Pathik 1990 Vol 30 Ank 01 02

SR No.: 535349
Original Sutra Author: N/A
Author: K K Shastri and Other
Publisher: Mansingji Barad Smarak Trust
Publication Year: 1990
Total Pages: 100
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Pathik, & India
File Size: 6 MB

Page 20

www.ko
અદ્રરહીમ ખાનખાનાને
શ્રી. હસમુખ વ્યાસ પ્રસિદ્ધ ઈતિહાસવિદ યદુનાથ સરકાર જેને “મધ્યયુગીન ભારતને મેસિનેસ' ગણાવે છે તે અદ્રરહીમ ખાનખાનાનનું સંપૂર્ણ જીવન અનેકવિધ પ્રવૃત્તિઓથી વિશિષ્ટ રહેલ છે. સમ્રાટ અકબરના નવ રનનું આને એક અનોખું રન ગણી શકાય, કેમકે એ જેટલે તલવારમાં માહિર હતું તેટલે જ કલમમાં પણ કાબિલ હતા ! આથી જ તે એને “સાહિબ-ઉલ-સેફ-4 કલમ(કલમ અને તલવાર બંને પર સમાન અધિકાર ધરાવનાર)નું બિરુદ પણ અપાયેલું.
એને જન્મ તા. ૧૭-૧૨-૧૫૫૬ (સફર, ૮૬૪ હિ)ના રોજ લાહેરમાં થયેલે. એની માતા જમાલખાન મેવાતીના દ્વિતીય પુત્રી હતી. મેવાતના શાસક પહેલાં રાજપૂત હતા, પછીથી ઈસ્લામ સ્વીકારેલું. એનું બાળપણ ભારે વૈભવ-વિલાસમાં વીત્યું હતું.
પિતા બહેરામખાન ખાનખાનાનની પદવી શેભાવતા હતા, એટલું જ નહિ, બળ સમ્રાટ અકબરને સંરક્ષક પણ હતા, પરંતુ ત્યારે મુઘલ દરબારમાં જૂથબ ધી ચરમ સીમાએ હાઈ મોટા ભાગના અરે બહેરામ ખાનને અપદસ્થ કરવામાં કાર્યરત રહેતા હતા. એણે પણ સત્તા ૧ શક્તિને અતિરેકપણે દુરપયોગ પણ કરશે. આની સાથે અકબર હવે વયસ્ક થતા એન પણ અા રીતિનીતિ ખટકવા લાગી. ફલતઃ એને સત્તામાં કાપ મૂકવાના પ્રયત્ન શરૂ કર્યા, તે આની સામે બહેરામ ખાને અંતતઃ વિદ્રોહ કર્યો, જેને સખત હાથે દાબી દેવામાં આવ્યા. એન લગભગ સત્તાહીન બનાવી દેવાય, પરંતુ ભૂતકાળના એનાં સેવા ને સમર્પણને ધ્યાનમાં લઈ અકબર અને ક્ષમાદાન આપ્યું ત્યારે એણે આ બધાંથી છૂટવાનો નિર્ણય કરી પરિવાર હજ કરવા જવા દેવા વિનંતી કરી, જેના સહજ સ્વીકાર કરાય. આમ સામ્રાજ્યની સત્તા-શક્તિ છેડી એ બાળ અબ્દુર્રહમાન તજ અન્ય કુટુંબીજના તથા છેડા વિશ્વાર સાથીઓ સાથે મક્કા જવા નીકળ્યા. ભાગ ને ગુજરાતમાં પાટણ મુકામ કર્યો. અહીં સહસ્ત્રલિંગ તળાવમાં એક સંધ્યાએ એ નોકરી વહાર કરતા હતા ત્યારે મુબારક લાલાના નામના પઠાણે એમની હત્યા કરી નાખી (3-1-1પ છે, એટલું જ નહિ, અને પરિવાર પર પણ આક્રમણ કરી લૂંટફાટ કરી. બહેરામ ખાનના વિશ્વાસુ સાથીઓએ બાળ અબ્દુર્રહમાન તેમજ સ્ત્રીઓને બચાવી અમદાવાદ પહોંચાડ્યા. ત્યાોવા છેવટે અકબરને શરણે આવ્યાં. અકબરે પણું એ સહુને આદરથી સરકારી પનાહ દીધી ન બાળ અબ્દુર્રહમાનને ઉછરની તમામ જવાબદારી સ્વીકારી. બાળ અબ્બેરહેમાનના યાતવથી પ્રભાવિત થઇ અકબર અને 'મિઝોખાન'ની પદવી પણ આપી. આમ, એ અકબરની 2. છાવામાં ઉછરવા લાગ્યા.
બેશક, એના બાર સની શિક્ષાદીક્ષા વિશે આધારભૂત કોઈ માહિતી મળતી નથી. હા, પિતાની વિચક્ષણ બુદ્ધિ, દૂરદાસ પરાક્રમશીલતા દાનશીલતા, અપૂર બુદ્ધિ-પ્રાંતના વગેરે ગુણો અ૩રહમાનમાં પણ વિલસતા હતા. આ રિક્ષા દરસ્થાન અણે ફારસી અરબ તુક તેમજ સંસ્કૃત પણ શીખેલ. સંસ્કૃતના શાસ્ત્રી સામે તે એ ‘માં જતુ હોવાનું ‘વંશનાફરને કાં સૂરજમલ નોંધે છે.
૧પ૭ર માં અબર ગુજરાત-વજય માટે પ્રથમ વાર (સુરત) આવેલ ત્યારે એને પણ સાથે લાવે. આ વિજય બાદ બાદશાહનાં પરત થતાની સાથે જ ઉન વિકાહ થનાં ૧૫૭૩ માં અકબર કરી શોઘ ગુજરાત આવી પહોચ્યા ત્યારે શાહ સેનાના મધ્ય ભાગમાં એને સંચાલક બતાવેલો. આને એક મહત્તવનું પદ ગણી શકાય. આ પછીયા ત્રણ વર્ષ (૧પ૭૬ માં ચાર હજારી મન બદારી સાથે પથાનની સાક
ઓટા --નવે./૧૯૯૦