Prabuddha Jivan 2018 05 Mandirona Shilp Sthapatya Visheshank

SR No.: 526118
Original Sutra Author: N/A
Author: Sejal Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh
Publication Year: 2018
Total Pages: 111
Language: Gujarati
Classification: Magazine, India_Prabuddha Jivan, & India
File Size: 9 MB

Page 19

અસ્તુ. ગુજરાત બનાવી દેવાની ક્ષમતા ધરાવતાં ગુજરાતીઓ દેશ-પ્રદેશમાં બની રહીશું ? ગુજરાતે સદીઓથી સૂર્યદેવને આરાધ્યા છે. આપણે ગમે ત્યાં હોય મા ગુર્જરીની ગૃહકુંજો કદી વિસરતા નથી. જગવાડીને ગાયત્રી મંત્રનો જાપ કરીએ છીએ તે તેજોમયની પ્રાર્થના છે. સુફલિત કરે છે. જે અભાવ જણાય છે કે, આપણે આપણા “પૃથ્વી, અંતરીક્ષ ને સ્વર્ગમાં જે પ્રશંસનીય તેજ વ્યાપેલું છે, દેહ, સ્થાપત્યસમૃધિના વારસાની અવગણના કરીએ છીએ. ધર્મ અને મન અને આત્માને જે ઉજ્જવળ કરે છે તે કલ્યાણકારીનું અમે ધ્યાન સાંસ્કૃતિક વારસાનો ગર્વ લઈએ છીએ અને તે માટે મસમોટા દાન ધરીએ છીએ તે જ અમારી બુદ્ધિને પ્રેરો.” પણ આપીએ છીએ. આપણા ગર્વને જેણે આધાર આપ્યો છે તે આપણા શિલ્પો છે. નવા મંદિરો બને છે અને તે ભૂતકાળના વારસાને અનુરૂપ રચના થાય છે. અત્યંત સુંદર થાય છે પરંતુ 3, Vivek, Vidya Vinay Vivek Society, નવોન્મેષનો ઉલ્લાસ ભૂતકાળની અવગણનાનું કારણ બને છે. 185 S. V. Road, Vile Parle (West), સુંદરતાના ડેરાઓ ધૂળમાં રગદોળાય છે. જે સ્મારકોની અનન્ય | Mumbai - 400 056. જાળવણી કરવી જોઈએ તેના આંગણામાં આપણે મિજબાનીઓ Email : kanubhai.suchak@gmail.com કરી અજીઠું ફેંકીએ છીએ. સરકાર હવે જાગૃત થઇ છે. પુનઃનિર્માણ Phone: Landline : 022 26710808 Mobile : 09870007371 અને સાચવણની વ્યવસ્થા થાય છે. પરંતુ આપણે મૂક-બધીર પ્રેક્ષકો ડશોધક શ્રી મ . ઈતિહાસ તાત અનુભ સ્થાપત્ય જગતના ધ્રુવતારકો કનુ સૂચક ગુજરાતના વિખ્યાત સંશોધક શ્રી મધુસૂદન ઢાંકી (આ લેખમાં ભારતીય સ્થાપત્ય જગતના મહત્ત્વનાં રિપોર્ટોનો અને પર્સી બ્રાઉનના તથા સ્થાપત્ય વિશેના અન્ય ગ્રંથોનો સ્થપતિઓનો પરિચય આપવાનો પ્રયત્ન કરાયો છે, જેથી અભ્યાસ કર્યો. પોતાના સાથીઓ સાથે ગોપ, કંદિરેડા, મિયાણી, સ્થાપત્યના ભારતના ઈતિહાસથી પરિચિત થવાય.) ધૂમલી જેવાં આસપાસના સ્થળોનો અભ્યાસ પ્રવાસ ખેડ્યો. સોલંકી એક એવા પ્રતિભાબીજની વાત છે કે જે કોઈ ધરતીમાં કાળના ખીમેશ્વર, નંદેશ્વર, માણસરે જેવા સ્થળોએ ત્રીસેક પ્રાચીન વાવવામાં આવે, ત્યાં ઊગી નીકળે અને સોળે કળાએ મહોરી ઊઠે. મંદિરો શોધી કાઢ્યાં, એટલું જ નહીં પણ તસવીરો લઈને એનો ગુજરાતના વિખ્યાત સંશોધક શ્રી મધુસૂદન ઢાંકીની પ્રતિભા આ ઝીણવટભર્યો અભ્યાસ કર્યો. લાખાબાવળ, આમરા, પાટણ વગેરેના પ્રકારની છે. તેઓ ઊંચા ગજાના સ્થાપત્યવિદ્, ઈતિહાસવિદ્દ અને ઉત્પનનમાં પ્રસિદ્ધ અધ્યાપક બી. સુબ્બારાવ સાથે રહીને અમૂલ્ય કલાવિવેચક તો ખરા જ, પરંતુ એથીય વિશેષ શાસ્ત્રની કોઈ વાત અનુભવ મેળવ્યો. અમેરિકન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટડીઝ, કરવી હોય, મંદિરની બાંધણી વિશે ચર્ચા કરવાની હોય, જેન વારાણસીમાં રિસર્ચ એસસિયેટ્સ તરીકે જોડાયા અને આ દર્શનની કોઈ વિભાવનાને કરવાની હોય - બધે જ એમની કલા સંસ્થામાં આપેલા યોગદાન અંગે એના વર્તમાન ઉપપ્રમુખ શ્રી રસિક અને સંશોધનદ્રષ્ટિ ફરી વળે છે. કેરીની કેટલી જાત છે, ત્યાંથી પ્રદીપ મહેંદીરત્તાએ કહ્યું કે, “અમારી સંસ્થાને વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા શરૂ કરીને માનવીની ચાલ, અંગભંગ, પોશાક એ બધાં વિશે તેઓ આપવામાં મધુસૂદન ઢાંકીનો બહુમૂલ્ય ફાળો છે.” વાત કરી શકે છે. પોરબંદર પાસેના ઢાંક ગામના વતની હોવાથી શ્રી મધુસૂદન ઢાંકીએ “એન્સાઈક્લોપીડિયા ઓફ ઈન્ડિયન ઢાંકી અટક ધરાવતા મધુસૂદનભાઈએ પુણેની ફર્ગ્યુસન કોલેજમાંથી ટેમ્પલ આર્કિટેક્ટર' શ્રેણીના પ્રધાન સંપાદક તરીકે મહત્ત્વની ભૂસ્તરવિદ્યા અને બેંકની નોકરીથી કારકિર્દીનો પ્રારંભ કર્યો. કામગીરી બજાવી. ભારતીય મંદિર - સ્થાપત્યના ક્ષેત્રે આ ગ્રંથ ૧૯૫૧માં અન્ય મિત્રો સાથે પોરબંદરમાં પુરાતત્ત્વ સંશોધન શ્રેણી અદ્વિતીય ગણાય. ૧૯૯૭થી અમેરિકન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મંડળની સ્થાપના કરી અને પોરબંદરની આસપાસના જૂના ઈન્ડિયન સ્ટડીઝ, ગુરગાંવ ડિરેક્ટર (એમિરેટ્સ) તરીકે પણ તેમણે સ્થાપત્યોની શોધ કરવા માટે લાંબો પ્રવાસ ખેડ્યો. પરિણામે બન્યું સેવાઓ આપી. આ સંસ્થાએ એમને જે એવોર્ડ આપ્યો તેમાં નોંધ્યું એવું કે એમણે ઘણાં નવા મંદિરો શોધી કાઢ્યાં. “કુમાર”સામાયિકમાં છે "For the contribution to the world of knowledge એમના દેશ-વિદેશના સ્થાપત્ય વિશેના લેખો પ્રગટ થવા લાગ્યા. એમનો ‘ગુજરાત સોલંકી યુગીન મંદિરોની આનુપૂર્વી' લેખ સ્થાપત્ય કુમાર'ના તંત્રી શ્રી બચુભાઈ રાવતે એમને ખૂબ પ્રોત્સાહન આપ્યું. ક્ષેત્રે સીમાચિન્હરૂપ ગણાય છે. સોલંકીકાલીન મંદિરોની છત ૧૯૭૪માં કુમારચંદ્રક પણ મળ્યો. સ્થાપત્યશાસ્ત્રના આ વિશેનો લેખ પણ મહત્ત્વનો ગણાય. એવા અનેક મહત્ત્વનાં અભ્યાસીએ પોરબંદરના ગ્રંથાલયમાંથી બર્જેસ અને કઝિન્સના જૂના શોધપત્રો દ્વારા એમણે દેવાલય સ્થાપત્યના ક્ષેત્રે યશસ્વી સંશોધક મંદિરોના શિલ્પ સ્થાપત્ય વિશેષાંક - પ્રબુદ્ધ જીવન | મે - 2018 ||