saMdarinA staMbha pramANa AkRti : ane kaMDArakAmanI dRSTie prazaMsanIya che. tenA pitAno zilpakAmanI daSTie UMcI kroTinAM che. : h; ' , '; vimalavasahInI pAse tejapAle baMdhAveluM neminAthanuM maMdira luNavasatInA nAme jANItuM che. enI yojanA ane kArIgarI vimalavasahIne maLatI che. vimalavasahI karatA kadamAM saheja moTuM chegUDhamakyanA mukhya pravezanI bahAra navacokInI divAlothI baMne bAjue eka-eka suMdara kotaraNIvALA be moTA gavA cheH 5..3+ ha = $k % che : - A baMne maMdironI divAla, tharo, staMbho, maMDapI, toraNo, chato vagerenA phularvela, buTTa"vagere AkRtio tathA keTalAka prasaMgo bArIkAIthI kotarelA che. A - 3 | * * * * * * 1:. " , ; ' , ' - 1 : ka giranAranuM neminAthanuM maMdira A samayanuM mahatvanuM 72 jinAlaya che. mULa lAkaDAnA A maMdiranuM siddharAjanA maMtrI ajajane paththaramAM rUpAMtara karyuM hatuM. te vizALa jagatI para AveluM che. te garbhagRha, pradakSiNApatha, aMtarAla, gUDhamaMDapa, raMgamaMDapa, devakulikAonuM baneluM che. garbhagRhamAM pASANanI neminAthanI mUrti sthApita karelI che. pradakSiNApathamAM traNeya bAjue jharUkhAonI racanA che. A maMdiranuM saMpUrNa navanirmANa thayuM hovAthI enI asala zilya samRddhi khUba ' ja ochI sacavAI che. . Ama ApaNA gujarAtanA maMdira sthApatyano ApaNo vAraso atyaMta bhavya ane suMdara che. * * * * * . . . ! ' * * che. je parisaMvAda-1998023 For Private and Personal Use Only Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir jasApara-jIvApara : kSatrapa vasAhata - hasamukhabhAI vyAsa gujarAtamAM ane vizeSa to saurASTramAM maLatA prAcInatama likhita purAvA tarIke niHzaMka maurya samrATa azokanA giranAra zilAlekhane ja gaNI zakAya. prastuta zilAlekha azoka, kSatrapa rudradAmA (I.sa.150) ane skandagupta (i.sa.4557) ema trividha zAsakono lagabhaga 700(sAtaso) varSano ItihAsa vyakta kare che, paraMtu samagra rAjavaMzano prathama saLaMga abhilekhIya ItihAsa to gujarAta-saurASTramAM maLato kSatrapavaMza (I.sa.23 thI 395 I.sa.)no che. lagabhaga poNA cAraso varSa jeTalA samaya daramyAna A vaMzanA vibhinna kSatrapa-mahAkSatrapo (rAjA-mahArAjA ?) e karela zAsana daramyAnanA maLatAM cAMdInA vipula sikkAo ane lagabhaga tamAma zAsakonA zilAlekhomAM aMkita nAma-mitinA AdhAre A vaMzano eka saLaMga kramabadhdha itihAsa taiyAra thaI zakyo che. zaka-kSatrapo bahArathI AvyA hovAnuM sAbita thaI cUkyuM che. A vaMzanA nAnI-moTI vasAhato (saralamehesa) saurASTramAM aneka sthaLe maLe che-maLela che. have samagra carcA saurASTranA saMdarbhamAM ja raheze. paraMtu gujarAta sarakAranA ane kendrIya) purAtatva khAtAe harappana samayanI mahattva ApatA ane ekAda apavAda (dA.ta.amarelI) sivAya kSatrapa samayanA vasAhato aMge kazuM saMzodhana thayela nathI e hakIkata che. A samayanI lagabhaga 30(trIza) jeTalI vasAhatonI meM mArA saMzodhanakALa (I.sa.1982 thI 1990) daramyAna yAdI meLavela. A aMge meM avAra-navAra pazcima vartuLa-purAtattva vibhAga, rAjakoTa temaja purAtatva niyAmakapurAtattva vibhAga, amadAvAdane paNa jANa karela che. mane prApta kSatrapakALanI vasAhatomAM mahattvanI jasApara-jIvApara vasAhata. ahIMthI kSatrapa samayanA purAvazeSonAM sAte eka zilAlekha ane eka pakva mATInuM likhita sIla paNa maLela che. jenI vigatavAra carcA AgaLa karavAmAM Avaze. rAjakoTa jIllAmAM jasApara-jIvApara (tA. jasadaNa) nAmanA be gAma Avela che. banne gAma vacce lagabhaga 3 ki.mI.nuM aMtara che. bhAdara nadInA kAMThe Avela jasApara ghaNuM jUnuM ane AjanA karatAM vartamAna janasaMkhyA lagabhaga 1500) ghaNuM moTuM ane samRddha hovAnI vAto sthAnika vRddhA pAsethI sAMbhaLavA maLela. ahIMthI khAsa karIne jasAparathI eka kI.mI. dUra bhAdaranA kAMThe Avela khetaramAMthI avAranavAra vibhinna vAsaNonAM ThIkarAo nIkaLatA hovAnI bhALa maLatAM I.sa.1982mAM meM A sthaLanI jAta tapAsa karI. to prApta purAvazeSonA AdhAre A sthaLa kSatrapakAlIna hovAnuM jANavA maLyuM. A pachIthI lagabhaga pAMca varSa daramyAna meM A sthaLanI jAta tapAsa karyA karela. A samaya daramyAna mane je kSatrapakAlIna purAvazeSo dhyAnamAM AvyA-maLyAM tenI TUMkamAM vigata carcA have karIe : bhAdara kAMThe lagabhaga 10 x 30 mITaranA pAghaDI pane phelAyela A vasAhatamAMthI e samayanA vibhinna vAsaNonAM ThIkarAo puSkaLa pramANamAM jovAmAM Avela. A be prakAranAM cheH 1. ekAda IMca jaDAI dharAvatuM bahArathI AchAM lAla-kALA lagabhaga rapha kahI zakAya tevAM ThIkarAMo. 2. ekadama pAtaLA lAla cakacakatA, suMvALA-lIssA, tAMbAnA jevI raNakAra dharAvatAM ThIkarAM. Ane Ara.pI.Dabalya riDa polIsDa vera) tarIke oLakhavAmAM Ave che. maLato e romanI banAvaTa ane bhAratamAM te I.sa.nI 1-2 sadI daramyAna AyAta thatAM. A pachIthI te ahIM ja banavA lAgela. kSatrapa samayanA A Ara.pI.Dabalyu. vAsaNanAM ThIkarAM tatkAlIna samAjanI samRddhi sUcave che. A ThIMkarAMo nAnI-moTI sAIjhanI kulaDIo, rakAbIo, pyAlA va. vAsaNonAM che. A pachIthI maLatAM jADA-ThIkarAMo sthAnika banAvaTa hovAnuM mAnI zakAya. Ara.pI.Dabalyu. vAsaNano upayoga tatkAlIna samAjano uccavargane jADA ThIkarAMnA vAsaNa nImnavarga upayogamAM letA hovAnuM anumAna karI zakAya. jADA ThIkarAM tAvaDI-moTI rapha thALI jevI rakAbIo, mATalAM * 158, vizvakarmA sosAyaTI, "AnaMda" Adarza skUla pAse, dhorAjI, jI. rAjakoTa, pathika 0 dIpotsavAMka-1998 0 24 For Private and Personal Use Only Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir koThIo va.nA che. AnI sAthe vibhinna AkAranAM nALacAM (jenI saMkhyA lagabhaga 30-35 jeTalI) paNa maLela che. mATInAM vAsaNonAM ThIkarAM uparAMta pakava mATInA vibhinna purAvazeSo paNa maLela che. AmAM azva, kUtarI, gADI, cakaraDI, cakatIo. va. ramakaDAM uparAMta nAnI-moTI sAIjhanI lagoThIo paNa che. anAja pIsavAnA-vATavAnA paththaranAM pATA paNa che. to najIkanI dhAramAMthI eka akabaMdha ghaMTalo (roTarI sTona) paNa maLI Avela. vartamAna ghaMTIghaMTalA karatAM tenI vizeSatA e che ke Aje jema nIcenA paDane alaga khIlaDo hoya che tema tene na hotA vacce paththarano ja saLaMga khIlaDo hoya che. arthAta nIcenuM paDa khIlaDA sahita saLaMga che. (AthI ghaNI jagyAe Ane "ghaMTezvara mahAdeva" tarIke paNa pUjavAmAM Ave che.) A uparAMta upalA paDanI goLAInI eka bAju corasAkArane temAM eka nAnuM kANuM che kadAca temAM hAtho bharAvavAmAM Avato haze. A dhaMTaNAnI sAthe paththarano eka vATaNiyo paNa maLela. savA phUTa jeTalI liMbAI dharAvato A vATaNiyo anAja ke auSadha vATavAnA kAmamAM Avato hovo joIe. hAla A banne avazeSa kAnapara (tA. jasadaNa)thI parvamAM Avela. "khoDiyAra'nA navA maMdire paDela che. A uparAMta vibhinna prakAranI zaMkhanI baMgaDIonAM TakaDAM paNa maLela che. A baMgaDIo sAdI tema ja DIjhAInavALI ema banne prakAranI maLela che. to, zaMkhamAMthI banAvela motIo paNa maLela che. have mahattvanI upalabdhionI carcA karIe - (1) pratimAo ahIMthI prApta vibhinna pratimAomAMthI mahattvanI A che : lajAgaurI athavA uttAnapAda aditi bhAratamAM ja nahi vizvanA aneka dezomAM mAtRpUjA prAcIna hovAnuM prApta purAvazeSonA AdhAre nirvivAha svIkArAyela che. mAtRdevI strI (zakti)nuM pratIka hoI tenI prajanana prakriyA nirUpatuM eka pratimA-svarUpa ghaNI jagyAethI maLI Avela che, jene sAmAnya rIte "lajajAgaurI' evuM nAma ApavAmAM Avela che. mULa to A prakAranI pratimAo saMtAna prApti mATe IjimamAM pUjAtI hovAno vizvaprasiddha purAtattvAcArya sva.DaoN.eca.DI.sAMkaLiyA sAhebano mata che. I.sa.nA prAraMbhamAM roma sAthenA vepAra daramyAna te bhAratamAM pravezI hovAnuM manAya che. A prakAranI mUrtiomAM UMcA mastaka para rAkhelA hAthavALI Akati paNa maLe che. jema utAnapAda aditi evuM nAmAbhidhAna thayela che. AvI ja eka pratimA ahIMthI maLela che. 5.5 Tha 5.5 se.mI.nuM mApa dharAvatI selakhaDImAMthI banAvela prastuta takatI khaMDita hovA chatAM utkIrNa bhAga lagabhaga AkhI spaSTa joI zakAya che. goLa bharAvadAra stana kamarano pahoLo bhAga, bahAra paDatI yoni, mastaka para rAkhelA UMcA hAtha tema ja uparanI bAju saMbhavata. kamaLanuM utkIrNa AkRtio va. prastuta pratimA utAnapAda aditi ke lajjAgaurInI ja hovAnuM sidhdha kare che. lajAgaurInA A rItanI AvI nAnI pratimA bahu ochI maLe che, saMbhavata A rItanI nAnI pratimA bahAra laI javA mATe banAvavAmAM AvatI hoya. A prakAranI eka anya paNa ardha-baha spaSTa nahi tevI-pratimA paNa ahIMthI maLela che je pahelI karatAM paNa nAnI che ne kALA paththaramAM aMkita A uparAMta kArtikeya, gaNeza va.nI paNa khaMDita (alabatta takatI AkAranI nAnI) pratimAo maLela che. kArtikeyanI pratimA salekhaDImAMthI banAvela che. hAthamAM rahela bhAlone AkAra jotA te khakhamAM UbhI pratimA temaja lagabhaga 15 Tha 8 se.mI. jevaDI hovI joIe. (2) zilAlekha ane mudrA prastuta vasAhatanI sauthI moTI upalabdhi te zilAlekha che. AgaLa varNavela purAvazeSonI prApti jasApara kSetramAMthI che to zilAlekha jIvAparamAMthI. eka noMdhanIya bAbata e che ke jIvAparamAMthI eka mAtra prastuta zilAlekha pathika dIpotsavAMka-1998 0 25 For Private and Personal Use Only Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sivAya kSatraya samayano eka paNa purAvazeSa sAMpaDyo nathI. hAla A zilAlekha corasana myujhiyama rAjakoTamAM pradarzita prastuta zilAlekha mULa jIvAparanI pUrve harijanavAsanI najIka paDela. (A zilAlekha paNa lekhakanI zodha che.) kALA paththaranI pAMceka phUTa lAMbI doDheka phUTa pahoLI ane ekAda phUTa jADI A zilA upara kula traNa lITInuM zirorekhA bAMdhelA bAhya lakhANa spaSTa ane svaccha akSaromAM aMkita che. traNe paMktinA anukrame 11-9- ane 6 maLI kula ra6 akSaro che. zilAlekhanI bhAsa maLyA bAda teno eka phoTo meM DaoN. sAMkaLiyA sAhebane (punA) mokalatA temaNe Dekkana kaoNlejanA purA-lipi niSNAta DaoN. zobhanAbena gokhale pAse tenI vAcanA karAvI ane sAthe mane jaNAvela. AthI prastuta zilAlekhanI mAnya vAcanA A gaNI zakAya "varSa (varSe) 233 zrAvaNa bahule 6 kumAradeva putraya ka (kumAra dAda" arthAta kumAradevanA putra kumAradatte zaka saMvata 233 (I.sa.31)nA varSe zrAvaNa vada chaThThanA roja koI dAna prasaMga nimitte prastuta lakhANa kotarAvyuM haze. zaka saMvata 233 (i.sa.311) daramyAna kSatraparAnI caMdrasiMha rAjAnuM zAsana cAlatuM hoI prastuta zilAlekha eno gaNI zakAya. A zilAlekha ADo hoI saMbhava che ke koI taLAva baMdhAvavA Apela dAnane lagato hoya. rudrasiMhano (rajAno) A agAu eka ja zilAlekha maLela hoI prastuta zilAlekha mahattvanI kaDI gaNI zakAya. alabatta A zilAlekhamAM rUddhasiha-rajAno nAmollekha nathI. vaLI, kSatraparvazamAM kumAra devakumAranA nAmano koI rAjA paNa thayela na hoI saMbhavataH drarsi-rajAnA kumAradata nAmanA koI sthAnika adAdhikArIno hoya. mudrA : AgaLa varNavela zilAlekhamAM ullekhita "kumAra" nAmanA sthAnika padAdhikArInI eka pakavelI mATInI mudrA (pa 43.2 x 1.2 se.mI.) mudrA paNa jasApara vasAhatamAMthI lekhanane sthaLa tapAsa hAtha lAgela, je hAla lekhakanA aMgata saMgrahamAM che. prastuta mudrAMkanamAM zirobaMdha bAhmIlipimAM kula 5 (pAMca) akSaro kotarela che. jemAM prathama akSara khaMDita hovA chatAM saMbhavata "ka" ane bAkInA "mArasya' meLavatAM - "(ka)mArasya' spaSTa vAMcI zakAya che. AgaLa ullekhita zilAlekhamAM aMkita brAhmI lipi jevAM ja ahIM maroDadAra akSara che. AthI tema ja zilAlekhamAM ullekhita kamAra' ane ahIM paNa "kumAra" hoI prastuta mudrA 3-4thI sadInI gaNI zakAya. AgaLa darzAvyA pramANe zatrapUrvazamAM "kumAra" nAmano koI rAjA thayela na hoI zilAlekhana jema prastuta mudrA paNa "kumAra" nAmanA koI sthAnika sattAdhIzanI hovA pUrato saMbhava che. eTaluM ja nahIM zilAlekha ane mudrAno "kumAra" eka ja saMbhavI zake. Ama jasApara-jIvAparanI A banne upalabdhi kSatrapa vaMzanI mahattvanI kaDI gaNI zakAya. lekhanA prAraMbhe jaNAvyA pramANe gujarAta sarakAra ane bhArata sarakAranA purAtattva khAtAe gujarAta-saurASTramAM harappana samayanI vasAhatonuM ja bahudhA saMzodhana-ulbanana karAvela hoI; gUjarAtanA prathama likhita samRdhdha itihAsavaMza kSatrapakALanI lagabhaga avagaNanA ja karavAmAM AvI hoya tema lAge che. e kharuM che ke saurASTramAM A vaMzanuM vizALa vistRta sAmrAjaya hovAnuM Thera-Thera maLatI A samayanI nAnI-moTI vasAhatonA AdhAre kahI zakAya. samagra bhAdaranA kAMThe temaja aMdaranA gALe paNa kSatrapa samayanI nAnI-moTI vasAhato hovAnuM jANavA maLe che. AmAMnI eka rApara-jIvAparanI vasAhata mahattvanI hovAnuM kahI zakAya. eka spaSTatA jarUrI che ke A vasAhatanA prApta purAvazeSo lekhakanI pAMca varSanI sthaLatapAsa daramyAna upalI sapATI parathI dhyAnamAM Avela che. jo ulbanana karavAmAM Ave to eka samRdhdha vasAhata bahAra AvavAnI puratI zakayatA che. eka saMbhAvanA e paNa che ke A vasAhata nIce harappana vasAhata paNa hoI zake kema ke, saurASTramAM ghaNA sthaLe Ama banavA pAmela che. gujarAta sarakAranuM khAsa to pazcima paLa jo A aMge kaMIka AgaLa vadhe to saurASTranI kSatrapakAlIna vasAhatanuM daTAyeluM prakaraNa bahAra Ave ! * pathika 0 dIpotsava-1998 0 26 For Private and Personal Use Only Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir tridala - kacchanAM aMzataH zilya namunA -prANagiri gosvAmi (1) oDho jAma ane hothala-padamaNInI lokakathAto sArAe saurASTra-kacchamAM jANItI che. manAI samAnAM - dholAyagaDhanAM rAjakAra-oDhA jAmane moTobhAI hovAthI-patninI uzkeraNIthI dezavaTo Ape che ane ejaI visalade vAghelA pAse jAya che. e vAto badhI sarva carcita che. hothala ehalamalanI rIte pitAjInI AthovALajasiMgha-bAMbhaNasara yulArA bAdazAhamAM rAjamAM jAya che. ane oDho visalade vAghelAnI AthAvALavA paNa tyAMja jAya che... hA... siMdhanAM mAthAbhAre lUMTArAo kaccha vAgaDa saurASTra uttara gujarAtanAM simADAnI AthocoAno lUMTavAno dhaMdho lIne beThelAM ja hoya che. Ama A saurASTra e vAgaDanI Atho (pazudhana) vALatAM baMneno kacchanA raNamAM bheTo thAya che. hothala puruSaveze che. ehalamala tarIke ene ghoDAone khelavatAM raNamadhye oDho vade che. "raNaghoDAne rAta, caMdhara coDaMI mAje sArA-belI have sAtha, karUcanyuM gANiyu. hA.... ekalamalajI Avo raNa hoya sapATa medAna ghoDAo khelavatAM khelavatAM zaradanI ajavADI caudazanI rAtrIe sarvatra cAMdanI khilI hoya ane tArA jevA nAjuka namaNo sAthIdAra hoyane to managamatI vAtonI majA Ave... ena eka duhAmAM ekalamala bolI jAya che "raNabAbiDI thaI bhayA" hA. oDho vAgaDanI vATa pakaDene hothala se raste paDe tyAre jatAM jatAM "huM to jANe raNanI holInAM jema bhamyA karuM chuM" oDhA jAmanAM kAna saravA thAya che raNabAbiDI raNanI hovI jarUra kaMIka bheda che javA de AgaLa ane pachI pIcho pakaDuM ane sAthIone pazuo bheLavIne samAcAra kahe che... jhijhA DinI juhAra visala de. vAghale ke, jitavAra ApaDaI, Uta oDho marANuM. vAghelAne kahejo bherUo, ke tamArI Atho to hemakhemavALI AvyA paraMtu pAchaLa vAra AvI siMdhIonI amane Atho sAthe vAgaDa bheLAM karIne oDho ekalo emane rokI rAkhavA laDavA gayone kAma AvI gayo. .ane dhIre pagale ekalamalanAM pagalAM leto e pAchaLa paDyo ne tyAre pagadaMDI hatI bhImAsara (tA.aMjAra) thaIne bhacAu sAmakhiyADIthI saurASTra ahIM bhImAsaranAM pAdare e gALAno cakAsara nAme suMdara taLAva che. ane potAno ghoDo vaTavRkSanI chAyAe bAMdhI ekalamala svarUpanAM kapaDAM kADhI nAMkhI cakkAsaramAM nAhI rahI che, "caDI cakAsarapALa, hala hothala ke nyAriyuM. vichAI viThThIvAra, pANImathe padamaNI. ane oDho enAM mardomAM kapaDAM pAse besI jAya che. hothala parakhAI ja jAya che. gAMdharva vivAha..ne eja e cakAsaranI pALa pAsenA pALiyAonI hAramALA e tyArathI mAMDIne Aja sudhInAM sUrasationAM khUba ja vyavasthita rIte dekhA de che. sadI sadInI zilpakalAe kaMDArAyelAM. gata varSe tA.22-8-97 zukravAre "kacchaItihAsa pariSadu"no varasAmeDInAM zilpasabhara maMdira DerIo, bhImAsara bhImanAtha maMdirane cakAsara khAMbhipALiyA-bhImaguDAnuM sthAnaka pAMkaNasara-bhAvezvaranAM ItihAsa sabhara sthAnono saMzodhana pravAsa maiyApIra ane jApharajhiMdAjInI salAma, saphalA nadI kAlikA mAtAjI, kALo vaDa ane gaMdhapiyAmazAna saMzodhana pravAsa TAMkaNe sabhara saMzodhana noMdha sAthe levAyelA phoTAo paikIno eka pALiyA sabhara phoTo -'kaccha ItihAsa pariSada" dara varSe AvA traNacAra zilpa sthApatya ItihAsa saMzodhana pravAsa kare che, saMsthAnI sthApanA dina, bhuja sthApanA dinake DhebA phaLiyuM - bhI, bhUja-kaccha -370001 pathika dIpotsavAMka-1998 0 27 For Private and Personal Use Only Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kacchI navuM varSa ane adhivezana athavA jJAnasatra. (2) saMDAsA-mahAdevanI dharmazALA : saDonA gAma rAThoDakuLa bhUSaNa cAMparAjadAdAnAM vaMzajoe ahIM rAThoDa nUkhanA muslimo-harijano anya anya muslimonI vastI. aDhAramI satAbdInAM pUrvAdhamAM bhArApara seneToriyama ane seDAtAnAM AthamaNAM simADAthI gADA vATa pasAra thatI A gAma vADIvALuM lIluM tyAre bhArAparanAM khojAzAhukAroe bhujathI mundrAno Ajano rasto banAvarAvyo nhoto eTale UMTa-ghoDA-gADA, UMTagADI ane poko tyAMthI jatAM, eTale kaMkInAM samajumA-karIne eka vaNita vRdhdhAe seDAtAgAmanI pazcime zivamaMdara, dharmazALA, vAva, bhairavajI maMdira ane IdagAha banArAvyAM. e eka vADI enAM nibhAva mATe laI ApI. eTale mundrA bhuja vacce jatAM nAnAM moTAM e gALAnAM vAhano ahIM poro khAtAM ane rAtavAsoe karatAM ane A kille baMdhIvALA vistAramAM emanI surakSAe jaLavAtI-e jAtanI suvidhAo A vaNika mAjIe karAvI ApI. Aje vAva ane dharmazALAno bhale upayoga nA thAya. paraMtu ziva ane bhairava. dAdA pUjAya che. vADI-khetara kheDAya che. ane ekAtamatAnAM oliA o javA-mAmadhabhA mIThubhA jevA rAThoDo A dhAmanI garimA jALave che. sUjAparathI nityapUjArI pUjA karavA Ave che. zrAvaNamAM khUba mahimA che. chatAM dharmazALAnuM bAMdhakAma navA jevuM akabaMdha UbhuM ja che. je nIkaMDAraNI paNaDokiyA kare che. vAvanuM pANI huM - bhArApara zALAmAM pesenTarazALAnA AcArya hato tyAre koSa mAraphate kheMcAtuM ane pAkane pavAluM - kacchanI vAvo mATe "pathika"mAM mAnasaMgajI bAraDanA vakhatamAM e bhImAzeThanI vAva, bhadrezvarajInI dUdiyAvAva, amatrAnI vAva, pAMDava vAva, somezvaranI vAva, ajepALanI vAva vagere mATe ghaNIe carcAo thaI gaI hatI. ane tyAre "pathika"nAM pAnAo para kacchanI vAvo (selora)nI gujarAta nevisad jANa thayela. eja rIte siMdaravAvanI dharmazALA jIvaNIrAInI dharmazALA guDatharanAM rastAnI dharmazALA, kukamAnI dharmazALA vagere paNa aMzata khyAla apAyo hato. ne enA paranAM jharUkhA-beThako dhADI ane enAM tAkonAM zilpanuM paNa tyAre khyAla apAyela e yAda Ave che. ane pathikanAM khAsa kaccha aMkomAM paNa khUba ja kacchaDAne tyAre lADa laDAvAyAM hatAM. (3) bhujanI navI TaMkazALaH korI-kuMvarI bhAramalajI bAvAnAM samayathI ane ghaDelI astavyasta sikkAnAM rUpe bahAra paDI ne dezaLajI bIjanIvArI sudhI tyAre kArIgaro anadhaDa rIte sikkA taiyAra karatA. dezavajIe vyavasthita TaMkazALane rUpa ApyuM ane prAgamalajI bIjAe DAIne mazInarI vasAvI. A makAna darabAragaDha pAsenI TUMkuM paDavAne lAgatAM mahAdevanAkAnI sAme vizALa mAholamAM navI TaMkazALanI aDhAramA saikAnA uttarArdhamAM zarUAta karI. jenAM daravAjAno ardhabhAga citramAM sAmela che. seDAtA-killebaMdhIno paNa AvaDo ja vizALa daravAja che. ema ja mAnI lyo ena TaMkazALanI aMdara jatAM jamaNAM hAthe tAkapara ane sthaMbha para kotarela parIo dekhAdeya che. nIce kustI karatA rAjayanAM mallonI amala kustIkaMDArAyelI che. ane mA zAradA, parInI pAchaLa gaNapati-ridhdhi sidhdhi nIce kalAtmaka goLa guccha ane bArIethI nIcenA bhAge tamane kacchanAM kuMbhakAronI ghaDelI mATInI vizALa koThIo dekhAdeya che ne mATInAM AvAM vizALa vAsaNo rAyaNamAMthI paNa maLI AvyAM che. je AthI paNa vizAla puraSakadanAM e gaDhavInI ekameNIyAM rakSita che. duSyamAna traNe citronI. kalAkhAbhi pALiyA dharmazALA ane TaMkazALa 16mAMthI 18mAM saikAno pUrvArdha gALo batAvI jAya che. pathika dIpotsavAMka-1998 0 28 For Private and Personal Use Only Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir oNkaTobara-navembara '98 Reg. No. GAMC-19 vyAjatIdAma ane uttama kAma 'binalalAve.samRdhibharyavAna. HACI ( kudaratI khatara che *1 ki.grA. poliyesTara pAuca pekamAM - 5 ane 60 Diga. esa.DI.pI.I. begamAM MINZYME SUPER PANT GROWTH PROMOTER ITTEii G/ PM DIETY / RI ma na + A FLORAL viziSTa yuriyA koTiMga pAvaDara, nukazAnarahita, jaMtu-pratirodhaka, harbala ane bAyoDIgreDebala che. vanaspati vRddhivardhaka 100, 200, 500 mI.lI. 1 lITara ane 5 lITaranA pekamAM 500 grAma ane 14.grA. poliyesTara pAuca pedamAM tIvra ejhADirekTIna (harbala proDakTasa) pravAhI ane dANAdAra 100, 500 mI.lI., 1 lITara ane 5 lITaranA pemAM ( 27 jANakArI mATe saMparkamAM minala oIla enDa meMgo InDa rIjha * mo mALa, popyulara hAusa, Azrama roDa, amadAvATha-9 : 8pa156, 643722, 448094 na. : 142323 For Private and Personal Use Only